DE INHOUD VAN DE DOOP

De situatie nu is een heel andere dan die in 1946, toen dr. J.G. Woelderink zijn boekje over de doop schreef. Daarom is het goed dat ds. J.J. Verhaar een nieuwe toelichting schreef. Zijn Gedoopt in de Naam. Het doopformulier aan Gods gemeente uitgelegd verscheen onlangs in de Artios-reeks van de Gereformeerde Bond.

DYNAMIEK VAN HET LEVEN

Lang werd in hervormd-gereformeerde kring aan de doop relatief weinig aandacht besteed, niet het minst in reactie op het veronderstelde geloof uit het Kuyperiaanse denken. In mijn jeugd hielden predikanten na de doop een dooptoespraak; verder kwamen ze er in de dienst niet op terug. Dat was veelzeggend. Inmiddels zullen de meeste predikanten een preek houden die op de doop is afgestemd en waarin zij niet alleen de doopouders, maar ook de gedoopte gemeente aanspreken. Het doopformulier zet beknopt de bijbelse visie op de gemeente uiteen. Telkens, zo maakt ds. Verhaar duidelijk, wordt de spanning benadrukt tussen dat wat ons in de Heere Jezus Christus geschonken is, en de oproep ons aan dat geschonkene toe te vertrouwen. Het formulier geeft daarmee geen ruimte aan een onverschillige lijdelijkheid, evenmin aan een oppervlakkige gearriveerdheid.

In de theologie van de Nadere Reformatie stolde het leven tot zijnscategorieën, in het doopformulier krijgt de dynamiek van het leven alle nadruk. Het is opvallend hoeveel werkwoorden erin voorkomen.

BIJBELSE FUNDERING

Ds. Verhaar gebruikt 36 hoofdstukjes om het doopformulier uit te leggen en toe te passen. Hij doet dat in congenialiteit met de theologie achter de woorden en verwijst steeds naar de bijbelse fundering van de gedachtegangen van het formulier. Telkens ijkt de predikant de woorden aan de Heilige Schrift.

Wat we wel wisten, wordt toch weer bevestigd: de opstellers van het formulier hebben het geheel van de bijbelse boodschap in hun hoofd en in hun hart gehad, toen ze het formulier opstelden. Het is goed om dat te onderstrepen: soms klinkt in de gemeenten het bezwaar dat we niet aan mensenwoorden moeten hangen, maar alleen aan de Bijbel zelf. Daarmee schept men een oneigenlijke tegenstelling. Het formulier wil niet anders doen dan de Schrift naspreken.

De opstellers van het doopformulier hebben het geheel van de bijbelse boodschap in hun hart gehad

De schrijver legt ook regelmatig een relatie met andere belijdenisgeschriften, onder meer de Heidelbergse Catechismus en de Dordtse Leerregels. Het is goed niet alleen Schrift met Schrift te vergelijken, maar ook belijdenisgeschriften met elkaar te vergelijken. Daarbij komt regelmatig de stem van Luther tot spreken.

Ook al komt het woord ‘verbond’ zelden voor, terecht merkt de predikant op dat het verbondsmatige denken het formulier heeft gestempeld.

NIEUWE DINGEN

Bij punten waarover discussie is ontstaan, noemt ds. Verhaar de bezwaren op een faire manier. Tegelijk schroomt hij daarbij niet zijn eigen lijn te trekken. Een enkele keer verwijdert hij zich in de bespreking wat ver van de onderhavige gedachtegang van het formulier.

Soms is er een verrassende actualisering, zoals op pagina 58.

‘Slaafse vrees kan zich in een moderne jas verstoppen.’ Geraakt werd ik door een uitspraak van Luther die ik niet kende: ‘Door het geloof stijgt een christen naar de hemel op en door de liefde daalt hij weer naar de aarde af.’ (p.59) Ook kwam ik nieuwe dingen tegen.

Ik wist niet dat er in Israël een dag was waarop de rabbijnen de kinderen zegenden. ’t Moest overigens wel tot die dag beperkt blijven. ‘Vandaar dat de discipelen het hoogst ongepast vonden dat die kinderen op de Heere Jezus afstormden op zomaar een willekeurige dag.’ (p.78)

KINDERDOOP

We zouden dit boekje kunnen zien als een kort commentaar op het doopformulier. Onder andere de opkomst van de evangelische beweging dwingt ons om ons te bezinnen. Die doordenking geldt niet alleen de legitimiteit van het dopen van kinderen, maar ook de vraag wat de doop nu eigenlijk inhoudt. Daarbij gaat het uiteindelijk niet om de ervaring van de doop van onze kant, maar om datgene wat de Heere God toezegt en belooft en waartoe Hij ons oproept.

In vijf hoofdstukken neemt ds. Verhaar het voor de kinderdoop op. Of het voorstanders van de geloofsdoop zal overtuigen, is een tweede. Wil men de gedachtegangen van het formulier verstaan, dan zal men die moeten doordenken. Genoegen nemen met een eenvoudige tekstverwijzing volstaat dan niet.

Vaak stokt de discussie al snel, omdat men de bijbelse lijnen achter de doop niet kan of wil zien. Dat beseft de schrijver ook als hij zegt: ‘Het lastige van de bewijsvoering voor de kinderdoop in het formulier is dat er nagenoeg alleen indirecte argumenten worden gebruikt, die de tegenstanders van de kinderdoop weinig of niets zeggen.’ (p.64)

GELOOFSZEKERHEID

Soms klinken licht kritische tonen, als ds. Verhaar opmerkt dat het doopformulier wel heel snel over het levenseinde spreekt. Maar dat is een kritische toets in congenialiteit, waarin het begrip voor de context van het formulier uiteindelijk de boventoon voert.

Uiteindelijk beleden de opstellers van het formulier dat de geloofszekerheid buiten ons ligt, in Gods beloften, in het werk van Jezus Christus. Daarmee hebben we vaste grond onder de voeten. Dat maakt ons niet lijdelijk, maar neemt ons helemaal in dienst. De hoofdstukken zijn kort. Het lijkt me goed er niet te veel achter elkaar te lezen, maar het gelezene te overwegen, zodat het een plaats kan krijgen in ons hart en leven. Soms is er wat herhaling, maar dat is met deze opzet niet te voorkomen. Het slotgebed en de vragen grijpen bijvoorbeeld terug op dat wat al thetisch in het formulier aan de orde is gekomen. Omdat de bespreking de gang van het formulier volgt, komt ook daarin dus enige herhaling voor.

De doelgroep is de gemeente, zoals de ondertitel aangeeft. Mensen die langzamerhand de geloofsdoop voorstaan, zullen zich niet zomaar van het goede recht, beter gezegd, van de genade van de kinderdoop laten overtuigen. Het boekje leent zich wel goed voor bespreking op een kring, al zouden gespreksvragen welkom zijn geweest.

We kunnen met deze uitgave op het spoor komen van waar het de Reformatie nu uiteindelijk om ging: om de heilszekerheid. Die klinkt onverminderd in het doopformulier door.

Ds. M.J. Middelkoop is predikant van de hervormde gemeente te Middelharnis.

N.a.v.: Ds. J.J. Verhaar, ‘Gedoopt in de Naam. Het doopformulier aan Gods gemeente uitgelegd’ (Artiosreeks), uitg. Groen, Heerenveen; 127 blz.; € 13,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen