HARTSTOCHT VOOR GOD

Wie op het internet zoekt naar sporen van de herdenking van 500 jaar Reformatie, gaat het al snel duizelen. Er is in het afgelopen jaar wat af georganiseerd en vergaderd en geschreven en gemusiceerd. Met het risico dat het bij kransleggingen blijft bij Het Grote Monument Der Reformatie. Nu 31 oktober nadert, legt dr. A.J. Plaisier – predikant in Apeldoorn en docent spiritualiteit aan de PThU – in een gevarieerd nummer van Volzin nog een keer gepassioneerd uit waar het zijns inziens in het protestantisme om begonnen is: hartstocht voor God.

VOLZIN

Protestantisme is begonnen als beweging in de kerk. Het ging daarin om één ding: om God. De vraag van Luther: ‘hoe krijg ik een genadig God?’ is de programmatische vraag waar het protestantisme mee staat of valt. Het gaat om God. Als het niet meer om God gaat, is het protestantisme niet interessant en heeft het zeker zijn tijd gehad. ‘Protestantisme zonder God’ mag dan nog een keer zijn feestje vieren maar kan dan in de historie bijgezet worden.

Overigens: het gaat in het christendom als zodanig om God. Protestantisme kent daarbinnen een bijzondere hartstocht. Het is de hartstocht van God die mij oneindig aangaat. En een geloof dat ook het omgekeerde waar is: er is een onvoorwaardelijke hartstocht van God voor mij. Die twee hartstochten komen uit in Jezus Christus. Niet voor niets is de Reformatie ook bekend geworden door het ‘solus Christus’ (alleen Christus).

Want Jezus Christus belichaamt het verlangen en de hartstocht van God voor ons mensen. En tegelijk belichaamt Christus het verlangen van ons naar God. Christus is de eruptie, het opbreken van God naar deze wereld

en van deze wereld naar God. Die andere tak van het protestantisme, de calvinisten, waren geneigd daarbij aan te sluiten maar wel te zeggen: vergeet de Geest niet. Want ook Christus kan weer op afstand komen en waar is dan de levende relatie met God? Daarin voorziet de Geest. Daarin is God ‘vloeibaar’ geworden om zo bij ons en in ons te wonen. En daarin worden wij vloeibaar om bij God en in God te wonen. (…)

De kritiek van het protestantisme richtte zich op het op afstand komen van God in de kerk van die dagen, met de aflaathandel als symbool van die ontwikkeling. De christenheid werd gebroken met alle schadelijke gevolgen van dien, zo betoogt dr. Plaisier. Omdat het om God ging én gaat, is een protestantisme dat daar geen boodschap aan heeft zonder toekomst.

TOEKOMST

Maar wat betekent die breuk van toen voor het heden en de toekomst van de kerk? Voor Plaisier is een ding duidelijk, in het huidige tijdsgewricht zullen christenen van reformatorische en rooms-katholieke huize niet meer aan elkaar voorbij mogen gaan.

Persoonlijk denk ik dat deze eeuw de laatste moet zijn van gescheidenheid. De kerkscheuring vond plaats in de context van het corpus christianum. Dat is in het Westen voorbij, voorgoed. Laat om te beginnen Rome en Reformatie elkaar zien als broeder en zuster. Of eventueel als moeder en dochter. Want noch Rome, noch het protestantisme moet denken het eigen kerk-zijn maar gewoon te kunnen voortzetten. Mocht iemand op grond

van het bovenstaande menen dat ik vind dat we zomaar bij het protestantisme van 500 jaar geleden kunnen aansluiten, dan wil ik bij deze die droom doorprikken. De wereld is veranderd. Er is een vuur ontstoken en Rome en Reformatie gaan beiden door dit vuur. Dat geeft verbondenheid. Het vuur doet stellingen en tegenstellingen smelten en hopelijk komt er een gelouterde kerk uit tevoorschijn.

Vervolgens vraagt Plaisier zich af wat het protestantisme bij te dragen heeft aan die gelouterde kerk. Hieronder passages uit de vier punten die hij noemt.

Allereerst, het accent op het evangelie. Protestantisme kan open en vrolijk zijn als het zelf blijft leven van wat wij uit de hand van God ontvangen. In een wereld die stijf staat van de zelfrechtvaardiging en die doldraait van de projecten, is het zo bevrijdend om te leven uit de hand van God. (…) Wij zijn bedelaars, zei Luther. Dan weet je wat leven met open hand is. Het vrolijk licht van Christus valt in het bestaan. Als protestanten met dikke rimpels in het hoofd lopen dat geloven toch zo moeilijk is, moeten ze de tent sluiten. Ik hoop dat God dit verhoedt.

In de tweede plaats: kerk zijn is vooral een gemeenschap van zusters en broeders, die het leven uit God delen. Dat is dan goed nieuws in een tijd waarin het instituut het zwaar heeft. Veel kraakt, en helaas: kerken worden verkocht of afgebroken. Maar zolang er een kring is van kinderen Gods die het brood breekt, samen bidt en blijft bij Jezus is het geen ultieme ramp. Wie weet moest de afbraak plaatsvinden om juist dit weer te ontdekken. (…)

INDIVIDUALIST

In de derde plaats: een protestant blijft bij alle gemeenschapszin een individualist. Daar is niets aan te

doen. Luther begon al met dat hoe krijg ik een genadig God. Ik sta als deze mens voor God. Dat zintuig voor de enkeling zit er nu eenmaal diep in. (…) Gerijpte personen zijn er niet veel, maar het protestantisme zoekt het en wil het begunstigen. Een christen moet ook een keer op eigen benen staan. Mondige gelovigen: ik denk dat het meer nodig is dan ooit. Sta als persoon in voor wat je gelooft en berust niet in het zwaktebod dat ‘we het ook niet meer weten’.

In de vierde plaats: geloof is iets voor je hele leven. Voor je dagelijkse bestaan. Voor je huwelijk of relatie of gezin. Voor je werk. Hier heeft het beroemde calvinistische arbeidsethos zijn waarde. God is niet alleen te vinden in een heilige ruimte en op een heilige tijd. Het protestantse gist wil door het leven gaan. (…) Protestanten weten dat de kerk op spanning wordt gezet door het koninkrijk van God. Ze weten dat Gods kinderen geroepen zijn in de wereld. Dat is een heilig vuur dat steeds weer brandt. Dat diezelfde protestanten daardoor weleens heel gemakkelijk ‘werelds’ kunnen worden, is een les die hopelijk geleerd is. De wereld vindt namelijk niets aan protestantse wereldverbeteraars die hun geloof kwijt zijn. (…)

Inhakend op de stelling van Alister McGrath uit 2003 dat de toekomst van de wereldkerk aan het roomskatholicisme is, aan de oosterse orthodoxie en de evangelicals en dat de rol van het protestantisme uitgespeeld is, besluit Plaisier zijn essay als volgt:

Dat zou kunnen. Het gaat ook niet om het protestantisme. Als in de Rooms-Katholieke Kerk het gist van de Reformatie doorwerkt en in de Pinksterkerken de diepgang van de betere protestantse theologische traditie, dan is het zo’n ramp niet. Uiteindelijk ben ik geen protestant maar een christen. Dat helpt me juist om for the time being vrolijk protestant te zijn.

Een prikkelende paradox aan het slot: omdat het om God gaat, omdat het om Christus gaat, kan protestantisme – hoe waardevol ook – geen doel in zichzelf zijn. In mijn beleving haalt ds. Plaisier met deze ‘meditatie’ de viering van 500 jaar Reformatie uit de sfeer van vrijblijvendheid.

500 JAAR PROTESTANT

Ten slotte de tekst van een lied dat Andries Govaart in 2016 dichtte in opdracht van de Lutherse synode. Op de website 500 jaar Protestant staat ook een korte toelichting die ik hier achterwege laat. Wie goed kijkt, kan in ieder geval verschillende motieven uit de theologie van Maarten Luther ontwaren. (Overigens: dat Govaart woorden die naar God verwijzen met kleine letter schrijft, is een bewuste keuze maar wil geen afbreuk doen aan de eerbied).

WIJ LEVEN VAN GENADE

Wij leven van genade, God,
door u alleen gegeven,
niet door mijn ijver in mijn trots
of mijn lichtzinnig streven.
Ontheemden zijn wij in zwaar weer,
wij kunnen ons niet redden, Heer.
Als u wilt, spaar ons leven.

Een druppel dauw, een roos ontluikt,
u bent er en nog kleiner.
En u gaat boven alles uit,
zo groot, voorbij de einder.
Vermomd en onnaspeurbaar, God,
bent u verborgen voor ons tot
wij u in Christus’ kruis zien.

Spreek tot ons door uw levend Woord
en richt ons met uw teken.
Geef troost in twijfel, schenk geloof,
genees onze gebreken.
Dan breekt een nieuwe vrijheid baan,
wij binden ons met Christus’ naam
en mogen in hem leven.

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen