MET DE ANDER ZIJN

Dr. Samuel Wells (1965) is sinds 2012 als predikant verbonden aan de gemeente van St. Martin-in-the-Fields in het hartje van Londen. Daarvoor was hij onder andere hoogleraar in de Verenigde Staten. Ds. Arie de Fijter (Goudriaan en Ottoland) ging voor De Nieuwe Koers bij hem op bezoek en sprak met Wells over het theologische concept dat hij heeft ontwikkeld: being with (‘zijn met’). Wells heeft verschillende boeken op zijn naam staan, waaronder The Nazareth Manifesto. Enkele passages uit een gesprek dat veel stof tot nadenken biedt.

DE NIEUWE KOERS

In theologie, geloof, kerk en wereld draait het volgens Wells uiteindelijk om slechts één woord: met. Zijn met God, en zijn met je medemens. Gods grote doel is te zijn met ons. En Hij vraagt ons te zijn met onze naaste, op de manier waarop God met ons is. Wells plaatst dit perspectief naast een diepgewortelde levenshouding die hij signaleert in de westerse cultuur. Daar ziet hij een enorme drive om het goede te doen voor de ander. Working for, noemt Wells die houding. ‘Het lijkt wel alsof dingen doen voor anderen dé reden is van ons bestaan. Het is het onbetwiste uitgangspunt van de Westerse samenleving: dat het goed is om goede dingen te doen voor een ander.’

En juist met dit op het oog zo prachtige uitgangspunt heeft Wells een probleem. ‘Als we ons leven richten op goede-dingen-willen-doen voor een ander, verdwijnt de kern van het christelijk geloof uit het zicht: diepgaande, duurzame relaties.’

Dat moet u wel een beetje uitleggen.

‘Ik werkte nog maar net op Duke University (North-Carolina, VS) toen orkaan Katrina in 2005 toesloeg en heel veel verwoesting aanrichtte. Zonder dat men erom vroeg, trokken mensen uit mijn omgeving massaal naar het zuiden af om nieuwe huizen te bouwen. Op zich is er met die hulpverlening niks mis, maar al die helpers zijn ook weer vertrokken. Hebben ze duurzame relaties opgebouwd? Dat kun je je afvragen. Ze hebben vooral heel hard gewerkt, met, maar vooral vóór de ander. En ondertussen bleef die ander, met zijn verlangens en behoeften, buiten beeld.’ (...)

Volgens Wells zijn we massaal probleemoplossers geworden en denken we alleen nog maar in klantrelaties. Daardoor hou je het niet voor mogelijk dat die ander iets voor mij zou kunnen betekenen.

Is problemen oplossen zo anders dan zijn met de ander?

‘Wat als je zou ontdekken dat die ander door zijn aanwezigheid onthult dat jij degene bent die verandering en groei nodig heeft? Wat als het dus precies andersom werkt? Niet de ander heeft mijn inzet nodig. Ik heb diepgaande, duurzame relaties nodig. Ik heb de ander nodig. En wij hebben elkaar nodig. Het vraagt een flinke dosis nederigheid om dat te willen zien. En nederigheid is nu niet bepaald een kwaliteit die onze cultuur aanmoedigt. Wij worden opgeleid om succesvol te zijn, en financieel onafhankelijk te worden. Maar juist daarin verliezen we de wezenlijke relaties die we zelf nodig hebben compleet uit het oog.’ (...)

In The Nazareth Manifesto besteedt Wells veel aandacht aan het verhaal van de barmhartige Samaritaan. Hij verzet zich tegen die interpretaties van het verhaal waarin wij ons identificeren met de Samaritaan. Wells zegt: ‘Wij zijn die barmhartige Samaritaan niet. Hoe graag we dat ook zouden willen. Nee, wij liggen in de goot. Wij zijn de behoeftigen. Wij verlangen naar diepe, betekenisvolle relaties, naar vergeving, naar verzoening, naar eeuwig leven. Jezus vertelt geen moralistische verhalen die ons aanmoedigen om een betere versie van onszelf te worden.’

Jezus is de Barmhartige Samaritaan, zegt u. Wij niet. Hij is de verachte, afgewezene, veroordeelde, gekruisigde, die ons redt. Maar toch is het daarmee voor u niet klaar. Verre van dat.

‘Nee. Want als we blijven bij wat Jezus 2000 jaar geleden voor ons deed, dan komen we terecht bij een goede-dingendoen-voor-anderenbeeld van Jezus. En ik heb een probleem met Jezus zien als de door God gezondene die dingen voor je doet. Want dat is de Jezus zien zoals wij onszelf graag zien: als iemand die goede-dingen-doet-voor-anderen. Het gaat mij om Jezus ontmoeten, hier en nu. Om een Jezus die ons tegemoet treedt en redt in die medemens van wie wij net als Israëlieten van Samaritanen in de verste verte niet verwachten dat hij of zij ons zou kunnen helpen, bemoedigen, veranderen, bevrijden.’

Waarom is Jezus als Diegene die goede dingen doet voor ons niet voldoende?

‘Dat is een Jezus door wie wij in God geloven om wat Hij ons in Christus kan géven. Maar dat is eerder God ‘gebruiken’ dan God ‘genieten’. God wil veel meer voor ons zijn dan iemand die ons dingen geeft. Hij wil werkelijk mét ons zijn. Zijn-met is meer wezenlijk voor God dan doen-vóór. (...) God wil dat wij Hem liefhebben om Hemzelf. En niet om ergens aan te ontsnappen of om ergens mee beloond te worden. Daarom geloof ik uiteindelijk ook niet in zoiets als een eeuwige hel. Want hoe past een eeuwige hel bij een God die koste wat kost met ons wil zijn? De kritiek die ik krijg is dat ik op deze manier de basis voor evangelisatie wegneem. Want we willen mensen toch behoeden voor eeuwige verlorenheid? En de weg daarnaar toe is toch het aanvaarden van wat God voor ons doet in Jezus Christus? Maar is dat werkelijk het hele evangelie? Ik denk dat Jezus iets beters voor ons heeft: zijn met ons, nu, en altijd. Er is niets in het evangelie dat zich niet laat samenvatten in dat ene woord met.’ (.)

U zegt: geloven als zijn-met-God, en zijn-met-anderen vraagt niet minder dan een bekering. Hoe ziet deze bekering er uit?

‘Het begint met het ontdekken van je eigen nood. Het begint met nederigheid. Vaak ontdekken we onze nood als we het sterven van een geliefde meemaken. Of als we nadrukkelijk met onze eigen sterfelijkheid worden geconfronteerd. Dan hebben we het gevoel veel, alles te verliezen. Maar het geheim van het leven is die dingen te ontdekken die de dood niet weg kan nemen. Als mensen bij mij als predikant aankloppen in een crisismoment, wijs ik op drie manieren van bidden, als een manier van omgaan met een crisis. De eerste manier van bidden noem ik bidden om opstanding. Dat betekent dat je vraagt: Heer, laat mijn vader die gestorven is er toch weer zijn. Dat wil zeggen, een gebed dat mikt op het terugdraaien van de omstandigheden. Een tweede manier van bidden is: Heer, wees bij mij in deze moeilijke tijd. Maar er is ook een derde manier van bidden. Dat noem ik het gebed van transfiguratie, van verheerlijking. Zo’n gebed zou als volgt kunnen luiden: Heer, laat deze moeilijke tijd de belangrijkste tijd van mijn leven zijn. Ik heb deze moeilijke omstandigheden niet gewild. Maar laat mij dan nu, hier doorheen, komen tot een waarachtig verstaan van mijzelf, van het leven, van wat liefde is, en wie U bent. Een verstaan dat ik niet had ontvangen, als ik niet in deze crisis terecht was gekomen. Het zou moeten gaan om deze derde manier van bidden: God vragen om door een crisis heen nieuwe, diepe waarheden te ontdekken. Ik denk dat we zo niet alleen in gesprek met God, maar in elk gesprek mogen omgaan met onze crises.’ (...)

Dat klinkt als: de verandering is nú.

‘Ja, maar ik zou het niet verandering, transformatie noemen, maar transfiguratie. Want transfiguratie betekent niet dat er dingen worden opgelost, of veranderd, maar dat er een totaal nieuw licht valt op je leven. Zodat je de dingen – ook een crisis – in een heel nieuw perspectief gaat zien.’

Ik merk dat je in deze tijd van het jaar wordt bestookt met brieven om iets voor een ander te doen door middel van een financiële bijdrage. Dat is zeker geen onzin, maar Wells steekt veel dieper af en werpt met zijn nadruk op het zijn met een ander licht op de naam Immanuël – God-met-ons. We maken ons op voor het feest van Christus’ geboorte. Tijd om te overwegen wat het betekent dat de God van de Bijbel ‘dáárin God is, dat Hij der mensen God wil zijn’ (K.H. Miskotte) en dat wij ons dat mogen laten welgevallen. Ik wens u gezegende kerstdagen.

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen