MEERVOUD IN ENKELE GOD

‘De leer aangaande Gods drie-eenheid houdt de meeste christenen niet sterk bezig. Orthodoxe christenen geloven dat God drie-enig is, maar vinden het in veel gevallen moeilijk om uit te leggen wat dat precies inhoudt en waarom het belangrijk zou zijn. In de liederen en gebeden in de liturgie komt het regelmatig naar voren, maar in de praktijk van het leven speelt het geloof in Gods drie-eenheid verder geen rol.’ (Dr. G. van den Brink en dr. C. van der Kooi, Christelijke dogmatiek, p. 87).

Velen hebben moeite met het dogma van de drie-eenheid, omdat het geen woord is dat in de Schrift voorkomt. Dat is waar. We kunnen daarom ook over God spreken zonder dit woord te gebruiken, mits we in gedachten houden waar het in het leerstuk van de drie-eenheid om te doen is. God openbaart Zich als God de Vader, Zoon en Heilige Geest. Wanneer we beseffen dat het hierbij niet gaat om drie goden, maar om één God, terwijl we tegelijk vasthouden dat zowel de Vader God is, als ook de Zoon en de Heilige Geest, dan hebben we de bedoeling van het woord drie-eenheid omschreven. Dit woord bevestigt dat Christus één van wezen is met de Vader, maar als Zoon van Hem onderscheiden is. Daarnaast wil dit woord ook duidelijk maken dat de Heilige Geest God Zelf is, één met de Vader en met de Zoon.

GEOPENBAARD

We kunnen dus ons geloof belijden zonder het woord drie-eenheid te gebruiken, maar we kunnen niet zonder de gedachte die in dit woord ligt opgesloten. Het begrip drie-eenheid laten vallen acht ik daarom een verarming van ons christelijke spraakgebruik. Het woord wil niet op een ingewikkelde manier zeggen hoe God in elkaar steekt, maar wil vooral uitdrukking geven aan de wijze waarop God Zich heeft geopenbaard. Daarnaast laat het zien dat er in God een meervoud is, ook al is er één God.

Het woord drie-eenheid wil vooral uitdrukking geven aan de manier waarop God Zich heeft geopenbaard

Het is belangrijk om te zien dat, hoewel het dogma van de drieeenheid in de loop van de kerkgeschiedenis zich heeft ontwikkeld, de kern ervan teruggaat op het Woord van God zelf. Al in het Oude Testament komen wij de eerste sporen van God als de Drie-enige tegen. De bloem van Gods openbaring is echter open gebloeid in Christus, Zijn Zoon. In Christus heeft Hij ten volle heeft getoond wie Hij is. De latere kerk heeft voor Hem het woord homo-ousios gebruikt, van hetzelfde wezen als de Vader.

ARIUS EN ATHANASIUS

Dat er in de geschiedenis van de Vroege kerk termen gebruikt zijn die niet letterlijk in de Bijbel voorkomen, heeft te maken met het optreden van Arius. Deze theoloog uit Constantinopel maakte omstreeks het jaar 320 zijn opvattingen bekend dat er één God is, Die eeuwig is en zonder begin. Hij meende dat de Zoon op een bepaald moment was geschapen en daarom – als schepsel – de mindere was van de Vader. Hij baseerde zich onder andere op Kolossenzen 1:15, waar Christus de Eerstgeborene genoemd wordt van de hele schepping. Voor hem betekende dit dat er een tijd geweest is waarin Jezus, de Zoon, er niet was. Athanasius, aartsbisschop van Alexandrië, onder wie Arius heeft gewerkt als presbyter, heeft zich fel tegen deze gedachte verzet. Het kan toch niet zo zijn dat wij verlost worden door een mens, ook al is deze mens Zoon van God. Immers, in de opvatting van Arius was de Zoon een geschapen wezen en niet van hetzelfde wezen als de Vader.

Deze strijd heeft ertoe geleid dat in de geloofsbelijdenis van Nicea, in 325 (later aangevuld op het concilie van Constantinopel, in 381), de zin is opgenomen dat Jezus ‘God uit God is, Licht uit Licht, waarachtig God uit waarachtig God, geboren, niet gemaakt’.

Het is de verdienste van de zogenaamde Cappadosische vaderen (Basilius van Caesarea, Gregorius van Nazianze en Gregorius van Nyssa) dat er meer zicht is gekomen op de Heilige Geest als goddelijk Persoon.

De Cappadosische vaderen hebben laten zien dat het belangrijk is om zowel de eenheid van God als de drievoudigheid in God te belijden. Bekend en indrukwekkend zijn de woorden van Gregorius van Nazianze: ‘Zodra ik denk aan de ene God, word ik terstond omschenen door de glans van de drie Personen; zodra ik de drie onderscheid, word ik terstond geleid tot de éne God.’

VOLUIT BIJBELS

Na deze beknopte kerkhistorische notities is het goed om terug te keren naar de Bijbel. In het Nieuwe Testament wordt van Christus duidelijk beleden dat Hij God is, ‘onze God en Zaligmaker’, noemt Paulus Hem in Titus 2:13. Op tal van plaatsen wordt aan Christus toegeschreven wat in het Oude Testament van de HEERE, Jahwe, geschreven staat. Om slechts enkele plaatsen te noemen: in Johannes 12 zegt de evangelist dat Jesaja, in het visioen dat hij ontving (Jes.6), Zijn heerlijkheid, dat is: Christus’ heerlijkheid zag. Terwijl Jesaja in een visioen een glimp ontvangt van de majesteit van God, zegt de evangelist Johannes dat hij iets zag van de heerlijkheid van Christus, voor Zijn komst op aarde. Op deze wijze wordt de eenheid tussen God de Vader en Christus, Zijn Zoon, krachtig onderstreept.

Een tweede voorbeeld, uit de brieven van Paulus, vinden we in Filippenzen 2:9-11. Jezus heeft Zich vernederd tot in de dood, maar Hij is door de Vader verhoogd, en heeft een Naam ontvangen boven alle naam. Voor Hem zal alle knie zich buigen. Deze laatste woorden zijn ontleend aan Jesaja 45:23, waar ze op de HEERE, Jahwe, van toepassing zijn. Voor Hem zal elke knie zich buigen. Opnieuw wordt aan Christus toegeschreven wat in het Oude Testament op de HEERE betrekking heeft.

Soms wordt het verwijt gemaakt dat de Vroege kerk het dogma van de drie-eenheid heeft ontwikkeld, maar zich daarbij heeft losgemaakt van het geloof zoals dat ons in het Nieuwe Testament wordt voorgehouden. De hoogleraar Nieuwe Testament L. Hurtado heeft in zijn studie Lord Jesus Christ overtuigend aangetoond dat de verering van Christus als God teruggaat op de Vroege kerk uit de tijd van het ontstaan van het Nieuwe Testament. Geen Jood zou het aandurven om een ander aan te roepen dan God alleen. Dat zou namelijk gelijkstaan aan afgoderij. Toch heeft de eerste christelijke gemeente Christus aangeroepen, zoals Stefanus deed bij zijn sterven, tot twee maal toe: ‘Heere Jezus, ontvang mijn geest’ en: ‘Heere, reken hun deze zonde niet toe’ (Hand.7:59 en 60). Zoals Jezus Zijn geest teruggaf aan de Vader, gaf Stefanus hem terug aan de Heere Jezus Christus. Dit deden zij, omdat de eerste christenen in Christus duidelijk God Zelf hebben ontmoet. Het werd voor de christenen zelfs de kernbelijdenis: Jezus is Heere, Kurios.

TROOSTER

Wat betreft de Heilige Geest kunnen wij zeggen dat Hij God Zelf is, maar tegelijk duidelijk van de Vader en de Zoon wordt onderscheiden. Paulus spreekt in Romeinen 8:26 over de Geest Die onze zwakheden mee te hulp komt en Zelf bidt met onuitsprekelijke verzuchtingen. Hij is, naar het Woord van Jezus in Johannes 14 en 16, de andere Trooster, Die Jezus’ afwezigheid vergoedt en Zijn plaats inneemt in de harten van de gelovigen.

We komen de openbaring van God als de Drie-enige duidelijk tegen in het bevel van Christus om te dopen, in Mattheüs 28:19: ‘Ga dan heen, onderwijs alle volken, hen dopend in de Naam (enkelvoud!) van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.’ In de Vroege kerk komen deze woorden terug. Aan de dopeling werd de vraag gesteld of hij geloofde in God, de Vader. Na het ja-woord werd hij voor de eerste keer ondergedompeld. Na het antwoord op de tweede vraag of hij geloofde in Jezus Christus, werd hij opnieuw ondergedompeld en na het antwoord op de vraag of hij geloofde in de Heilige Geest werd hij voor de derde maal gedoopt.

Sporen van de drie-eenheid zijn te vinden in het Oude Testament. Het Woord van God neemt daarin al een min of meer zelfstandige plaats naast God. Door het Woord van de HEERE zijn de hemelen gemaakt (Ps.33:6). Datzelfde geldt voor de Wijsheid (Spr.8), voor de Engel van de HEERE en voor de Geest van God. In Jesaja 63:10 belijdt de profeet: Zij hebben Zijn Heilige Geest bedroefd.

God heeft Zich geopenbaard als de Drie-enige: als Vader Die voor Zijn kinderen zorgt, maar Die ook Zijn Zoon gezonden heeft; als Zoon, Die het afschijnsel is van Zijn heerlijkheid en het offer van Zijn leven heeft gebracht én als Heilige Geest, Die het werk van Christus het hart van de gelovige binnendraagt.

Op deze wijze heeft God Zich bekendgemaakt en daarmee is het leven van de gelovige eens en voorgoed verbonden aan de drie-enige God. Wij zijn in alles van Hem afhankelijk, van Zijn zorg, Zijn genade en Zijn leiding.

Ds. P.J. den Admirant is predikant van de hervormde wijkgemeente Eben-Haëzerkerk te Apeldoorn.

Volgende week deel 2 in deze serie, over de drie-eenheid en het geloofsleven.

In vier artikelen denken we na over de waarde van de belijdenis van de drie-eenheid:

• Het eerste artikel: de ontwikkeling van het dogma van de drie-eenheid;

• Het tweede artikel: de drie-eenheid en het geloofsleven;

• Het derde artikel: de drie-eenheid en de prediking;

• Het laatste artikel: de betekenis van de drie-eenheid voor de aanbidding en de zondagse eredienst.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen