OMGANG MET DE SCHRIFT

De vraag die in de studieweek centraal stond was: ‘Wat is het kenmerkende van de reformatorische visie op het gezag van de heilige Schrift?’ In het openingswoord van ds. A.J. Mensink werd al duidelijk dat het tegenwoordig niet eenvoudig meer is om dit aan te geven. Thema’s als schriftgezag en hermeneutiek geven niet slechts het verschil meer aan tussen gereformeerde en niet-gereformeerde theologen, maar zijn interne kwesties geworden.

LUISTEREN NAAR TEKSTEN

Een van de vragen die ds. Mensink bij deze ontwikkeling opwierp, was: ‘Kun je een gereformeerd theoloog zijn terwijl je tegelijkertijd anders met de Schrift omgaat dan de gereformeerde theologie altijd gedaan heeft?’ Om deze vraag te kunnen beantwoorden is het allereerst nodig om zicht te krijgen op de gereformeerde omgang met de heilige Schrift. Hier werd in verschillende lezingen op ingegaan. De lezingen waren rondom genoemd thema gecentreerd en diversie vakgebieden kwamen daarbij aan bod, waaronder: Dogmatiek, Oude Testament, Nieuwe Testament, Kerkgeschiedenis en Pastoraat. De sprekers waren onder meer de hoogleraren van de Gereformeerde Bond prof. H. van den Belt, prof. W.H.Th. Moehn en prof. J. Hoek. Prof. F.G. Immink hield op maandagavond de dogmatische lezing, waarin hij het thema verkende. Tegenover postmoderne filosofische zienswijzen benadrukte hij ‘de werkelijkheid en de werkzaamheid van de levende God’.

In de lezingen op de dinsdag werd er ingegaan op het Oude Testament en het Nieuwe Testament. De christelijke gereformeerde dr. A. Versluis sprak over ‘het gezag van de geweldteksten in het Oude Testament’. Waar liberale theologen vaak afstand nemen van deze teksten en evangelicals ze tot in het extreme verdedigen, wees dr. Versluis een weg om te luisteren naar deze teksten en ze te lezen in het geheel van de Schrift én in de context van het Oude Nabije Oosten. In de avondlezing sprak drs. E. Boogert over tekstkritiek van het Nieuwe Testament. In een persoonlijk getint verhaal ging hij in op de verschillen in handschriften en hoe hij hier als gelovige wetenschapper mee omgaat.

PASTORAAT

Op de woensdag- en donderdagmorgen stonden kerkhistorische lezingen op het programma.

Deze lezingen werden gegeven door respectievelijk prof. Van den Belt en prof. Moehn. Prof. Van den Belt ging in op de actualiteit van de Reformatie voor postmoderne hermeneutische ontwikkelingen. Hierbij behandelde hij onder meer de wending van de bewering (de tekst) naar de intentie van de auteur, en kwam zo te spreken over de discussie rondom de vrouw in het ambt. Prof. Moehn zoomde in op Calvijn als prediker van het Woord en las hierbij verschillende teksten van Calvijn zelf. Door de monden en tongen van mensen komt Gods eigen stem tot klinken, zo schrijft Calvijn.

Donderdagmiddag sprak ds. L. de Wit uit Putten over het Schriftgezag in pastorale situaties. Het doel van pastoraat omschreef hij als ‘het Woord aan het woord laten komen’ en aan de hand van verschillende praktijkvoorbeelden legde hij uit hoe dit vorm kon krijgen. Deze middag waren ook de (aanstaande) echtgenoten uitgenodigd, waaraan verschillenden gehoor gegeven hadden. Naast de genoemde lezingen rondom het thema van de week was er een lezing over ‘De Gereformeerde Bond en zijn beroep op de Reformatie’, een presentatie door de GZB, een lezing over studie en roeping en een workshop met de naam ‘Zingen naar de Schriften; psalmzingen door de eeuwen heen’. Verder werd in een bijbelstudie op woensdagmiddag stilgestaan bij Markus 4:26-34 en spraken we daarbij over zaaien en oogsten.

MOOIE OMGEVING

De dagen van de studieweek werden omsloten door dagopening en dagsluiting in de mooie kapel van Mennorode. Deze momenten werden steeds vormgegeven en geleid door een van de studenten, zodat wij op deze manier ook konden oefenen in het voorgaan in een liturgische setting. Hierbij werd gezongen, gelezen en gebeden.

De studieweek vormt een waardevolle aanvulling op het curriculum van de universiteiten, waar het gezag van de Schrift allerminst vanzelfsprekend is

Omdat de meeste studenten ook overnachtten op Mennorode kon er ‘s avonds nog tot in de kleine uurtjes worden doorgepraat. Persoonlijk vind ik het contact met medestudenten en het praten over kerk en theologie waardevolle aspecten van de studieweek.

De gesprekken waren overigens niet enkel serieus, humor kreeg ook zijn plaats.

Verblijf op Mennorode staat borg voor goede maaltijden en een mooie omgeving. In de bossen rondom werd dan ook gewandeld, waarbij zwijntjes werden gespot. Op het terrein van Mennorode stond verder een tafeltennistafel die veelvuldig werd gebruikt. Naast de vele geestelijke oefeningen kan lichamelijke oefening ook wel ontspannend zijn, zo bleek.

KRIJTLIJN

De vraag die in het begin van dit artikel naar voren kwam was: ‘Kun je een gereformeerd theoloog zijn terwijl je tegelijkertijd anders met de Schrift omgaat dan de gereformeerde theologie altijd gedaan heeft?’ In de studieweek is deze vraag niet expliciet beantwoord, er is geen krijtlijn van gereformeerde orthodoxie getrokken. Wel is een stuk duidelijker geworden wat de visie van de reformatoren op het gezag van heilige Schrift was, en hoe de Schrift bij hen functioneerde. (Post)moderne vragen rondom hermeneutiek en Schriftgezag zijn eveneens aan de orde gekomen. Als theologiestudenten hebben wij veel aangereikt gekregen uit de gereformeerde traditie om onszelf als theologen te verhouden tot de vragen van deze tijd. De studieweek vormt zo een waardevolle aanvulling op het curriculum van de universiteiten, waar het gezag van de Schift allerminst vanzelfsprekend is en waar de gereformeerde theologie meer behoort tot de historie dan tot de actualiteit.

Zelf neem ik van deze week verschillende dingen mee, waaronder het me bewust zijn van hermeneutische vragen, de nauwe verbinding tussen Woord en Geest die Calvijn legt, oog voor de context van teksten en de nadruk op het geheel van de Schrift. De studieweek heeft mij ook weer extra enthousiasme gegeven om te beginnen aan het nieuwe studiejaar en bezig te blijven met de (gereformeerde) theologie. De gereformeerde theologie is immers de theologie die het geheel van de Schrift wil laten spreken en de eer van God op het oog heeft.

Floris van Gils uit Amsterdam is vierdejaars student aan de Vrije Universiteit en de Protestantse Theologische Universiteit te Amsterdam.

Tijdens de studieweek van de Gereformeerde Bond voor theologiestudenten spreekt ds. A.J. Mensink uit Krimpen aan den IJssel als voorzitter van de Gereformeerde Bond het openingswoord. Zijn toespraak, waarvan hier een ingekorte versie volgt, leidt het thema ‘Schriftgezag en hermeneutiek’ in.

Je kunt het thema van deze week, ‘Schriftgezag en hermeneutiek’, gerust hét springende punt van de gereformeerde theologie van onze tijd noemen. Meenden dat we voorheen Schriftgezag en hermeneutiek de scheidslijn vormden tússen gereformeerde theologie en niet-gereformeerde, het thema heeft zich inmiddels ook aan de gereformeerde theologie zélf opgedrongen.

HAMVRAAG

De hamvraag die velen bezighoudt (en verdeelt) is ofje een gereformeerd theoloog kunt zijn, terwijl je tegelijkertijd anders met schriftgegevens omgaat dan de gereformeerde theologie altijd gedaan heeft. Ik hoef maar thema’s te noemen als vrouw-in-het-ambt, schepping en evolutie, Israël en chiliasme, en we weten allemaal dat hermeneutiek ook een intern gereformeerde kwestie is geworden.

In dat licht is het op z’n minst paradoxaal te noemen dat de gereformeerde theologie een Sola-Scriptura-theologie is, maar de gereformeerde belijdenis weinig aandacht besteedt aan het gezag van Gods Woord, de hermeneutiek en de uitleg daarvan. De grote uitzondering in de gereformeerde confessies wordt gevormd door de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Maar liefst 5 van de 37 artikelen zijn gewijd aan de Heilige Schrift en haar gezag.

CONSISTENT

De Bijbel is waarachtige en betrouwbare Godsopenbaring, en daarom ten diepste consistent, zonder innerlijke tegenstrijdigheid. Daarom zien we geen tegenstelling tussen het Oude en het Nieuwe Testament. Daarom is de Heere ook in het Oude Testament de Drie-enige, vinden wij Christus in de Psalmen, en het Evangelie bij Mozes en de profeten. Daarom is er geen principieel verschil tussen de oudtestamentische en de nieuwtestamentische ethiek. Op elke bladzijde van de Schrift hoor je de stem en zie je de hand van Vader, Zoon en Heilige Geest.

Mij heeft het in mijn jonge jaren al sterk geholpen om bij elke tekst te vragen: wat zegt deze tekst over God? En wat zegt deze tekst over mij? En vervolgens: wat zegt deze tekst over God én mij?

HERMENEUTISCHE WISSELS

De grote vraag bij hermeneutische beslissingen is mijns inziens vooral of er afbreuk wordt gedaan aan wat de Schrift over God Zelf zegt. Hermeneutische wissels kunnen je op een ander spoor, een ander Godsbeeld brengen. Een bekend maar ook zeer ingrijpend voorbeeld is de 20e-eeuwse discussie over de verzoening. Hoe moet je het lijden en de dood van Christus zien, als je eigenlijk niet kunt geloven ‘dat God bloed wil zien’? Als je alle kaarten op de liefde van God zet, maar daarbij Zijn toorn en rechtvaardigheid achterwege laat?

ZEKERHEID

Als ik naar Petrus luister, hoor ik een ander woord klinken: zekerheid. Het profetische woord is vast en zeker. Wij hoeven niet in het ongewisse te verkeren, welke God met ons van doen wil hebben. Het geloofkent een vaste grond, het vindt in het Woord een fundament onder de voeten. Daar ligt een van de belangen van gereformeerde hermeneutiek. Een van de speerpunten van de Reformatie is geweest dat men de gelovigen de zekerheid weer terug wilde geven – een zekerheid die hen door de leer van de goede werken en de biecht was ontnomen. De Heilige Geest wil ons door de Schrift en haar uitleg tot volkomen waarheid en zekerheid brengen. Die zekerheid begint te wankelen als je met behulp van enkele sleutels de Schrift laat zeggen wat ze juist niet zegt, en haar niet laat zeggen wat ze juist wel zegt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen