BOEKBESPREKING

A.A. Kluveld
Gewetensvrijheid in het geding. Het relationele geweten ondervraagd. Uitg. de Banier, Apeldoorn; 280 blz.; € 14,95.
M.J. Kater
Tolerantie in balans. Tussen drang en dwang van individu en collectief Uitg. de Banier, Apeldoorn; 186 blz.; € 14,95.
Dit is een duo van studies, verschenen in opdracht van de Guido de Brès Stichting, het wetenschappelijk instituut van de SGP. In het voorjaar van 2011 konden wetenschappers dingen naar een studiebeurs om onderzoek te verrichten naar de onderwerpen die nu op de kaft van deze twee boeken prijken. Interessant is dat één beurs ging naar een ‘buitenstaander’, althans iemand die niet behoort tot de SGP en zelfs niet tot de gereformeerde gezindte. Mevrouw dr. Kluveld is er echter in geslaagd zich de denkwereld van de SGP goed eigen te maken. Door de hele studie heen is een positieve houding tegenover deze voor haar tot dan toe redelijk onbekende wereld te proeven. Het voordeel van een buitenstaander is dat hij kritische vragen kan stellen met een scherpe blik die moeilijk op te brengen is voor iemand die er al te diep in zit. Gewetensvrijheid wordt door christenen regelmatig geclaimd, zeker in een samenleving met een wetgeving die zich in toenemende mate van Gods Woord af begeeft. Tegelijk mag van christenen dan gevraagd worden dat zij die gewetensvrijheid ook anderen gunnen. Maar hoeveel ruimte is daarvoor in een theocratische opvatting over overheid en samenleving? Dat is een vraag waar de SGP zich al vele jaren mee bezighoudt en dr. Kluveld geeft een mooi overzicht van de ontwikkelingen binnen de partij op dit terrein. De andere studie is juist door een ‘ingevoerde’ geschreven. Dr. Kater (inmiddels prof. dr. Kater) schrijft duidelijk vanuit grote affiniteit met de SGP. Waar in de studie van dr. Kluveld opvalt hoe het denken binnen de SGP vrijwel vanaf het begin van het boek centraal staat, komt deze partij in het boek van dr. Kater pas op ruim twee derde van de tekst goed in beeld.
Hier wordt evenmin door middel van vragen aan het eind van elk hoofdstuk een spiegel voorgehouden aan de opdrachtgevende partij. In studie van dr. Kater is uitgebreid aandacht geschonken aan de bijbelse gegevens en dat is in de studie van dr. Kluveld minder nadrukkelijk in beeld. Zo vormen de twee studies een mooi duo vanwege hun complementariteit.
De beide auteurs hebben een uitstekende analyse gegeven van de begrippen die in hun studies centraal staan. Dat is ook wel nodig, omdat begrippen als ‘gewetensvrijheid’, ‘godsdienstvrijheid’ en ‘tolerantie’ gemakkelijk zonder goed onderscheid door elkaar gebruikt worden. Zeker voor een partij als de SGP is het zuiver hanteren van deze afzonderlijke begrippen belangrijk, zowel voor het formuleren van de eigen overtuigingen als voor het ontkrachten van oneigenlijke beschuldigingen in de richting van deze partij. Beide auteurs laten zien hoe binnen de SGP het denken over deze begrippen in de loop van de tijd veranderd is. Dat is geen zwakte, maar laat zien dat voortgaande bezinning kan leiden tot herziening. Het nut van deze studies is dat helder gemaakt wordt waarin het voortschrijdende inzicht precies zit en welke consequenties dit heeft voor het beleid van de SGP. De actualiteit van de thematiek wordt indringend duidelijk in het begin van de studie over het geweten. Vier voorbeelden worden achter elkaar geschetst. Uit enkele dorpen worden in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw vrouwen naar de gevangenis afgevoerd, omdat zij niet aan de opkomstplicht voldaan hadden (en we mogen daarbij aannemen dat bedoeld is dat deze vrouwen vanwege hun opvattingen over vrouwen en stemrecht bewust niet waren opgekomen). In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw worden twee predikanten bedreigd vanwege hun afwijzing van vaccinatie. Ten slotte wordt in 2011 een trouwambtenaar in Den Haag op staande voet ontslagen, omdat hij weigert een homohuwelijk te sluiten. Het rijtje kan inmiddels ruimschoots aangevuld worden. Kortom, dit zijn twee gedegen studies over een onderwerp dat er toe doet.

M.J. DE VRIES, PAPENDRECHT

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen