BOEKBESPREKING

De Franse kerkgeschiedenis is van grote invloed geweest op de vorming van de Gereformeerde Kerk in de Nederlanden in de zestiende eeuw. Bij Luther en Calvijn was er sprake van een nauwe verbinding tussen de kerk en de burgerlijke overheid. In Frankrijk was dat onmogelijk, omdat de overheid de aanhangers van de nieuwe leer bitter vervolgde: van samenwerking kon geen sprake zijn. Daarom werd in Parijs in 1559 (tegen het advies van Calvijn in!) een kerkverband gevormd zonder goedkeuring en instemming van de overheid. Hier is dus voor het eerst sprake van een scheiding van kerk en staat. Dat riep de vraag op bij wie nu het gezag in de kerk moest berusten en wie het laatste woord moest hebben bij de tucht over het leven. Daarover bestond onder de Franse christenen verschil van inzicht.

Jean Baptiste Morély publiceerde in 1562 een ‘Tractaat over de christelijke vorm van bestuur en toezicht’, waarin hij een meer democratische kerkvorm bepleitte. Hij wilde de leiding geheel in handen leggen van het kerkvolk, ook de beslissing over leerstellige vragen, de tucht en de verkiezing van ambtsdragers. De ambtsdragers zijn bij hem vertegenwoordigers van de kerk met een uitvoerende taak, zonder zelfstandig gezag. Antoine de la Roche Chandieu komt daartegen in verzet, hij was als jong predikant (23 jaar) betrokken bij het opstellen van de Franse Geloofsbelijdenis en de kerkorde. Op verzoek van de synode schrijft hij het verweerschrift, waarvan de vertaling in de nu verschenen uitgave is opgenomen. Een curieus detail: de synode van Dordrecht van 1581 vond dit boek zo belangrijk dat het in het Nederlands moest worden vertaald. We hebben aan dr. H.A. Speelman te danken dat dit besluit nu eindelijk ten uitvoer is gelegd. Hij heeft het bovendien verrijkt met een uitvoerige en zeer verhelderende inleiding.

Chandieu behandelt drie thema’s: dat de besluitvorming (1) en de tucht (2) in de kerk berust bij de ambtsdragers en dat de verkiezing van de ambtsdragers (3) toebehoort aan de kerkenraden. Hij beroept zich breedvoerig op de Schrift en hij komt daarbij met verrassende voorbeelden. Dat laat zien hoe dicht ze bij de Schrift leefden, maar dat maakt zijn argumentatie ook kwetsbaar. Om een voorbeeld te geven: hij verzet zich sterk tegen de opvatting dat de gemeenteleden zelf – bij meerderheid van stemmen – de ambtsdragers verkiezen. Het beroep van Morély op Handelingen 6:5 (verkiezing van zeven diakenen: ‘dit woord behaagde heel de menigte; en zij kozen Stefanus…’) doet hij af met ‘dit waren bijzondere omstandigheden’. Hij zet daartegenover dat het grootste deel van het volk meest zondig is en dat de meerderheid van stemmen leidt tot chaos, geruzie en partijschappen. ‘Volg de meerderheid niet in het kwade’ (Ex. 23:2). Als het volk gaat regeren, gaat het mis, het heeft bij meerderheid van stemmen Barabbas verkozen boven Jezus. Al met al spreekt Chandieu niet al te positief over de gemeente van Christus. Maar hij geeft ook aan dat de verkiezing van de ambtsdragers door de kerkenraad nodig is om de orde, de eenheid en de rust in de kerk te bewaren, gelet op de situatie waarin de kerk op dat moment in Frankrijk verkeert. Hij stelt daarbij de voorwaarde dat de rechten van de gemeente worden geëerbiedigd. Uiteindelijk concludeert hij nuchter dat de bijbelse bestuursvorm kan en moet worden aangepast aan de omstandigheden.

Het is boeiend om te zien hoe men gezocht heeft naar een bijbels-verantwoorde en tegelijk praktischbruikbare vormgeving van het kerkzijn.

P. VAN DEN HEUVEL, BUNNIK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen