CHRISTUS EERST

Om aan deze angst te willen ontkomen, kunnen we in de aanval gaan en kritiek geven op deze kanonnen vanwege – voor ons gevoel – barbaarse, goddelijke raadsbesluiten. We leggen dan met onze leerregels aan Dordt het zwijgen op. Op deze manier vergeten we de Jezus van hoofdstuk II.

EEN PAREL

Er is heel wat kritische bezinning op Dordt geweest en nog. Soms van mensen die dicht bij je staan. De een meent scheefgroei te zien, omdat Gods verkiezen in de eeuwigheid zou worden overbelicht in vergelijking met de uitnodiging tot de reddende Christus in de tijd. Een ander vindt dat Gods verwerpen te veel wordt benadrukt. Een derde klaagt over de Dordtse denkmethode en vindt die te rationeel, te dogmatisch, te filosofisch of te abstract. Een vierde noemt een kritische oplossing en meent dat Dordt gelezen moet worden via de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Heidelbergse Catechismus, zodat Dordt daarmee enigszins gecorrigeerd kan worden.

We kunnen dit rijtje verder aanvullen. Dordt heeft het zwaar. Als ik het goed zie, dan waarderen veel critici Dordt niet als zelfstandige parel met een eigen kleur in onze geloofstraditie. Velen plakken een vals probleem op Dordt. Dat is jammer, want in de strijdsituatie van begin zeventiende eeuw heeft zij de goddelijke voorbestemming (predestinatie) niet op de spits willen drijven, maar gezocht naar een genuanceerd profiel.

ONBEVANGEN BLIK

Wie mij helpen bij een onbevangen blik op Dordt, zijn onder anderen W.J. van Asselt en de Amerikaanse theoloog D. Sinnema. Sinnema is onder meer aanjager van het historische werk Acta of the Synod of Dordt. Dit kostbare boek uit 2015 laat zien dat er in Dordrecht ‘voortreffelijke godgeleerde mannen’ bij elkaar zaten. Deze mannen zijn er zo’n zeven maanden druk mee, willen een Nederlandse volksbrand blussen, willen oordelen naar Gods Woord, beginnen met vasten en bidden. Zij bidden om afwending van Gods toorn en om Gods genadige bijstand.

In Dordrecht zitten ‘voortreffelijke godgeleerde mannen’ bij elkaar. Ze beginnen met vasten en bidden

Deze geloofshouding moet ons bij voorbaat rustig en eerbiedig maken in onze analyse van Dordt. Voor men wat (kritisch) wil zeggen, moet men beseffen: In Dordrecht was men verder dan mijn eigen, doorgaans veel te rationele, godsvrucht. We hebben daarom vertrouwen nodig in de mannen van Dordt. Is kritiek dan uitgesloten? Je moet van goede huize komen. Hoofdstuk II snoert ondertussen wel veel kritiek de mond.

GELOOFSVOLGORDE

Wie rustig en met verwondering dit kortste hoofdstuk leest, hoort hier het Dordtse hart kloppen. Hoofdstuk II leert ons dat we nooit goed over Gods verkiezende handelen kunnen spreken zonder tegelijk ook Christus, de kerk, de evangelieverkondiging en het geloof ter sprake te brengen. Zoals Efeze 1:4 zegt: ‘omdat Hij ons vóór de grondlegging van de wereld in Hem uitverkoren heeft’.

God verkiest altijd in Christus.

Dat vertelden de artikelen I.2, I.3 en I.7 ons ook al. Hoofdstuk II kunnen we zien als een nadere uitwerking met hier en daar wat overlap. In hoofdstuk I zagen we het opvallende dat na het spreken over de menselijke misère van schuld, vloek en dood (I.1), direct de liefde van God in Christus volgt (I.2).

Pas na Christus en de verkondiging van Zijn Evangelie, komt in de toepassing van het Woord door de Heilige Geest de predestinatie aan de orde. (I.6-7). Dit moet ons alert maken. In die geloofsvolgorde moeten wij dus ook in 2018 spreken: eerst Christus, dan predestinatie. ‘De predestinatie hoort bij het werk van de Heilige Geest thuis’ (dr. O. Noordmans).

Het is in Dordt dus veel meer dan louter predestinatie. Wee hen die Dordt beperken. Veel geloofsleer trilt door. Zo schuilt achter hoofdstuk II de strijd om de persoon van Jezus. Dordtse tegenstanders van toen (maar ook nu) zeggen onder andere: a) Jezus heeft vergeving verworven voor iedereen

b) Jezus is niet eeuwig God

c) Jezus heeft niet plaatsvervangend geleden

d) Jezus heeft geen zekerheid geschonken van de redding, maar alleen de mogelijkheid van redding, die wij met onze eigen vrije wil gehoorzaam moet aangrijpen.

PERFECT OFFER

In navolging van de katholieke traditie van Augustinus, Anselmus, Gregorius van Rimini, Johann von Staupitz, de reformatoren en andere gereformeerde belijdenisgeschriften presenteert Dordt de ons bekende klassieke rechtvaardigingsvisie. Gods rechtvaardigheid eist van alle zondige mensen recht en eerlijkheid, anders straft Hij ons in de tijd en in de eeuwigheid. ‘Sion zal door recht verlost worden.’ (Jes.1:27)

Gods schenkende barmhartigheid zelf voldoet wonderlijk aan Gods eisende gerechtigheid, want de God-mens Jezus Christus springt als Borg (Lat. Sponsor) plaatsvervangend in ter genoegdoening (II.2). Voor wie is dit unieke en perfecte Offer?

Het is overvloedig voldoende voor ‘alle volken en mensen’ tot verzoening met God (II.3). Het Offer is echter effectief voor hen ‘die van eeuwigheid tot zaligheid verkoren en aan Christus gegeven zijn’ (II.8). Gods verkiezen is mogelijk gemaakt door de effectiviteit van Christus’ offer.

GESCHENK

Voordat hoofdstuk II bij die uitverkorenen in artikel 8 aangekomen is, spreekt zij in II.5-7 over het middel van de prediking van de belofte (promissio) van het Evangelie. Op dat geopenbaarde middel van de belofte zijn wij aangewezen, omdat God ons op die manier bekendmaakt met Zijn verborgen, eeuwige plan.

Dordt benadrukt dus het geschonken middel van de belofte. Op deze manier blijft de bekering van de hele mens vereist en behoudt de mens zijn volle verantwoordelijkheid in het luisteren naar de preek.

Tegelijk is het geloof van de mens wel ‘een zaligmakende gave van de Heilige Geest’ (II.8). Dordt leert ons het onlosmakelijke verband tussen predestinatie, belofte en geloof. Gods kiezende liefde maakt ons niet passief, maar richt ons actief op Gods heilsorde waarin de volle nadruk valt op het geloof in Christus.

Dordt acht het een denkfout dat de toe-eigening van de persoonlijke redding ten diepste afhangt van mijn vrije wil, die zich voor de genade openstelt (verwerping II.6).

Dat kan niet, want mijn onwil is te sterk. Ik ben te ver heen om zelfstandig te gaan geloven. Als ik aan zet ben, dan verwerp ik opnieuw God. Het is de Geest – in samenwerking met belofte en bevel – Die de mens activeert, lokt, roert, beweegt en tot geloof brengt. ‘Niemand komt tot Mij als Mijn Vader hem niet trekt.’ (Joh.6:44) Mijn ‘openstellen’ is gegrond in Vader, Zoon en Geest. De Drie-enige is de Eerste. Hij schenkt zelfs mijn ‘openstellen’.

NIET LOGISCH

Waarom gelooft de één de belofte wel en de ander niet? Dordt kent dit probleem. Zij wijt het aan de ‘eigen schuld’ van de ongelovige mens (II.6). Dordt spreekt daarmee niet logisch over God. Aan de ene kant verkiest God in eeuwigheid tot geloof en past de Geest dit in Christus toe. Aan de andere kant is ongeloof altijd eigen menselijke schuld. Hier houdt Dordt in eerbied voor Gods majesteit halt.

Maar soms, soms tilt Dordt behoedzaam het gordijn omhoog en kan zij voorzichtig zeggen dat achter het ongeloof van de mens de eeuwige God schuilt Die aan de zondaar voorbijgaat (I.15). Op dit ontzagwekkende aspect valt echter lang niet de nadruk wanneer ik onbevangen Dordt doorneem.

De verhouding van ‘eeuwigheid’ (Gods besluit) en ‘tijd’ (Zijn toepassing) is hierbij wel een spannende verhouding. Mijn vraag bij Dordt blijft: hoe verhouden die twee zich tot elkaar? Dordt zwijgt hierover. Zij wil niet filosoferen. Omdat deze verhouding voor ons niet logisch inzichtelijk is, kunnen wij ook ‘het moment’ van Gods besluitvorming niet inzichtelijk krijgen. Eeuwigheid en tijd verhouden zich ingewikkelder tot elkaar dan wij kunnen denken. In ieder geval wil Dordt benadrukken dat God ons vóór is. ‘Hoe onnaspeurlijk zijn Zijn wegen!’ (Rom.11:33) Dordt vraagt om onze verwondering.

MOEDGEVEND

Wij moeten trouwens ook niet te veel achter de gordijnen willen kijken. Wie het gordijn te lang optilt, wordt door Dordt resoluut terugverwezen. Op het wereldtoneel ligt het Woord van het concrete bloed van Christus. De concrete Christus bewaart voor ingewikkeld denken over eeuwige besluiten. Wie gelooft in die ene druppel van de Bloedsponsor, wie zijn leven wijzigt, die is de van ‘eeuwigheid tot zaligheid uitverkorene’ (II.8). Dat is Gods raadsbesluit. Wonder boven wonder!

Via die ‘Bloedsponsor’ vergadert God Zich een onzichtbare Bruidskerk (Sponsa) die haar Bruidegom (Sponsus) tot in eeuwigheid ‘standvastig bemint, onafgebroken dient en hier en in alle eeuwigheid prijst’ (II.9).

Waar blijven parallel aan de gelovigen eeuwig de ongelovigen? Daar is Dordt veel minder in geïnteresseerd dan in de gelovigen die de eeuwige, vlekkeloze en rimpelloze Kerk van God zullen vormen. De Kerk, die blijft over. Als ik dit bij momenten rustig tot me door laat dringen, dan vind ik deze Canones als jong mens nog moedgevend ook. Juist in een tijd waarin iedereen het heeft over secularisatie. Wat is Dordt eigenlijk een kanon met geloofskracht.

Dordt leert ons: predestinatie is het verborgen werk in het hemelse heilige der heiligen, rechtvaardiging is Gods zichtbare werk in de aardse voorhof. Als je het goed wil zien, zijn beide in een knappe balans. Wie heeft er eigenlijk nog iets tegen Dordt?

Ds. J.W. Verboom is predikant van de hervormde gemeente te Groot-Ammers.

Volgende week hoofdstuk III/IV, over het bijbelse mensbeeld en het werk van de Heilige Geest.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen