ORTHODOX

Het woord orthodox heeft afhankelijk van de context verschillende betekenissen. Het theologisch tijdschrift Kontekstueel wijdt een heel nummer aan Oriëntaals-orthodox christendom, ver weg in Egypte maar ook heel dichtbij in ons eigen land, in Rijssen bijvoorbeeld.

KONTEKSTUEEL

Dr. Wim Dekker – de samensteller – schrijft dat de Raad van Kerken een onderzoek is begonnen naar het kerkelijk leven binnen de verschillende kerkfamilies in Nederland om na te gaan of daarin elementen zijn die het geloofsleven binnen de kerken zouden kunnen bevorderen. Daarvoor werd allereerst de Orthodoxe Kerk uitgenodigd. Een opmerkelijke keuze? Nee, zegt ds. Dekker:

Zo langzamerhand begin ik daar echter wel meer van te begrijpen. De Nederlandse kerken lijden aan een sterke spirituele bloedarmoede, ze staan dermate open naar de cultuur, dat ze eerst door het rationalisme van de moderne tijd zijn verknoeid en nu nog weer door het subjectivisme van de postmoderne tijd verder aan betekenis dreigen in te boeten. Kennismaking met de eeuwenoude orthodoxe tradities doet de vraag stellen wat het geheim is van hun regeneratieve kracht te midden van alle stormen, die cultureel en politiek over hen heen zijn gegaan.

Dr. Theo van der Voort staat stil bij de inhoudelijke kant van de Orthodoxe traditie. Hij wijst onder meer op de bronnen en de spiritualiteit van de Orthodoxie:

De Orthodoxe Kerk heeft een rijke traditie. Het is niet overdreven te stellen dat het leven van de mens te kort is om je die hele traditie, met heel haar rijkdom, eigen te maken. (...)

Binnen deze traditie nemen de werken van de kerkvaders een belangrijke plaats in. Een aantal van hen hebben vooral theologische werken nagelaten, zoals die van Basilius de Grote, van Gregorius van Nazianze, in de Orthodoxe Kerk Gregorius de Theoloog genoemd, en Gregorius van Nyssa. Andere kerkvaders zijn vooral door hun preken beroemd. Het schoolvoorbeeld daarvan is Johannes Chrysostomos. Verder hebben we de woestijnvaders, die uitspraken hebben achtergelaten voor hun leerlingen. Deze uitspraken zijn vaak bijzonder kernachtig en op het laconieke af. Tenslotte hebben we de teksten van de diensten, zowel van de onveranderlijke delen als teksten van de veranderlijke delen van de Vespers en Metten van de vele feesten en vastendagen die de Orthodoxe Kerk kent.

Er is daardoor een sterke band tussen wat men gelooft en wat men zingend belijdt. Een bijkomend effect is dat de Orthodoxe Kerk een zeer gestructureerd kerkelijk jaar heeft.

SPIRITUALITEIT

Kloosters hebben vanaf de vierde eeuw in de geschiedenis van de Orthodoxe Kerk een grote rol gespeeld, en zijn nog steeds van groot belang. Monniken en monialen kiezen voor een leven van gebed, en richten hun leven daar op in. Uiteraard worden in kloosters de dagelijkse diensten uitgebreid gevierd, maar ook tussen de diensten door wordt het gebed voortgezet. In dit verband dienen we zeker het zgn. Jezusgebed te noemen. Dit gebed, dat volgens de overlevering teruggaat op de tijd van de eerste christenen, is uiterst kort en eenvoudig: ‘Heer Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij, zondaar.’

Dit gebed wordt vele malen per dag herhaald, waarbij de wollen ‘kralen’ van een gebedssnoer kunnen worden gebruikt om met het gebed bezig te blijven. Doel is dit gebed tot het gebed van het hart te laten worden. Als dat niveau van geestelijk leven is bereikt, gaat dit gebed onophoudelijk door, op het ritme van de ademhaling. (...)

EGYPTE

Interessant en leerzaam is verder het artikel –geschreven op persoonlijke titel – van dr. Willem Jan de Wit, die via de GZB als docent werkt aan een seminarie in Caïro in Egypte en daar sinds 2008 woont. Hij schrijft over de Koptisch-orthodoxe kerk. Dr. De Wit benadruk dat deze kerk weliswaar lijdt onder aanslagen maar ook heel vitaal is.

Het komt mij voor dat we als protestantse christenen in Nederland orthodoxe kopten in Egypte graag als onze lijdende broeders en zusters in Christus zien, waarbij verschillen in kerkelijke traditie er minder toe doen. Gezien de bomaanslagen op orthodoxe kerken in Caïro, Alexandrië en Tanta in december 2016 en april 2017 en de moord op kloostergangers in mei 2017 en daarnaast nog zoveel ‘kleiner’ geweld alleen al het afgelopen jaar is dit perspectief alleszins begrijpelijk en terecht. Tegelijk voelt het als een blikverenging. Enerzijds is de Koptisch-Orthodoxe Kerk niet alleen een lijdende maar ook een in veel opzichten vitale en bloeiende kerk.(...)

MARTELAREN, MONNIKEN

De kerk in Egypte gaat terug tot de eerste eeuw. De evangelist Marcus geldt als de eerste bisschop van Alexandrië. Zijn huidige opvolger paus Tawadros II sprak enkele jaren geleden over de drie piramides van de koptisch-orthodoxe kerk: martelaren, monniken en theologen. Martelaren zijn er velen: van beroemde geloofsgetuigen uit de Vroege Kerk tot bijvoorbeeld de eenvoudige werklieden die in februari 2015 wreed door IS werden onthoofd. Ook al is er meer te zeggen, lijden behoort zeker tot het DNA van de koptische kerk. Daarnaast is de Egyptische kerk de bakermat van het christelijke monnikendom en kloosterwezen. Bij het Sint-Antoniusklooster is hoog in de bergwand nog de grot te bezichtigen waar Antonius zo’n zeventien eeuwen geleden als kluizenaar woonde. In de twintigste eeuw is het aantal monniken sterk gegroeid. Bekijkt men de ligging van de kloosters op een kaart, dan ziet men met enige fantasie ten oosten en ten westen van het Nijldal (waar de gewone mensen wonen) twee ‘muren van gebed’ die Egypte beschermen. Ten derde is dit het land van grote theologen uit de Vroege Kerk zoals Clemens van Alexandrië, Origenes, Athanasius en Cyrillus. Helaas heeft in 451 het concilie van Chalcedon een breuk geslagen. De Koptisch-Orthodoxe Kerk is ‘miafysitisch’ (de twee naturen zijn samengegaan in één godmenselijke natuur) en niet, zoals een hardnekkig misverstand wil, ‘monofysitisch’ (de menselijke natuur is opgegaan in de goddelijke natuur). In 1973 hebben de rooms-katholieke paus Paulus VI en de koptisch-orthodoxe paus Shenouda III een gezamenlijke verklaring getekend over wat de kerken gemeenschappelijk hebben. In april 2017 zetten paus Franciscus en paus Tawadros II een volgende stap toen ze een verklaring ondertekenden dat de kerken elkaars doop willen erkennen. Binnen de Koptisch-Orthodoxe Kerk leeft er echter bezwaar tegen deze verklaring.

OPLEVING

Door de komst van de islam verminderde het aandeel christenen in Egypte langzaam maar zeker. Twee eeuwen geleden waren er waarschijnlijk nog maar zo’n 150.000. Toen in de negentiende eeuw protestantse zendelingen arriveerden, troffen ze een naar hun indruk vrij doodse kerk waar niet mee viel samen te werken.

Zodoende ontstonden er naast de Koptisch-Orthodoxe Kerk (oriëntaals orthodox) en de kleine Koptisch-Katholieke Kerk (verbonden met Rome) ook diverse protestantse kerken, waarvan de Evangelical Presbyterian Church de grootste is.

Leden van deze kerken komen vrijwel altijd uit families die van oudsher koptisch-orthodox waren en protestanten werden (en worden) soms als ‘koptisch-evangelisch’ aangeduid. Protestanten duiden de komst van het protestantisme in Egypte dubbel positief: enerzijds zijn er nu voluit gereformeerde kerken met een eigen oosters karakter, anderzijds heeft het de koptisch-orthodoxe kerk flink wakker geschud. Bijbelbezit en -gebruik, zondagsscholen, medische zorg, onderwijs – uitgedaagd door het protestantse voorbeeld is er op deze en dergelijke gebieden ook in de koptischorthodoxe kerk een opleving ontstaan. Door de spectaculaire bevolkingsgroei de afgelopen twee eeuwen (van circa 3 naar 95 miljoen) is ook het aantal christenen in Egypte enorm gegroeid. Over het exacte aantal is veel discussie, maar het gaat nu hoe dan ook om miljoenen.(...)

PAASPREEK

Terug naar Nederland. Dr. Wim Dekker schrijft hoe hij geraakt werd door een paaspreek van George Acis. Hij is diaken in de Syrisch-Orthodoxe Kerk, afkomstig uit Turkije en woont nu in Rijssen. Ik eindig met een fragment uit zijn preek:

In Korinte – in de tijd van Paulus – geloofden velen niet meer in de opstanding. En vandaag zijn er helaas veel gedoopten in ons land, die wel Pasen vieren, maar toch niet echt in de opstanding van Jezus geloven. Dat Hij leeft, echt leeft en bij ons is met zijn macht en zijn liefde – dat geloven ze niet echt. Dood is immers dood. Christenen geloven in de Levende. Zonder de Levende Jezus kun je best heel religieus en vroom zijn, maar geen christen! Gelukkig ben je als je gelooft wat Pasen zegt: dat de Here Jezus leeft en bij ons is. Onzichtbaar maar wel echt. Hij is naast me. Dat geloof is een kracht in je leven. Want alleen de levende Jezus kan ons echt rust geven en vaste hoop in allerlei omstandigheden. Ja, ook als de dood dreigt en echt aanwezig is.

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen