VERBONDEN MET DE NAAM

Op de vraag met welk doel hij dit boek schreef, legt ds. Verhaar, emeritus predikant uit Krimpen aan den IJssel, uit: ‘Bij het onderwijs over het doopformulier komen er vragen. Het eigen geloof gaat een confrontatie aan met de dingen die in het formulier staan. Dan moet het formulier helder uitgelegd worden. Met dit boek wil ik niet zozeer een stichtelijk woord tot de lezer richten, maar meer een verklarend. Hopelijk zal de waarheid vanuit zichzelf stichten.’

De titel van uw boek luidt ‘Gedoopt in de Naam’. Jezus droeg Zijn discipelen op om te dopen in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Wat betekent dit dopen in de Naam?

‘Door de doop komen we in gemeenschap met die Naam, we worden verbonden aan de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. We komen met God de Vader en met Christus in aanraking als met een vader en oudste broer. Door de doop wordt dat werkelijkheid voor ons. Wat betreft de verbondenheid aan de Heilige Geest: mochten we gaan denken dat de Heilige Geest ‘iets vaags’ is, dan doen we er goed aan om naar Petrus te luisteren, die op eerste Pinksterdag verklaart dat alle vaagheid nu verdwenen is. Het hele boek Handelingen getuigt daar ook van. Door de komst van de Heilige Geest is alles helder geworden. Dat blijkt ook uit het gesprek van Jezus in Johannes 4 met de Samaritaanse vrouw, waar Hij zegt: ‘God is Geest en wie Hem aanbidden, moeten Hem aanbidden in geest en waarheid.’ Dat God een Geest is, wijst op een uiterste realiteit die nog concreter is dan de materiële werkelijkheid. C.S. Lewis voert in een van zijn boeken de hemelse werkelijkheid ten tonele als zo massief, zo werkelijk, dat wij eraan zullen moeten wennen om ons daarin te bewegen.’

‘Men begrijpt de realiteit achter teken en zegel niet meer’

De woorden ‘teken en zegel’ zijn zeer kenmerkend voor de reformatorische sacramentsleer, stelt u. Waar duiden die woorden op en waarom zijn ze zo kenmerkend voor de reformatorische visie op de sacramenten?

‘Bij het woord ‘teken’ gaat het om een present stellen van een realiteit, de realiteit van het verbond, van het Koninkrijk van God. Het dompelen in het water of de besprenkeling is het teken van de reiniging van de zonden. Tegelijk wordt de doop ook een zegel genoemd. Het zegel was iets dat vroeger zekerheid en autoriteit aan een document verleende. Bij de doop wijst het woord zegel op de autoriteit van God en de zekerheid van Zijn belofte. Vroeger begreep men deze woorden, maar nu worden ze tot probleemgebieden gemaakt. Men begrijpt de realiteit achter teken en zegel niet meer.’

Het woord ‘verbond’ staat in het doopformulier centraal. Waarom is de notie van het verbond zo belangrijk voor de doop?

‘Onze hele maatschappij hangt aan elkaar van verbanden: het huwelijk, de school, de kerk, maar ook zakelijke contracten. Mensen zijn aan elkaar verbonden op allerlei manieren. God handelt ook zo met ons, Hij verbindt Zich aan ons. In de Bijbel zien we dat het duidelijkst in het Oude en het Nieuwe Verbond. In feite gaat het bij zowel het Oude als het Nieuwe Verbond om het verbond van de genade, dat tot volle vervulling is gekomen in Jezus Christus. Van het heil dat God schenkt in Christus, in dit verbond, is de doop het teken. Mensen van tegenwoordig vinden het woord verbond lastig te begrijpen, omdat ze als eenlingen in de werkelijkheid staan. Verbonden of verbanden worden beschouwd als tijdelijk. Men trekt verbaasd de wenkbrauwen op als je langer dan twintig jaar getrouwd bent. ‘Komt dat nog voor?’ Dat maakt het niet gemakkelijker om fundamentele noties als verbond en trouw duidelijk te maken.’

Een niet onomstreden zin in het doopformulier luidt dat de doop in plaats van de besnijdenis is gekomen. Is dit op bijbelse gronden te verdedigen?

‘Daarop zeg ik volmondig ‘ja’! Toen Abraham werd besneden, was dat het teken van de ontvangen gerechtigheid. Daarin ligt de overeenkomst met de doop. In de tijd van het Oude Testament mochten de kinderen er bijhoren; hoeveel te meer in de tijd van het nieuwe verbond! Zoals Paulus redeneert: Adam was in staat om de zonde door te geven, hoeveel te meer is Christus dan in staat om de gerechtigheid door te geven (Rom.5). De doop is het teken van een rijker verbond dan de besnijdenis; hoeveel te meer mogen ook de kinderen daar dan bij horen. In Kolossenzen 2:11-13 zegt Paulus dat de gelovige besneden is in Christus, met Hem begraven is in de doop en is opgewekt. Gedoopte heidenen zijn ook besneden (hoewel niet letterlijk) omdat de doop hetzelfde betekent als de besnijdenis.’

U noemt het zegenen van de kinderen door Jezus misschien wel het krachtigste argument voor de kinderdoop.

‘Het gaat hier weliswaar om zegenen, niet om dopen, maar de hele context van deze gebeurtenis ondersteunt de kinderdoop. De kinderen worden bij Jezus gebracht, daarbij gehinderd door de discipelen – waarop Jezus zegt: ‘Laat de kinderen bij Mij komen en verhinder hen niet, want van zulke mensen is het Koninkrijk van God.’ Meer nog van de volwassenen is het Koninkrijk van God van kinderen. Jezus omarmt de kinderen, een teken van liefde en gemeenschap; Hij legt hen de handen op – Hij geeft hen de gave van Zijn Geest. Die dingen zijn ook bij de doop aan de orde: gemeenschap met Christus en met de gave van Zijn Geest.

Zegenen kun je niet los zien van de doop. Jezus zelf werd op de achtste dag besneden en op de veertigste dag werd Hij in de tempel voorgesteld en gezegend (bij de reiniging van Zijn moeder, Maria). Het teken van de gerechtigheid ging vooraf aan de zegen. Dus kinderen zegenen zoals mensen die tegen de kinderdoop zijn dat doen, is bijbels niet juist. Het teken gaat vooraf aan de zegen.’

U schrijft dat ook bij kinderdoop sprake is van geloofsdoop. Maar de kinderen zelf geloven nog niet. Moet er bij de doop geen sprake zijn van persoonlijk geloof in de Heere Jezus?

‘Er is wel sprake van geloof, namelijk bij de ouders en bij de gemeente. Hoewel ik zelf geen kinderen heb, deel ik in het geloof van de ouders en de gemeente wanneer ik de kinderen doop. De doop is gestoeld op het geloof van de gemeenschap. Zo wordt er in het doopformulier onbekommerd gedankt voor de vergeving van de zonden. Het kind heeft bij het dopen nog geen weet van zonden, dat is waar, maar het is nog veel meer waar dat de Heilige Geest toegang heeft tot een kind bij wie het bewustzijn nog niet is ontwikkeld. Een voorbeeld daarvan zien we bij Johannes, die in de baarmoeder van zijn moeder, Elizabet, opsprong bij het binnenkomen van Maria. Gods werk is zoveel veelomvattender dan wij met ons beperkte bewustzijn kunnen begrijpen.’

Wat is de betekenis van de doop en het verbond voor mensen die als kind gedoopt zijn maar later afhaken?

‘Ook als zij met God gebroken hebben, heeft God niet met hen gebroken. Gelukkig komen veel kinderen van het verbond later terug. Ze zijn als verloren zoons, als verloren schapen, als Zacheussen – uit de Bijbel dienen zich allerlei voorbeelden aan. Maar ook uit de praktijk ken ik daarvan voorbeelden. Aan het eind van het doopformulier wordt er uit Hebreeën 12 geciteerd: ‘Let er dan op dat u Hem Die spreekt, niet verwerpt.’ Dat mogen alle gedoopte mensen ter harte nemen.’

N.a.v.: Ds. J.J. Verhaar, ‘Gedoopt in de Naam. Het doopformulier aan Gods gemeente uitgelegd’, (Artios- reeks), uitg. Groen, Heerenveen; 127 blz.; € 13,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen