EEN PITTIGE ZOEKTOCHT

Is Hij de Zoon van God? En wat betekent dat dan precies? Volgens Troost is Jezus in ieder geval niet op dezelfde manier God zoals de Vader.
Met dit boek rondt ds. Troost zijn theologische zoektocht naar wie Jezus is, af. Eerder verschenen van hem Dat koninkrijk van U? en Engel naast God.

INGEWIKKELD

Een pittig boek. Zo typeert ds. Troost zijn nieuwste boek in het voorwoord. Het gaat ook over een pittig onderwerp: de drie-eenheid. Er is maar één God. En toch zijn er drie verschillende goddelijke personen: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Bijzonder en rijk, maar ook ingewikkeld. Theologen in de Vroege Kerk hebben dan ook geworsteld om dit leerstuk op de goede manier te verwoorden en het zelfgetuigenis van God in de Bijbel niet te kort te doen. De neerslag daarvan vinden we in de leeruitspraken van de concilies van Nicea, Constantinopel en Chalcedon.

GROTE VRAGEN

Ds. Troost heeft grote vragen bij deze leer. En in dit boek legt hij die vragen eerlijk op tafel. Dan gebeurt er heel wat. Wie denkt dat de leer van de drie-eenheid met het gewone geloofsleven niet zoveel te maken heeft, moet dit boek lezen. Het tegendeel is waar. De leer van de drie-eenheid – en meer toegespitst: de vraag of Jezus echt God is – raakt de kern van ons geloof.

Het kruislabyrint is een bijzonder boek. Allereerst door de vorm. Ds. Troost heeft gekozen voor een mengeling van feit en fictie, een pastoraal journaal of verslag van de laatste werkweek van een predikant die met emeritaat gaat. In deze laatste week bereidt hij zich voor op een afscheidspreek, tevens paaspreek, over Johannes 20:29, de belijdenis van Thomas: mijn Heere en mijn God.

De verhalende vorm maakt het lezen gemakkelijk. Het leest als een trein, hoewel er een grote hoeveelheid ingewikkelde en zware thema’s aan de orde komen. We kunnen dan naast de drie-eenheid, het centrale thema, onder andere denken aan: schriftvisie, schepping en wetenschap, gnostiek, Jodendom en andere godsdiensten, kerk-zijn en Gods almacht en het lijden. Knap hoe Troost al deze thema’s in een relatief dun boek grondig en vooral eerlijk aan de orde stelt.

CLIMAX

De verhalende vorm maakt het wel moeilijker om te achterhalen waar de auteur precies staat. Dat is natuurlijk ook bewust gedaan. Het is een gespreksboek. Tegelijkertijd is wel duidelijk waar de auteur te midden van alle stemmen en meningen naartoe wil. Het boek gaat ook naar een climax.

Kort samengevat (waarmee ik Troost natuurlijk niet helemaal recht doe) komt het hierop neer: Jezus is wel goddelijk, maar Hij is niet God zelf. In ieder geval niet de God der goden. Hij is meer dan een mens. Veel meer. Maar Hij is minder dan God. Hij is de engel naar Gods hart. Of anders gezegd: een god met een kleine letter. Hij is het waard dat we met Thomas zeggen: ‘mijn Heere en mijn God’. Maar daarmee is Jezus nog niet God zoals de Vader God is.

De schriftvisie van ds. Troost speelt hierbij een belangrijke rol. De Bijbel is voor hem het boek van God. Maar zeker niet van kaft tot kaft het Woord van God. Zo moet je volgens hem de Bijbel niet lezen. Dan gebeuren er ongelukken. De Bijbel is een boek van mensen die worstelen met God, zoeken naar God en proberen te leven met God. Daarbij maken ze ook gebruik van allerlei heidense ‘mythen’, dat wil zeggen verhalen waarin mensen iets proberen te zeggen over God en de geestelijke werkelijkheid. Maar de Bijbel is wel door God uitgegeven. Hij staat erachter. Hij gebruikt de Bijbel bij Zijn werk in deze wereld. Hij inspireert ons erdoor. Maar pas op dat je de beelden van de Bijbel niet te letterlijk neemt. Daar is God veel te groot voor.

Dat is volgens ds. Troost ook het probleem met de kerkelijke leer van de drie-eenheid. We hebben het te ingewikkeld gemaakt. Ook voor het gesprek met Joden en moslims. Als we anders over Jezus zouden spreken, zou dit gesprek veel beter gevoerd kunnen worden en veel vruchtbaarder zijn.

VROME VERFKWAST

Troosts afwijzing van de leer van de drie-eenheid heeft ook grote consequenties voor andere leerstukken. Bijvoorbeeld voor de incarnatie (de vleeswording van God in Jezus). God komt in Zijn Zoon niet Zelf naar de wereld, maar stuurt iemand anders. Zijn beste en meest geliefde engel (of ‘god’), maar Hij komt niet Zelf. Dat heeft natuurlijk ook gevolgen voor de verzoeningsleer. Jezus draagt aan het kruis niet in onze plaats de toorn van God (God Die in Zijn Zoon Zelf de prijs voor onze zonde betaalt), maar Jezus illustreert hoe ver Gods vergevende liefde gaat. Geen werkelijke verzoening maar een illustratie van liefde.

Ik geef eerlijk toe dat ik geraakt werd door Troosts existentiële manier van schrijven. Je merkt hoe hij zelf in dit boek zit. Maar aan de andere kant ergerde ik me soms ook wel. In het voorwoord schrijft hij dat hij in zijn boek kritische kwesties niet met een vrome verfkwast vlotjes worden weggesaust. Deden Augustinus, de kerkvaders van Chalcedon en Calvijn en zoveel anderen dat dan wel? Het is nogal wat om de leer van de kerk der eeuwen zomaar aan de kant te zetten.

Als Jezus niet ‘van hetzelfde wezen’ als de Vader is, is Hij ons vertrouwen en onze aanbidding niet waard

Natuurlijk moet je altijd terug naar de Bijbel. Maar we zijn niet de eersten die de Bijbel lezen. En je moet wel heel goede argumenten hebben om de dogma’s van de kerk aan te vechten. En wat houd je over? Voor mij veel te weinig. Bijna God of een beetje God is géén God. Als Jezus niet ‘van hetzelfde wezen’ als de Vader is, is Hij ons vertrouwen en onze aanbidding niet waard. En hoe kan Hij ons dan redden?

ZIJN EIGEN KIND

Ik moest bij het lezen van het boek denken aan een gesprek dat ik een paar jaar geleden had met een Jehova’s getuige. Het ging ook over de vraag of Jezus echt de Zoon van God is. Ik vertelde hoe beslissend het voor christenen is dat in Jezus God Zelf naar ons toegekomen is. Op dat moment kwam mijn dochtertje bij me staan. En de man met wie ik in gesprek was, wees naar haar en zei: ‘Welke vader geeft zijn kind voor anderen? Niemand toch.’ En meteen zaten we bij de kern van het Evangelie. God doet het wel. Hij gaf Zijn kind. Zijn eigen Kind. Voor een wereld verloren in zonde en schuld.

Ds. M.K. de Wilde is predikant van de hervormde gemeente te Nijkerk.

N.a.v. André F. Troost, ‘Het kruislabyrint. Een zoektocht naar God’, uitg. Boekencentrum, Utrecht; 288 blz.; € 20,00.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen