GEHOORD WORDEN

In deze en de volgende bijdrage sta ik stil bij het vak pastoraat. Hoe leert een pastor luisteren? In het najaar volgt een tweede tweeluik: Hoe leert een predikant spreken?

TWEE KERNEN

De predikant wordt geacht veel te kunnen. Het beeld van het schaap met vijf poten is overbekend. Als we het werk van de predikant bezien, zijn er toch maar twee kernen in het werk: een predikant moet kunnen luisteren en hij moet kunnen spreken. Bij het voorbereiden van de preek moet de predikant kunnen luisteren: wat klinkt in de tekst, waar bevindt de gemeente zich en hoe word ikzelf door het Evangelie in deze tekst aangesproken? Preekvoorbereiding vraagt om aandachtig luisteren. Toch is preken vooral spreken.

In het pastoraat ligt de verhouding net andersom. In de pastorale zorg moet de predikant in staat zijn een gesprek te voeren. Goede vragen stellen, spiegelend teruggeven wat je hebt gehoord, een verbinding leggen met het getuigenis vanuit de Schrift. Pastorale zorg is vooral goed luisteren. Wie is deze mens die mij vertrouwt? Welke weg gaat God met hem of haar? Wat wordt er van mij als pastor gevraagd nu ik een klein stukje van Gods weg met deze persoon mag delen? Bij het vak pastoraat leert de predikant-in-opleiding luisteren. Gespreksvaardigheden zijn er op gericht om beter te kunnen luisteren. Is het niet de ervaring van goede pastorale zorg dat je weet dat je gehoord bent? Dat je weet dat je door God gehoord bent?

De pastor komt binnen vanuit een eigen, pastorale vraag: wat betekent het dat jouw leven zich voor het aangezicht van de Levende afspeelt?

GESPREKSVERSLAG

We zitten met z’n achten in de lesruimte. Voor ons ligt het verslag van een van de studenten dat ze heeft gemaakt van een pastoraal gesprek. Zo goed mogelijk vanuit het geheugen opgediept staat het op papier. We volgen de loop van het gesprek. We kijken over de schouder van de predikant-in-opleiding mee. Dat is kwetsbaar, want je laat zien wat je hebt gezegd maar vooral wat je hebt gehoord. En, niet te vergeten, wat je níet hebt gehoord en over het hoofd hebt gezien. Dit alles met het doel om nog beter te leren luisteren.

Als we ons buigen over het gespreksverslag, zijn we inmiddels in de tweede helft van de cursus. Al in hun eerste jaar van de driejarige masteropleiding zijn de studenten in een kerkelijke gemeente aan het werk als predikant-in-opleiding (vroeger heette dat ‘leervicaris’). Ze voeren hun eerste pastorale gesprekken. Op college bespreken we de verslagen. In de eerste helft van de cursus staat pastoraat als theologisch vak centraal. De belangrijkste pastorale theorieën en begrippen komen langs. We staan stil bij de vraag of pastoraat een soort hulpverlening is. Of gaat het in het pastoraat om ‘verkondiging van het Woord’? Wat zijn de consequenties van deze benaderingen en vooral, welke rol speelt het levensverhaal van déze mens in het pastorale contact? We maken kennis met belangrijke pastorale thema’s zoals levensfasen, rouw, schaamte, vergeving en ziekte. Op de achtergrond spelen steeds twee vragen: wat gebeurt er in het pastorale contact? En: wat voor pastor ben ik zelf?

PASTORALE VRAAG

Tijdens de colleges lezen we fragmenten uit pastorale gesprekken. En steeds komt de vraag op tafel: wat maakt dit contact tot een pastoraal contact? Pastoraat vindt plaats in een cultuur waarin hulpverlening steeds gewoner wordt. Gemeenteleden hebben vaak al contact met hulpverlening, voordat ze er aan denken om de predikant te benaderen. Bij de pastor roept dit de vraag op wat het eigene van het beroep is. Tegelijk wordt er daarin ook meer van de pastor verwacht. Hij moet op de hoogte zijn van allerlei thema’s die in het leven van mensen kunnen spelen.

Toch is de pastor geen professioneel therapeut en komt hij niet in eerste instantie voor problemen. De pastor komt binnen vanuit een eigen, pastorale vraag: wat betekent het in jouw omstandigheden dat je God zoekt, dat God jou zoekt, dat je leven zich voor het aangezicht van de Levende afspeelt? Dan kan ook de Schrift open gaan, of het aangezicht van God gezocht worden in gebed. De Schrift gaat spreken, als de pastor eerst goed heeft leren luisteren. Zonder echt te hebben geluisterd, kan de pastor déze mens niet in gebed bij God brengen.

Dr. T.T.J. Pleizier is universitair docent Praktische Theologie aan de PThU, vestiging Groningen.

COLLEGES PASTORAAT

In de colleges pastoraat maken we gebruik van een basisboek. Toch vindt het meeste werk van studenten plaats aan de hand van opdrachten waarin zij hun persoonlijke pastorale attitude ontdekken, hun eigen geloof durven in te brengen en zich zelfstandig leren verdiepen in pastorale thema’s.

Als het in college over angst en verlangen gaat, wordt de studenten bijvoorbeeld gevraagd om een korte notitie te schrijven waarin zij beschrijven hoe je iemand kunt begeleiden als het gaat om angst voor God of verlangen naar God. In de literatuur komen diverse pastorale modellen langs. Minstens zo belangrijk is de vraag hoe je je, vanuit je eigen theologische overtuiging, verhoudt tot die modellen. Ter voorbereiding op het college schrijven de studenten daarom een korte tekst waarin zij uitleggen met welk van deze modellen zij zich met het meest (theologisch) verwant voelen en welke benadering hen het meest uitdaagt. Op deze manier oefenen we op college met theologische diversiteit. Voor het pastoraat is dat belangrijk omdat je in de ontmoeting met mensen allerlei soorten geloofsbeleving tegenkomt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen