DROOM VOOR ELK KIND

Het thema leeft niet, klaagde voormalig RD-hoofdredacteur W.B. Kranendonk in september. ‘De realiteit is nu dat een onwaardeerbaar goed in de vergetelheid raakt.’ En inderdaad, wij hebben weinig oog voor de dingen die er elke dag weer zijn. Het zou goed zijn als we meer met verwondering zouden leven.

Zonder Guillaume Groen van Prinsterer (1801-1876) zouden we dit jaar helemaal geen onderwijsjubileum beleven. Misschien is dat een beetje een gedurfde stelling; niemand weet hoe de geschiedenis zonder hem zou zijn verlopen. Wellicht was er wel een christelijke school, maar moesten ouders dat zelf betalen. Feit is dat Groen – binnen en buiten het parlement – al zijn energie gaf voor christelijk onderwijs. Gezien zijn inspanning én de talloze teleurstellingen zal hij menig slapeloze nacht hebben gehad.

‘ONCHRISTELIJK’

Het probleem met het onderwijs in zijn tijd is het karakter ervan. De Bijbel heeft er geen plaats van betekenis. De wet (1806) schrijft wel voor dat onderwijzers kinderen ‘tot alle maatschappelijke en christelijke deugden’ horen op te leiden, maar dat betekent godsdienstig gezien eigenlijk niets. Naast burgerzin en vaderlandsliefde gaat het om een algemeen christendom zonder Bijbel.

Als het de school betreft, gebruikt Groen in 1840 sterke taal. Hij noemt het onderwijs ‘onchristelijk’, omdat de Bijbel er niet wordt gelezen. En zelfs ‘antichristelijk’ omdat het kinderen het idee geeft dat God een ‘algemeenen Vader der menschen’ is, zonder dat het op Christus wijst. Zo predikt het een afgod, een ‘droombeeld van menschelijke wijsheid’. Vele stevige debatten volgen.

NOODOPLOSSING

Gedurende de 35 jaar dat Groen van Prinsterer in de Tweede Kamer actief is, zet hij zich voor geen ander onderwerp zo in als voor het onderwijs. Je verbaast je over de moeite die hij neemt, de teleurstellingen die hij te verwerken krijgt, zijn volharding en ook wel een bepaalde onverschrokkenheid. Brochure op brochure schrijft hij. Telkens weer komt hij met ‘zijn’ thema.

Wie zich realiseert dat het echtpaar Groen van Prinsterer zelf kinderloos blijft, vraagt zich af wat hij precies met het onderwijs heeft. Waarom maakt hij zich zo druk? Het moet alles met zijn levensovertuiging te maken hebben. Groen is een christen van het oprechte soort, leeft dicht bij God en dat bepaalt het concrete leven. Zijn geloof brengt hem in beweging.

Hij zet zich maar niet voor zijn eigen zaak in. En evenmin voor die van vrienden of een volksdeel waarmee hij zich verwant voelt. Het blijkt hem om het héle Nederlandse volk te gaan. Er is ‘één Naam gegeven om zalig te worden, één Christus, buiten wie men zonder God in de wereld leeft’. Groen is daarom helemaal niet voor een aparte christelijke school. Zijn visioen is één christelijke staatsschool, waar het Woord van God de plaats krijgt die het toekomt – en waar een kind ten diepste behoefte aan heeft. Pas als dit, vele debatten en wetsvoorstellen later, onhaalbaar blijkt, komt hij terecht bij de bijzondere (naast de openbare) school. Deze variant is een noodoplossing. Een ‘onmisbaar surrogaat’ noemt hij haar in 1857. Hoe houd ik het volkskind bij de Bijbel, is de vraag die hem al die jaren drijft.

CHRISTELIJKE NATIE

Groens onderwijsideaal heeft ook te maken met zijn visie op de christelijke staat. ‘Het nationaal geloof is het Christelijk geloof, het nationaal onderwijs is het Christelijk onderwijs, de nationale wetgeving is de Christelijke wetgeving.’ Daar komt bij dat de geschiedenis van ons land verplichtingen geeft, aldus Groen. De overheid moet Gods leiding met Nederland en Zijn soevereiniteit serieus nemen. Juist de Nederlandse overheid heeft de plicht om zich in te zetten voor de rechten van gereformeerde christenen. Hun vrijheid dient ze officieel en van staatswege op de openbare school te erkennen en beschermen. Die last geeft het vaderlandse verleden.

PRIJSGEVEN

De volledige gelijkstelling van het bijzonder en christelijk onderwijs (dus ook financieel), tot stand gekomen in 1917, heeft een kleine eeuw strijd gekost. Groen van Prinsterer heeft het niet meer meegemaakt. In 1917 was hij al 41 jaar geleden overleden.

Mr. G. Holdijk stelt dat ‘Groen nooit vrede gehad heeft met het feit dat het volkskind aan de neutraliteit prijsgegeven zou worden en dat het protestants-christelijk onderwijs met een zeker gevoel van behaaglijkheid en zelfvoldaanheid in de bijzondere school zou terugtrekken.’ Holdijk schrijft dit in 1975, op een moment dat nog menig bijzondere school zal worden opgericht. De twee werkwoorden die hij gebruikt, staan inderdaad met elkaar in verband: prijsgeven en terugtrekken. De bijzondere school die op zichzelf gericht raakt, staat ver van Groen van Prinsterer af. Juist zijn gereformeerde overtuiging brengt hem ertoe zich over allerlei zaken in de maatschappij uit te spreken. Ongevraagd reageert hij op situaties en ontwikkelingen in en buiten Nederland waarover hij zich zorgen maakt. Van de manier waarop de overheid Afgescheidenen behandelt tot Bismarcks aanval op Frankrijk – alsof hij móet schrijven.

Als hij zegt: ‘In het isolement ligt onze kracht’, geeft Groen dan ook niet het advies om je terug te trekken uit de maatschappij en in een glazen stolp te leven. Isolement staat in deze strijdleus voor het vaste beginsel. Vanuit de vastheid van de bijbelse overtuiging staan in de branding van het politieke, kerkelijke en maatschappelijk leven. Het beginsel betekent isolement en geeft kracht. Groens eigen leven is daarvan een indrukwekkende, inspirerende illustratie.

EIGENLIJK 169 JAAR

Wie het goed deed, vierde dit jaar niet 100 maar 169 jaar vrijheid van onderwijs. Nederland kent namelijk al sinds de grondwet van 1848 vrijheid van onderwijs: iedereen die aan bepaalde eisen voldeed, mocht een school oprichten. Pas sinds een eeuw worden de openbare en bijzondere school op gelijke manier bekostigd: door de overheid.

TIPS VAN GROEN

Groen van Prinsterers leven en werk functioneren vandaag als een soort spiegel. Enig huiswerk, dan wel een paar tips.

• Heb christelijke verlangens voor Nederland en zet je daarvoor in. Wees niet tevreden met je eigen comfortabele leventje, maar neem je verantwoordelijkheid. Bedenk: in de vastheid van de bijbelse overtuiging ligt je kracht!

• Kijk eens naar de kinderen in Nederland; het gros groeit op zonder God en zonder Bijbel. Bid voor hen en geef om hen.

• Waardeer de bijzondere school, waarvoor generaties vóór jou zich ongelooflijk hebben ingespannen.

• Bedenk dat je je ergens voor kunt inzetten waarvan je de vrucht zelf niet zult zien. Toch volhouden!

Tineke van der Waal is freelance journalist en redactielid van De Waarheidsvriend. Ze is eigenaar van Bureau Groen en verzorgt excursies rond Groen van Prinsterer en ‘100 jaar vrijheid van onderwijs’.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen