LITURGIE AAN TAFEL

Na de verwoesting ging, als door een wonder, het godsdienstige leven door. In de synagogen en in de leerhuizen. Maar vooral in de gezinnen. Vanaf dat moment werd het Joodse huisgezin in de eerste plaats gezien als tempel. De vaders (met hulp van de moeders) namen de rol van de priester over. En de kinderen die van de levieten, van de helpers. In de plaats van het altaar kwam de eettafel thuis. Dat betekent dat de maaltijd – vooral die op vrijdagavond – iets liturgisch kreeg, met bepaalde vaste rituelen.

VASTE RITUELEN

Vaste rituelen zijn belangrijk. Dan hoef je niet iedere dag eerst te overleggen hoe je het moet doen. Kinderen moeten weten waar ze aan toe zijn. Daarvoor zijn structuur, discipline en stabiliteit noodzakelijke voorwaarden. Vormen dienen het geheel te ondersteunen, zodat het intenser kan worden beleefd. Het ene gezin zal dan voor strakkere vormen kiezen dan het andere. Ook hier is de combinatie van eerbied, heiligheid en vreugde in God wezenlijk.

Daarnaast is discipline nodig. We leven in een gejaagde tijd, waarin gezinnen nogal eens lijken op een duiventil. Men vliegt in en uit. Laat er in ieder geval rond de warme maaltijd iets van gezamenlijkheid zijn. Als het maar enigszins mogelijk is, ook zonder mobieltjes binnen handbereik. Heilige rust, om tijd voor elkaar te hebben. En vooral stil te worden voor God. Bonhoeffer gebood zijn studenten in Finkenwalde ’s morgens te zwijgen totdat de dag gezamenlijk met schriftlezing en meditatie was geopend. Gods Woord moest het eerste woord zijn dat de stilte van de nacht verbrak.

VOORBEREIDING SABBAT

Hoe beginnen en eindigen we de week? De zaterdagavond hoort niet op gespannen voet te staan met de zondagochtend. Ooit vierde onze oudste zoon zijn verjaardag op een zaterdagavond. Een van zijn vrienden vertrok tegen elven. Ik merkte op dat hij er al vroeg vandoor ging. Hij antwoordde dat hij de volgende morgen uitgerust onder mijn preek hoopte te zitten. Daar word je als dominee stil van...

Wat opvalt, is het enthousiasme waarmee ook de kinderen aan de sabbatsviering meedoen

Prachtig hoe dat in Joods-orthodoxe gezinnen gaat. De hele vrijdagmiddag voel je al een bepaalde spanning. Alles moet op tijd klaar zijn, want als de zon ondergaat en de eerste ster aan de hemel verschijnt, begint de sabbat. Dan mag er niets meer gedaan worden.

De vrouwen, die thuis alles in orde hebben gemaakt, zorgen ervoor dat de sabbatskaarsen precies op tijd worden aangestoken en de sabbatsmaaltijd op tijd klaar is. De mannen en de jongens die bar mitswa hebben gedaan, gaan eerst nog naar de synagoge. Na het avondgebed gaan ze, zachtjes zingend uit Psalm 91, weer huiswaarts. Vanuit het geloof dat de Heere Zijn engelen gebieden zal hen te bewaren op al hun wegen. Als de vader dan thuiskomt, zegent hij zijn vrouw en zonen, en zegent de moeder de dochters. Dan begint de feestelijke sabbatsviering die, behalve met heerlijk eten en drinken, gepaard gaat met gebeden, sabbatsliederen en vaak het thoragedeelte van de week, dat daarna besproken wordt, en waar de kinderen een grote inbreng in hebben. Dat alles is ingebed in een stukje huiselijke vreugde en vrede. Opdat de eeuwige sabbat in dit leven al een aanvang krijgt...

VERBINDING KERK-HUIS

Wat opvalt, is het geweldige enthousiasme waarmee ook de kinderen meedoen, en dat er een rechtstreekse verbinding loopt tussen kerk/synagoge en het gezin thuis. Gaan wij wel eens zingend naar huis, om er thuis op door te gaan? Is de zondagse maaltijd bij ons ook feestelijk, ingebed in een stukje huisliturgie? Misschien wel inclusief de huiskaars. En zingen we ook aan tafel? Eerlijk gezegd lukte het bij ons niet meer toen onze kinderen de puberteit bereikten. Er kunnen tijden zijn dat dit moeilijk vol te houden is. Maar waar het maar enigszins mogelijk is: laat ‘der vromen tent weergalmen, van hulp en heil.....’

Laten wij als vaders ook iets priesterlijks hebben, met de kinderen als levieten. Actief betrokken! Laat ons huis een soort tempel zijn, waar ‘zelfs een eenvoudig iets als een maaltijd het karakter van een heilige gebeurtenis kan aannemen’. (Chaim Bermant) Dr. S. Gerssen merkte ooit op dat wanneer een man zijn priesterlijke taak niet nakomt, zijn gezin net lijkt op een gemeente zonder kerkenraad.

KERKJE IN DE KERK

Nadat in het middeleeuwse Europa het instituut kerk steeds belangrijker werd, en de liturgie daar voornamelijk plaatsvond, heeft de Reformatie de huisgodsdienst weer duidelijk op de kaart gezet. Luther noemde het gezin ‘een kerkje in de kerk’.

Zou het geen goed idee zijn om in dat ‘kerkje’ ieder jaar rond de doopdatum van onze kinderen de heilige doop weer eens expliciet naar voren te halen? Een doopzondag, waarin we ook samen nadenken over de vraag wat de doop voor ons betekent.

En als Advent aanbreekt, waarom zouden we op de eerste adventzondag niet één kaars aansteken en op de tweede twee kaarsen, enzovoort? Het lijkt me inhoudsvoller dan de uiterst gecommercialiseerde kerstbomen.

Vanuit Handelingen 2 weten we dat de Joodse volgelingen van Jezus niet allen de tempel bezochten, maar ook bij elkaar thuis kwamen. Daar had het onderwijs van de apostelen een centrale plek, alsook de gebeden. En zelfs het breken van het brood. Gemeenschap der heiligen, in het ‘kerkje in de kerk’...

TOENEMEN

Prachtig hoe zelfs van Jezus beschreven staat dat Hij onder andere toenam in wijsheid en genade bij God en de mensen. Dat willen wij toch ook bereiken met onze godsdienstige opvoeding? Dat onze kinderen de Heere leren kennen en liefhebben, en mogen toenemen in kennis van Hem en Zijn Woord en bovenal ook in genade. Groot als we genade bij God bezitten, maar genade bij mensen is ook van wezenlijk belang. Dat is namelijk een vruchtbare voedingsbodem om geestelijk wat voor hen te mogen betekenen. Rijk als onze kinderen het middel voor de zaligheid van anderen mogen zijn! De Heere Jezus heeft, terwijl Hij vanuit Zijn Godheid alwetend was, ook het traject van de godsdienstige opvoeding willen doorlopen. Voor Hem was dat ten diepste een vernedering. Zijn moeder, die niet in Zijn schaduw kon staan, en Zijn leermeesters uit Nazareth, hebben Hem onderwezen uit de Schriften. Zelf heeft Hij de Schriften ook doorploegd. Op Zijn twaalfde jaar kon Hij de discussie al aan met de Rabbijnen van Zijn tijd.

Hij kende de Schriften. Hij citeerde ze moeiteloos. Hij zong de Psalmen, zelfs in Zijn bitterste lijden. Zo leefde en ademde Hij in het Woord, dat van Hemzelf getuigt. Groot als onze gezinnen iets van Zijn beeld vertonen.

BEMOEDIGING

Laten we niet te snel denken dat onze tijd te ingewikkeld is. Denk aan Noach. Hij leefde in een zeer donkere tijd. De gedachtenspinsels van de harten van zijn tijdgenoten waren iedere dag alleen maar slecht (Gen.6). En wat doet Noach? Hij bereidt, bouwt, een ark, tot redding van zijn gezin. In het openbaar. Om zijn gezin te behouden, maar zo mogelijk ook anderen. Hij was volgens Petrus immers ‘prediker van de gerechtigheid’. Te midden van alle spot ging hij door. Door het geloof... En hij werd niet beschaamd.

Laten ook wij in de christelijke opvoeding voortdurend het oog gericht houden op de Ark van het Behoud, Christus Jezus. In Hem hebben wij en onze kinderen eeuwig leven.

Ds. H. Liefting is predikant van de hervormde wijkgemeente Maranatha te Delft en lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen