GLOBAAL BEKEKEN

Op 31 oktober vond in de Oude kerk te Huizen een bijeenkomst plaats waarin werd stilgestaan bij de ingang van de Reformatie in Huizen. De heer R. Hehenkamp, zelf rooms-katholiek en medewerker van een boek over de regio, getiteld Geuzen en Papen, hield een kerkhistorische lezing. Hij memoriseerde het lied dat door Antonis Freeksz, ‘een hartneckich ketter’ uit Naarden, op de brandstapel werd gezongen. Het werd opnieuw ten gehore gebracht door een jongeman op de fluit en een voorzanger uit de rooms-katholieke parochie in Huizen.

Ic arm schaep aen de groen heyde,
Waer sal ick henen gaen?
Van vrienden en magen moet ic scheyden
en alleen op Christum staen,
ende my op hem verlaten;
alder werelt jolijt in deser tijd
en mach mijn siele niet baten.

Toon Freeksz was op de dag dat hij stierf (eind oktober 1529) 24 jaar; hij gaf onderweg naar de brandstapel zijn muilen en kousen weg aan de toeschouwers.

***

Een lezer stuurde nog een citaat uit de leerrede, die dr. Ph. J. Hoedemaker (1839-1910) in de Westerkerk te Amsterdam hield bij zijn veertigjarig predikantschap, onder de titel ‘De nood is ons opgelegd’:

Stel in de plaats van dien Christus eene leer, zoo hebt gij de kracht ingeboet. Dat is meer dan ontzettend, omdat wij ook die leer als zoodanig niet kunnen missen. Maar dit zeg ik u, dat gij den bacil van het ongeloof, op den duur niet zult kunnen wegbannen al steldet gij keurmeesters aan in de collegekamer opdat geen onbedachtzaam woord den theologischen Hoogleeraar moge ontglippen. Christus en Christus alleen, nabijgebracht in het Woord, is het Evangelie!’

***

Onder redactie van dr. Enny de Bruijn verscheen een fraai boek, verzorgd door een kern van kerkhistorici, onder de titel Volk in Verwarring. Reformatie in Nederlandse steden en dorpen (Uitg. De Banier, Apeldoorn). Twee fragmenten van Enny de Bruijn zelf over Zaltbommel:

• Kogel door de kerk

In een pilaar van de Sint-Maartenskerk in Zaltbommel is nog altijd de kanonskogel te zien die in 1574 onder de preek dwars door het gebouw vliegt. De geschrokken kerkgangers vluchten meteen het gebouw uit, naar het klooster in de Gamerschestraat, waar de dominee gewoon zijn preek afmaakt. Hoeveel volk daarbij aanwezig is, vermeldt de geschiedenis niet. De oudste lidmatenlijst dateert pas van 1609 – als de gemeente al bijna veertig jaar tijd gehad heeft om te groeien. Er staan dan 391 namen op: burgemeester Schoock en Joffer Pieck naast Hendrick de Seepsieder en Truyken de Nayster.

• Uilen en kraaien

Pas nadat in 1607 de wapenstilstand met Spanje gesloten is, maakt de overheid zich op om eindelijk ook de dorpen in het zuidelijkste deel van Gelderland te gaan reformeren. Dat valt niet mee: tijdens classisvergaderingen klagen de predikanten steen en been: dat het roomse altaar van Enspijk nog altijd niet verwoest is, dat in Deil de uilen en kraaien door de kerk vliegen en de preek verstoren, dat in Rhenoy de schoolmeester de ‘pauselijke ceremonie’ verricht bij begrafenissen en dat in Rossum de kinderen van een ex-diaken voor misdienaar spelen. Maar het ergste is dat de plaatselijke jonkers en collatoren veel inkomsten uit de geestelijke goederen verduisteren. Daardoor is er geen geld om predikanten te betalen, zodat tientallen dorpen het jarenlang zonder dominee moeten doen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen