BOEKBESPREKING

De inmiddels ook in Nederland veel gelezen en geprezen schrijver Tomáš Halík zou eens hebben gezegd dat hij instinctief boeken mijdt die het woord ‘liefde’ in de titel dragen, bang als hij is om bedwelmd te worden door een zoete, goedkope parfum van vrome kitsch. Dat zou betekenen dat de Tsjechische priester en hoogleraar het boek Wat is liefde? Een pleidooi voor herijking ook zou laten staan. Dat zou heel jammer zijn, omdat dit boek nu juist radicaal afrekent met de uitholling die het woord liefde heeft ondergaan. In hun derde boek over dit thema voert het Katwijkse psychologenechtpaar Gert Jan Kloens en Grethe van Duijn een hartstochtelijk pleidooi om de liefde te herijken. De moderne mens weet immers niet meer wat liefde is, terwijl iedereen hunkert naar echte liefde. Liefde is tegenwoordig lievigheid en sentiment geworden, er heeft desintegratie van de liefde plaatsgevonden. Dat wist de joodse filosoof Levinas (1906-1995) al; de liefde is in verval geraakt, de moderne mens heeft het zicht op de ander verloren. Kierkegaard, Nietzsche en Buber wezen hier in hun tijd al op. De auteurs maken in hun studie een gang door het vroege jodendom, de oude Grieken, via de middeleeuwen naar de moderne tijd. Grote denkers en hun theorieën over de liefde passeren hierbij de revue. De auteurs lijken een voorkeur te hebben voor Augustinus (‘echte liefde is naastenliefde’) en Kierkegaard (‘authentiek zijn is niet ik, maar een enkeling in intieme verbondenheid met anderen’), wonderlijk genoeg twee briljante denkers die (uiteindelijk) niet getrouwd zijn geweest. Een en ander loopt uit in het slothoofdstuk, waarin de vijf eisen (of: de vijf spelregels) van de liefde worden geformuleerd. Een rode lijn daarin is de nadruk op de verantwoordelijkheid van de mens in de liefde. En ook: in de liefde is geven belangrijker dan ontvangen. Duidelijk is hoezeer deze eisen botsen met een samenleving en cultuur die steeds meer dikke-ikken voortbrengt.
Menig hulpverlener en predikant zal zich in de analyse van de auteurs herkennen. Zien we om ons heen in de maatschappij niet een vorm van collectieve bindingsangst? In onze hyper-individuele cultuur zijn we het ‘wij’ kwijtgeraakt, menigeen is verliefd op zichzelf en tegelijk innerlijk leeg. Met alle gevolgen van dien. Staan we niet steeds vaker met lege handen bij huwelijken die (zo veelbelovend begonnen, maar nu) als los zand uiteenvallen? Het is goed dat de auteurs dieper peilen en zich niet tevreden stellen met goedkope antwoorden. Liefde heeft te maken met verantwoordelijkheid, een gedachte die vooral door de joodse denkers naar voren wordt gebracht. Ik veroorloof me ten slotte een kleine vraag. Geeft onze tijd ook niet veel trieste voorbeelden van mensen die niet kúnnen liefhebben, simpelweg omdat ze dat niet geleerd hebben? De auteurs gaan op dit punt verder niet in en het valt ook buiten het bestek van dit boek, maar het lijkt me een aangelegen punt in een tijd waarin zoveel ouders eindeloos druk zijn met zichzelf en hun kinderen opofferen aan de moderne afgoden van werk en carrière (komt deze zucht naar zelfverwerkelijking soms óók voort uit een gebrek aan liefde en verbondenheid?). Zo ontbreekt het de kinderen aan het allerbelangrijkste: liefde en onverdeelde zorgvolle aandacht van de ouders. Dat wreekt zich vroeg of laat, we zien het helaas allemaal terug in de christelijke gemeente. Het zou daar anders moeten zijn, maar ook christenpsychologen hebben tegenwoordig wachtlijsten. Het boek laat zich niet in een adem uitlezen, maar vraagt ‘vertraagde’ lezing. Men krijgt er echter veel voor terug en dat is de zaak meer dan waard.

C.H. HOGENDOORN, KATWIJK AAN ZEE

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen