MARIA

Soteria, het tijdschrift voor evangelische theologische bezinning, is dit keer helemaal gewijd aan de vrouw. De theologe Eleonora Hof schreef een artikel over de vermeende femin-isering van de kerk. In haar stuk staat zij stil bij nieuwe definities van gender (het Engelse woord voor geslacht). Vandaag aan de dag wordt steeds meer uitgegaan van méér genders dan alleen die van man en vrouw.

Een andere ontwikkeling binnen het feminisme is een nieuwe definitie van gender. Mannen en vrouwen staan niet meer lijnrecht tegenover elkaar als twee compleet verschillende grootheden. Sinds Judith Butler in 1990 het boek Gender Trouble schreef, is het gemeengoed om de binaire [tweevoudige, red.] scheiding tussen de genders ter discussie te stellen. Mannelijke of vrouwelijke vormen van genderexpressie moeten niet geïdealiseerd worden, omdat deze hokjes en vakjes geen recht doen aan de individuele verschillen tussen mensen. Dit betekent ook dat er meer ruimte komt voor de erkenning dat er méér genders zijn dan alleen man en vrouw. Er zijn ook mensen die zich identificeren als niet-binair en sommige mensen identificeren zich als a-gender: zonder gender. De aanwezigheid van transseksualiteit ontwikkelt zich volop en er gaan steeds meer stemmen op voor meer zichtbaarheid en een betere inclusie, ook in de christelijke gemeente.

Dit is maar één passage uit het artikel van dr. Hof, waarin zij zoekt naar verbindingen tussen het feministische gedachtengoed – dat de laatste jaren sterk in ontwikkeling is – en evangelische theologie. Ik heb bovenstaand gedeelte aangehaald omdat wat Hof signaleert erg actueel is. Denk aan de recente aankondiging van de NS om de aanspraak ‘dames en heren’ te vervangen door ‘beste reizigers’.

RD

In het RD van 29 juli gaat prof. Jochemsen hierop kort op in naar aanleiding van onder meer de keuze van de NS:

Is hier sprake van een trend?

‘Dat denk ik wel. Op zich is er niets tegen het geslachtsneutraal aanspreken van mensen, bijvoorbeeld met “beste mensen” of “beste reizigers”. Ik zou daar niet te krampachtig mee omgaan. Als transgenders of mensen die lijden aan genderdysforie hiermee zijn geholpen, sta ik er niet negatief tegenover. Biologisch behoren zij tot een bepaald geslacht, maar zij voelen zich van het andere geslacht. Het lijkt mij noodzakelijk hun klachten serieus te nemen.’

Wat baart u wel zorgen?

‘Ik ben bezorgd dat de genderneutrale benadering de gedachte in de hand werkt dat het geslacht een keuze is; dat je er ook tussenin kunt zitten en dus niet hoeft te kiezen. Er lijkt een streven te zijn om van genderneutraliteit een aparte categorie te maken, terwijl God de mens mannelijk en vrouwelijk heeft geschapen. Verstoringen van de ordeningen die God in de schepping legde, mogen echter nooit leiden tot de gedachte dat er sprake is van een tussenvorm die gelijkwaardig is aan man en vrouw. Daar maak ik ernstig bezwaar tegen.’

Wat mij aanspreekt in Jochemsens woorden is dat hij de ervaringen van onder anderen transgenders volstrekt serieus wil nemen. Verder vraagt hij terecht aandacht voor het ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’ dat God in de schepping heeft gelegd. Zelf hoop ik vooral dat de bezinning op deze thema’s – waar we ongetwijfeld nog veel van gaan horen – doorgaat in kerk en theologie. Wat betekenen deze ontwikkelingen bijvoorbeeld voor het inclusieve karakter van de christelijke gemeente, in de wetenschap dat voor ieder mens geldt dat hij op Gods ontferming is aangewezen? En dat in het Evangelie juist rondom Jezus mensen te vinden zijn die buiten de vaststaande kaders vallen?

DE WEKKER

Daarmee sla ik een brug naar het christelijke gereformeerde De Wekker dat een mooi themanummer bracht over mensen op de achtergrond. Redactielid Atie Peet schrijft over Maria naar aanleiding van schilderijen die ze zag in Toscane:

Als de Here Jezus aan het kruis hangt, ziet Hij zijn bedroefde moeder aan de voet van het kruis (Johannes 19:25-27). Zij is daar, heel dicht bij haar lijdende Heiland. Zij vraagt niets, zij is slechts heel erg verdrietig. En wat doet de Heiland? Hij geeft Maria een ander om naar haar om te zien. Johannes, ook aanwezig dicht bij het kruis van zijn Heiland, wordt aangewezen om zorg te dragen voor Maria.

Als wij iemand zijn met mogelijkheden, veel talenten en wellicht een goede gezondheid, misschien worden we dan wel geroepen om ons te ontfermen over die ander die net als wij bij het kruis te vinden is. Over die Maria’s in onze buurt. (...) Laten we er voor elkaar zijn, gevoed door de liefde van de Heiland. En laten we ook bij elkaar blijven, zelfs als de problemen niet ophouden, maar er op deze aarde altijd zullen blijven. Dat is tegendraads aan de oplossingsgerichtheid van onze huidige maatschappij, maar wel zoals de Here Jezus ons heeft voorgedaan. Juist zij die door anderen over het hoofd werden gezien, kregen zijn liefdevolle aandacht. (...)

De Here Jezus zegt het Zelf ergens: Niet de aardse verwantschap aan Hem is bepalend voor je relatie met Hem. Niet waar je wieg stond en wat er in je portemonnee zit, niet watje presteert, maar wie je bent in de nabijheid van de Heiland. Alleen wie de wil van de Vader in de hemel doet (Mattheüs 12:50), die is écht familie van de Here Jezus.

NEDERLANDS DAGBLAD

Tenslotte delen van de prikkelende column van prof. Bram van de Beek in het ND. Hij vraagt aandacht voor 15 augustus, de datum waarop rooms-katholieken Maria-Tenhemelopneming vieren. Protestanten hebben daar niet veel mee.

Een overweldigend feest op Maria-Tenhemelopneming in Maria-bedevaartsplaatsen zoals Le Puy in Frankrijk is protestanten niet alleen vreemd, het staat ook voor alles wat verkeerd is in de Rooms-Katholieke Kerk.

Heel voorzichtig ziet men soms het tij wat keren. Protestanten spreken iets positiever over Maria – en terecht. Zij is immers de moeder van Jezus. Zij heef ter wille van Hem veel ondergaan. Met het kerstfeest hebben protestanten altijd al iets gehad met Maria. Waarom zouden we dat niet het hele jaar hebben? Maria is geen goddelijke persoon. Dat hebben ook katholieken nooit beweerd. Zij is een van ons. Ze is een voorbeeld voor ons in haar liefde voor Jezus en overgave aan de wil van God. Ze is iemand in wie we ons herkennen in het ongeduld voor het handelen van Jezus om een wonder te verrichten. Zij is vooral een van ons in haar lijden om haar Zoon die zij ziet sterven.

De laatste tijd heb ik verschillende keren met rooms-katholieken over Maria gesproken. Als zij naar een Maria-be-devaartsoord gaan, is dat echt niet met de gedachte dat Maria op miraculeuze wijze alles wel even voor ons regelen zal. Het is veeleer het vinden van iemand die ons herkent in onze zorgen. Vragen aan Maria om voorspraak te doen bij Jezus is te vergelijken met de vraag aan een andere christen om voor ons te bidden. Zij is een van die andere christenen en wel degene die het dichtste bij Jezus staat, niet vanwege haar eigen kwaliteiten, maar omdat God haar die plaats heeft gegeven. In haar herkennen al die moeders die zorgen hebben om hun kinderen hun verdriet en zij mogen het met haar delen. Niet dat Maria er iets aan doen kan. Bij het kruis staat zij naast de discipel Johannes. Zij staan er en zij zien het aan hoe Jezus wordt doodgemarteld. Zij kunnen het alleen aanzien en lijden om Hem. Zij kunnen er niets aan doen. Hij kan wel wat aan hun lijden doen. Zij hebben geen woorden bij het kruis. Jezus zelf neemt het woord: “Vrouw, zie uw zoon; zoon zie uw moeder”. Van af die dag nam Johannes haar in huis. Jezus heef ons aan elkaar gegeven – om zorg te geven aan elkaar. In plaats van liefde voor Maria af te wijzen nemen we haar op – als symbool voor al de treurende moeders, als navolgers van Johannes die in de zorg voor Maria zijn liefde voor Jezus bewees.

Maar zegt nu juist de Nederlandse Geloofsbelijdenis niet dat we geen heiligen nodig hebben, omdat we ons rechtstreeks tot de Zoon kunnen wenden? Wie heef ons immers meer lief dan Hij? Dat is zeker waar. Maar sluit dat elkaar uit? Hebben we de genegenheid en de voorbede van onze broeders en zusters in de kerk niet nodig, omdat Jezus ons genegen is en voor ons bidt? Het bidden tot Maria is ook omdat de Zoon zo verheven is. Het is als spreken over je problemen met je oudere zus. Dat is makkelijker dan met je ouders – niet omdat die niet van je houden, maar juist als het wringt zijn ouders te hoog. Er is iets van een drempel van heiligheid. Daarom spreken veel katholieken makkelijker met Maria dan met Jezus. Misschien moet juist dat protestanten te denken geven. Spreken we niet te makkelijk met Jezus, omdat er geen heiligheid rond Hem is? Hij is gewoon geworden. Er is zelfs geen heiligheid rond de Vader meer. Ook die is gewoon geworden, een lieve nietszeggende pappa. Dan wordt zelfs Jezus overbodig, want waarom is er nog bemiddeling nodig bij een goede, altijd liefhebbende en altijd vergevende Vader? Protestanten kunnen veel van rooms-katholieken leren. (...)

15 augustus zal ik het feest van Maria’s ten hemelopneming niet vieren. Maar de gedachten van professor Van de Beek vragen om overdenking. Ze vormen misschien een goede reden om deze zomer naar de grote tentoonstelling over Maria te gaan in het Catharijneconvent. Dat kan nog net.

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen