KWETSBARE GEMEENTEN

Tijdens een ontmoeting met vertegenwoordigers van deelnemende kerken, eind juni, zijn de eerste resultaten besproken. ‘Op een doorsnee zondagochtend zijn we met zo’n dertig kerkgangers’, vertelt een oudere dame bij de koffie. ‘In de afgelopen veertig jaar heeft onze gemeente nooit meer dan vijftig leden geteld. Ik heb het alleen maar minder zien worden. Je stelt je er op een gegeven moment op in. Kinderen groeien op, gaan studeren, trekken weg en keren niet terug naar het dorp. Dat snap ik ook wel. Het is een wonder van God dat de gemeente nog bestaat.’

De onderlinge betrokkenheid en de meelevendheid van de gemeente zijn groot. ‘Meer dan de helft is lid van een kring. Kom daar nog eens om in een gemiddelde Veluwse gemeente!’ De gemeente waarvan de vrouw lid is, leeft van het vermogen dat gemeenteleden in het verleden bijeen hebben gebracht; de predikantsplaats kan daardoor worden betaald. Maar nu er onvoldoende kandidaten voor de kerkenraad, naderen ze de kritische grens…

GEEN RARE VRAAG

Het is een van de twaalf gemeenten die deel uitmaakten van het onderzoek van de Gereformeerde Bond en de IZB: Groningen, Bedum/Onderdendam, Dorkwerd, Onstwedde, Damwoude, Wijnjewoude, Assen, Stedum/Ten Post, Wouterswoude, Westereen, Sebaldeburen en Hollandscheveld.

Tijdens de luistersessies stuitten de onderzoekers op prachtige staaltjes van toewijding, trouw en onderling pastoraat. ‘Ouderen in de kerk zeggen tegen me: ik ben blij dat je er bent. Dat doet me goed. De gemeente wordt zo mijn tweede gezin.’ Een ander zei: ‘Deze oudere vrouw liet mij zien wat geloven inhoudt en is er voor me. Geen vraag vindt zij raar. Het zou mooi zijn als iedere jongere zo’n buddy zou hebben in onze gemeente.’ Breed leeft het besef dat de kerk uiteindelijk de zaak van God is. ‘Als de Heere onze gemeente niet in stand had gehouden, waren we er allang niet meer geweest.’

VOLKSAARD

Ondanks de grote onderlinge verschillen in geschiedenis en context – er zijn ook vitale kleine, groeiende gemeenten – tekende zich een rode draad af in de gesprekken. De meeste gemeenten zijn naar binnen gericht. Alle energie gaat naar het draaiende houden van het kwetsbare gemeenteleven. ‘We hebben de handen vol aan overleven.’ ‘We kunnen wel spreken over “versterking van binnenuit”, maar als de trend zich doorzet, hebben we dan straks nog mensen om aan leiding te geven?’ Er is vaak sprake van een onevenwichtige leeftijdsopbouw. In de kleine dorpsgemeenten ontbreken jonge gezinnen. In de stad Groningen telt de wijk-gemeente van de Martinikerk vooral studenten en ouderen; de leeftijdscategorie 45-70 is mager vertegenwoordigd.

Sommige bevindingen zijn gekwalificeerd als ‘specifiek voor het noorden’: het ontbreekt onder autochtone bevolking vaak aan de kennis van de Bijbel en de geloofsleer. ‘Gemeenten draaien op mensen die niet van hier zijn’, zegt een predikant. De volksaard speelt soms ook parten. Een doorsnee Groninger praat niet zo makkelijk over zijn gevoelens, laat staan over zijn geloof. ‘De vraag is dan wel: is het geloof er niet of slaagt men er niet in om het te verwoorden? Als mensen zulke gesprekken binnen de gemeente al ingewikkeld vinden, hoe zullen ze dan ooit met buitenstaanders over het geloof beginnen?’

INTERNE SECULARISATIE

Kernpunt in alle gemeenten is de diepgaande interne secularisatie. Stille tijd, bijbellezen bij de maaltijd, gezamenlijk hardop bidden, het gesprek over geloof – gemeenteleden zeggen er nauwelijks aan toe te komen.

Dogmatische zekerheden, ‘bekende woorden’ die deel uitmaken van de gereformeerde identiteit, lijken niet voldoende om mensen te helpen vandaag met God te leven.

Meer dan eens spreken gemeenteleden over hun verlegenheid om de zondag te verbinden met de rest van de week. ‘Ten diepste leven we alsof we God niet nodig hebben.’ Of, zoals iemand zei: ‘Met mijn verstand weet ik dat ik Jezus nodig heb en ik geloof het ook. Maar mijn hart zegt anders: Wat is de werkelijke relevantie van Jezus’ evangelie voor mij? Wat voegt Jezus toe aan een leven waarin ik het gemiddeld genomen niet slecht heb?’

VERWACHTING

Aan het eind van de bijeenkomst met delegaties van kerkenraden en gemeenten formuleren ze wat ze verwachten van de Gereformeerde Bond en de IZB. Een greep uit het huiswerk, waartoe GB en IZB zich na de zomer met de gemeenten geroepen weten:

- ‘Leer ons om het geloof van hart tot hart te delen, zowel binnen als buiten de kerk.’

- ‘Laten we waar mogelijk nauwer samenwerken met orthodox-protestanten met wie we geestelijk verwant zijn, christelijke gereformeerden, vrijgemaakten.’

- ‘Faciliteer het gesprek tussen de generaties binnen de gemeente. Waarom zou je catechisatie zo leeftijdsgebonden houden? Ouderen en jongeren kunnen aan elkaar inspiratie opdoen!’

- ‘Deel onderling verhalen over hoe mensen God ervaren in hun dagelijks leven.’

- ‘Wees niet te benauwd om te investeren. Het is eerder te laat dan je denkt.’

- En last but not least: ‘Laten we hartstochtelijk bidden om de Heilige Geest. Als we eerlijk voor God staan, zal Hij ons duidelijk maken waar het aan schort en wat we hebben te doen.’

Koos van Noppen is hoofd van de stafafdeling Communicatie van de IZB.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen