DE KERK IN CHINA

China is het land met de meeste inwoners in de wereld en vormt in toenemende mate een economische en militaire grootmacht. Maar wat weten we eigenlijk over dit land en over de kerk in China? De media meldden over de grote leider Xi Jinping die voortaan onbelemmerd aan de macht kan blijven, maar echt verdiepende analyses levert dat niet op. En zo geldt dat ook voor de berichtgeving over de kerk.

Dat enige tijd geleden een megakerk met de grond gelijk werd gemaakt en dat het kruis van zo’n 1500 kerken verwijderd is, wordt nog wel gesignaleerd, maar verder blijven veel ontwikkelingen in dit uitgestrekte land onder de radar.

Des te interessanter is het artikel dat dr. Bas Plaisier in de Nieuwe Koers aan de kerk in China wijdt. Dr. Plaisier is sinds 2010 docent missiologie en oecumene aan het Lutherse Theologische Seminarie in Hong Kong. In zijn artikel wijst hij er op dat China weliswaar tot de meest geseculariseerde landen in de wereld behoort maar dat er tegelijkertijd al dertig jaar een religieuze opleving aan de gang is. Wat betekent dat voor de christelijke (rooms-katholieke en protestantse) kerk? Dr. Plaisier wijst op vier belangrijke punten:

DE NIEUWE KOERS

De rol van de Rooms-Katholieke Kerk, om mee te beginnen. Hoewel de gemiddelde Nederlander bij ‘de kerk in China’ zal denken aan de katholieken, is China op de kaart van het christendom vooral een protestants land. Met de komst van de Franciscanen – al vanaf de 13de eeuw – en later de Jezuïeten heeft de Rooms-Katholieke Kerk veel betekend. Tegelijkertijd was er ook een grote terugval. Bij de machtsovername van de communisten in 1949 scheurde Mao het Chinese katholicisme los van Rome en stichtte een door de staat gecontroleerde patriottische katholieke beweging. De katholieken die dit weigerden te accepteren, gingen ondergronds en vormden een aan Rome gehoorzamend deel van deze wereldkerk. Met de aanhangers van alle andere religies, wachtte de drie miljoen katholieken die China destijds telde gedurende bijna dertig jaar een vreselijke tijd van vervolging en sluiting van kerken.

De strijd tussen beide groepen katholieken was bitter. Toen er echter na Mao meer ruimte kwam voor religie, konden beide groepen hiervan profiteren. De Rome-getrouwe katholieken werden erkend door het Vaticaan en hun bisschoppen werden vanuit Rome aangesteld. De ‘patriottische katholieken’ kregen door de staat goedgekeurde bisschoppen die echter niet erkend werden door het Vaticaan.

Op dit moment lijkt er sprake van een ‘deal’ van het Vaticaan met de door China erkende katholieken en dr. Plaisier schrijft dat het Vaticaan hoopt dat het katholicisme hierdoor aantrekkelijker zal worden.

Een tweede aspect dat ik wil aanstippen is de groei van de protestantse kerken. Het katholicisme wordt in China als een aparte religie gezien, naast het christendom, dat synoniem staat het protestantisme. Deze protestanten waren in 1949 met een miljoen leden en bleken na dertig jaar achterstelling en vervolging nog even groot te zijn. In de jaren tachtig werden zij aangestoken door een ‘missionaire koorts’ en startten vooral jongeren church plants door het gehele land. Hun manier van leven – vergeving voor hun vervolgers, hun levensstijl en hun laagdrempelige wijze van kerk-zijn, sprak veel Chinezen aan. Door hun bottom-uporganisatie, met een belangrijke plek voor vrouwen, konden er overal kerkjes ontstaan. Waar een Bijbel en een liedboek is, waar men kan bidden en samen kan komen, begint een kerk. Dat model werd overal gehanteerd en werd ook in de door de staat geregistreerde kerken overgenomen. Door de tientallen meeting points rond bestaande kerken konden ook deze zogenaamde Drie Zelf Kerken’ uitbreiden. We zien in China nu zelfs een soort kathedralenstrijd waarbij in steeds meer plaatsen grote kerken gebouwd worden. Daarmee is het kleine groepensysteem niet verdwenen: jongeren, ouderen, vrouwen, groepen voor gehandicapten, met diaconale werkgemeenschappen brengen deze kerken tot in de haarvaten van de samenleving.

Inmiddels zijn er in China meer protestanten dan leden van de communistische partij. De schattingen lopen uiteen van zeventig tot negentig miljoen christenen. Het beeld van het Chinese christendom is, vergeleken met dertig jaar geleden, volstrekt veranderd. Toen domineerden de ouderen, laaggeschoolden en plattelandsbewoners. Nu zien we een grote diversiteit met steeds meer urbane, hooggeschoolde, invloedrijke ondernemers en academici, met veel jongeren. Op één of andere manier raakt de boodschap van het evangelie het hart, geeft het morele kaders en hoop voor de toekomst. Wij hoorden mensen zeggen: we ervaren in de kerk de nabijheid van God en hebben er een nieuwe familie gevonden.

Een ander aspect waar ds. Plaisier op wijst is de diversiteit binnen de kerk. Het idee dat je de werkelijkheid van de christelijke kerk in China terug kunt brengen tot één verhaal schiet te kort.

Steeds meer Chinese christenen zeggen dat zij niets hebben met het onderscheid tussen ‘ondergrondse’ en ‘officiële’ kerken. Allereerst blijkt het woord ‘ondergronds’ meestal niet te kloppen. Je komt overal ‘ondergrondse’ (huis) kerken tegen die in, soms grote, gebouwen bijeenkomen – nu en dan tot in het stadscentrum toe. Kennelijk tolereert de overheid deze vrije kerken. (...) Daarnaast voelen veel protestanten zich ongemakkelijk om het Chinese christendom in te delen op basis van hun relatie met de overheid. Er is veel meer aan de hand. Veel jongeren voelen zich allereerst christen en voor hen maakt het formele onderscheid niet uit – ze zijn ‘broeders en zusters’ onder elkaar. Veel interessanter en belangrijk is te zien dat er in alle typen protestantse kerken, een diversiteit bestaat van spiritualiteit die varieert van charismatisch tot hoogkerkelijk en van evangelisch tot mainstream. Opmerkelijk is de belangstelling voor de gereformeerde theologie die toeneemt.

Ten slotte vraagt dr. Plaisier aandacht voor de rol van de overheid. Veel christenen uit zijn netwerk maken zich niet druk over de overheid. Zij getuigen vanuit innerlijke vrijheid van hun geloof in Jezus Christus. Toch heeft de overheid sinds 2010, en zeker sinds het aantreden van Xi Jinping (2013) een nieuwe aanpak gekozen.

(...) Xi Jinping wil sterkere aandacht voor de Chinese cultuur en traditie, zending vanuit andere landen past daar niet bij. Zending bedrijven is trouwens al sinds 1949 verboden voor Chinezen, en zeker voor buitenlanders. Die ‘verinheemsing’ lijkt achteraf alleen nog maar meer de groei van de kerk te hebben bevorderd. Ik geloof ook niet zo erg in de noodzaak dat wij vanuit het Westen in China zending moeten bedrijven. Het enige wat we zouden moeten willen, is om de Chinese kerken op hun eigen verzoek op bepaalde punten te helpen met literatuur, scholing en daadwerkelijke hulp.

Kerken die ‘op eigen kracht’ in vijfendertig jaar tijd zeventig of tachtig keer groter zijn geworden, hebben niet zoveel angst voor de toekomst. Het geloof in de kracht van gebed, in de vreugde van het bijeenzijn, hun liefde voor de mensen en de ervaring van God die spreekt door de Bijbel en werkt door zijn Geest, heeft hen tot op zekere hoogte immuun gemaakt om angstig te zijn voor hun overheid. Dat wil echter niet zeggen dat het nieuwe overheidsbeleid niet heel negatief voor met name de huiskerken kan zijn. Dat zal in de komende jaren moeten blijken.

Ds. Plaisier maakt ook melding van nieuwe maatregelen die vanaf 1 februari in werking zijn getreden. Op de website van het Catholic News Agency las ik dat dit onder andere betekent dat het voor personen onder de achttien jaar illegaal is om een kerkgebouw binnen te gaan. Een maatregel die wij ons in Nederland niet kunnen voorstellen.

Er is veel in beweging in China, zo laat dr. Plaisier zien. Ik herinner me dat hij ooit over de kerk in Nederland schreef dat zij in onze cultuur vooral een adventsgemeente is, wachtend op andere tijden. Wachtend, vooral ook op het werk van de Geest Die ons nieuwe wegen zal tonen. Ik lees wat er met de kerk in China gebeurt als een paasverhaal; een geschiedenis van hoop die ook ons kan bemoedigen. ‘Dit is geen einde nog, maar een voorgoed begonnen begin.’ (M. Nijhoff).

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen