PIONIEREN

De afgelopen jaren zijn er op steeds meer plaatsen nieuwe vormen van kerkzijn ontstaan, zogenaamde ‘pioniersplekken’. Inmiddels zijn dat er in de Protestantse Kerk al meer dan honderd. Wat zijn pioniersplekken? Wat gebeurt daar precies en wat is de bedoeling?

KERK IN MOKUM

In Kerk in Mokum spreekt Harmen Brethouwer met ds. Bas van der Graaf, die half april na bijna twaalf jaar afscheid neemt van de Jeruzalemkerk in Amsterdam om zich voor het grootste deel van zijn tijd te wijden aan de begeleiding van de tien pioniersplekken in de stad. Een paar fragmenten:

‘Pioniersplek’ is nou niet bepaald een alledaags woord. Hoe leg je aan een gemiddelde Amsterdammer uit wat je voor de kost doet?

‘Ik zeg soms dat ik werk voor de afdeling innovatie van de kerk. Pionieren draait om nieuwe mogelijkheden zoeken in een snel veranderende tijd. Ook mensen buiten de kerk hebben daar volop mee te maken. Ze vinden het niet vreemd dat ook de kerk in die beweging meegaat. Als ik erbij vertel dat we nieuwe gemeenschappen willen creëren waar ook niet-kerkelijke mensen terechtkunnen met hun vragen en noden, dan resoneert dat bij hen.’ (...)

Waarom zijn pioniersplekken eigenlijk nodig?

‘Traditionele kerken bereiken lang niet iedereen in deze stad. Met nieuwe vormen van kerk-zijn kunnen we heel diverse doelgroepen, netwerken en buurten aanspreken. Bij het oudere model van kerkplanting zag een kerkenraad een ‘witte vlek’ op de kaart van de stad en zette daar een gemeente neer. Nu gebeurt het steeds vaker dat jonge mensen – soms theologen, soms al verbonden aan de Protestantse Kerk – ergens een kans zien en daar van onderop een gemeenschap bouwen. Het begint met hun drive en passie. Met deze pioniers gaan we het gesprek aan. Passen we bij elkaar, kunnen we partners worden? Mijn taak is om zulke mensen en plekken te ‘scouten’.’

Je was twaalf jaar predikant van de Jeruzalemkerk in West. Welke les uit die tijd pas je nu toe?

‘Pionieren is een reis die begint met heel goed luisteren en rondkijken. Vanuit de Jeruzalemkerk zag ik onze buurt, De Baarsjes, veranderen. Er kwam een heel nieuwe groep mensen wonen. Om verbinding met de buurt te houden, keken we naar wat er in de omgeving van de kerk gebeurde. Op basis daarvan dachten we opnieuw na over onze missie in de wijk. Dat leverde bijvoorbeeld samenwerkingen op met kunstenaars. Hetzelfde gebeurt bij pioniersplekken, die spelen heel goed in op hun context. Dat betekent dat deze gemeenschappen allerlei vormen kunnen aannemen, misschien zelfs een zonder traditionele kerkdiensten.’ (...)

Zijn pioniersplekken een manier om de kerk in Amsterdam te ‘redden’?

‘Zo zie ik dat niet. Pioniersplekken ontlenen hun bestaansrecht aan het evangelie. Samen met de pioniers voel ik me in de eerste plaats geroepen om het goede nieuws van God te delen. Heel veel Amsterdammers, zeker de jongere, hebben het nog nooit gehoord en staan er onbevangen tegenover. Dat merk ik steeds weer. Bovendien staan in het evangelie antwoorden op levensvragen en de noden van mensen. Ook als kerk kunnen we veel voor hen betekenen. Een begrip als gemeenschap is heel kostbaar in een stad waar veel eenzaamheid is. Of neem de toenemende tweedeling in Amsterdam; het bijzondere aan de christelijke gemeente is altijd geweest dat slaaf en vrije, rijke en arme er aan dezelfde avondmaalstafel zaten.’ (...)

CHRISTELIJK WEEKBLAD

In het Christelijk Weekblad wordt Oeds Blok aan het woord gelaten in een mooi artikel van Nels Fahner. Blok was veertien jaar voorganger van de Baptistengemeente Amersfoort en hij experimenteert sinds 2012 met een buurtkerk in de Amersfoortse volkswijk Soesterkwartier. Dat is geen kerk met een torentje, maar een groep mensen die elkaar rondom een speeltuin ontmoet. In de zomerkerk is dat buiten, in de winterkerk in een koffiehuis.

Hoe ziet een zondagochtend in Buurtkerk Soesterkwartier eruit?

Blok: ‘Op zaterdagavond hielden we een spelletjesavond waar veel mensen kwamen. Maar we zaten lang met de zondag. De stap iets op zondag te doen was voor velen te groot. De zondagochtend was voor de mensen uit de buurt geen goed tijdstip, dan ben je vrij, is het idee. Toen hebben we besloten op zondagmiddag een tafel in de speeltuin te zetten. Dat was een grote stap, want dan ben je kerk midden tussen de mensen in de speeltuin. We hadden taart op tafel staan. Het was een feestje, was de gedachte, voor iedereen. We hebben daarna iets met een bijbelverhaal gedaan, dat doen we altijd op de zondag. Dat hebben we wel afgestemd met de beheerder, je moet transparant zijn. Het leuke van een buurtkerk is dat ik kinderen en volwassenen weer tegenkom op straat, in de winkel of bij voetbal. Veel relaties spelen zich af in het dagelijks leven.’ (...)

MEERSTEMMIG

Terugkijkend op zes jaar buurtkerk constateert Blok dat er steeds meer activiteiten bij kwamen, verschillende vormen van kerk, zoals hij het noemt. ‘We misten op een gegeven moment body, een kerngemeenschap. Dus zijn we ook elke eerste en derde zondag van de maand met een viering bij iemand thuis gestart. Het begint met koffie. We lezen iets uit de bijbel en we zingen met elkaar. We vieren dan avondmaal, rondom Jezus. We zetten dat niet in de krant, maar nodigen mensen persoonlijk uit. We hoeven aan die vieringen niet veel voor te bereiden, er is geen dominee die alles doet. We kunnen met meerdere mensen het avondmaal voorbereiden. Ik wil ook graag dat het een meerstemmige gemeenschap is.

Verder houden we het eenvoudig. Er wordt piano gespeeld of gitaar, we zingen. Er is altijd eten of koffie, voor de sociale contacten. Naast die vieringen en de bijeenkomsten op zondagmiddag zijn er twee groepjes ‘Bakkie & bidden’, één bij een Arubaanse mevrouw thuis. Bidden is een mooie manier om iets van God te ervaren. En er zijn twee bijbelstudiegroepjes ‘De weg’. Zo zijn er verschillende vormen van kerk, en deelnemers kiezen waar ze bij willen horen. Twee mannen hadden bijvoorbeeld weinig met Jezus, maar ze stonden wel open voor geloof, en ze waren ervan overtuigd dat er een God bestond. Toen zijn ze de verhalen over Jezus gaan lezen. Er is bij de Bijbelstudie veel ruimte voor dialoog. Uiteindelijk heeft dat hun leven beïnvloed en hebben ze een soort basisrust gekregen. We lezen dus een stukje en praten erover.

We lezen de bijbelverhalen over Jezus unplugged, we slaan niets over. Ook de passages die schuren, lezen we. Het is de kunst om met de flow mee te gaan – het gesprek volgen zonder te veel een bepaalde kant op te willen. Wat wel helpt om structuur aan te brengen, is het telkens weer invoegen bij de vraag wat Jezus met ons doet, wie hij is, of wat we zelf voor betekenis aan hem geven.

We lazen pas een verhaal over een bezeten man. Dat is best een ruig verhaal. Maar sommige mensen hadden daar helemaal geen moeite mee. Zij kenden dat. Wat blijft Jezus rustig, dat viel hen op.’ (...)

Oeds Blok is er verder eerlijk over dat pionieren niet vanzelf gaat. Pioniersplekken lijken – omdat ze nieuw zijn – automatisch fris en succesvol, maar het is in werkelijkheid vallen en opstaan. Er zijn ook pioniersplekken die niet verder gaan.

KERK IN MOKUM (VERVOLG)

Het verhaal van Blok is wat mij betreft een illustratie van wat ds. Bas van der Graaf aan het slot van zijn interview zegt:

‘De opstanding van Christus is voor mij een symbool voor wat ik om me heen zie. Er gaan kerken dicht, dat is een echt rouwproces. Tegelijk zie ik de kerk uit de dood opstaan. Er staan ondernemende pioniers en groepen op, er zijn zoveel kansen en er is weer nieuwe interesse! Wel wordt de kloof tussen het evangelie en de wereld groter en groter. Er komt een generatie aan die helemaal niets weet over het christendom. In ons eentje gaan we het niet redden, maar gelukkig vallen we terug op een beweging die God zelf in gang zette. Zijn Geest is er nog steeds. In Lukas 10:2 worden we opgeroepen om Hem te bidden om nieuwe arbeiders die de oogst kunnen binnenhalen. Ons gebed houdt daarom een grote belofte in voor de pioniersbeweging.’

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

Meer over pionieren is onder andere te vinden op lerenpionieren.nl en www.urbanexpression.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen