ZENDELING ZONDER MACHT

We leven in een andere wereld, een wereld waarin geen plaats is voor onuitgesproken gevoelens van superioriteit van kerken en (zendings)werkers. Daarom vraagt Hof zich af op welke manier we in het denken over zending recht kunnen doen aan het feit dat we leven in een postkoloniale wereld. Dat is de hamvraag in haar dissertatie.

GEEN STEM

Een centraal begrip in het werk van Hof is ‘het wereldchristendom’. Het westen is niet langer het zwaartepunt van de (christelijke) wereld, maar het ene geografische model moet niet vervangen worden door een ander. Het gaat om de lokale geloofsgemeenschappen die wereldwijd aanwezig zijn. Hof pleit ervoor om gemeenschappen die geen stem hebben, te betrekken in het gesprek binnen de wereldkerk. Concreet voor Nederland betekent dit dat we migrantenkerken betrekken bij het gesprek over zending.

Dit ‘wereldchristendom’ moeten we niet in één lijn zien met ‘globalisering’. Globalisering is een economisch liberale conceptie, waarin iedereen meegezogen wordt. Hof gebruikt het begrip postcolonial planetarity. Hierbij ligt de focus op de onderlinge afhankelijkheid van gemeenschappen, overigens niet alleen van elkaar maar ook van hun omgeving (milieu). In die wereld is de kerk als eenheid van op elkaar betrokken gemeenschappen aanwezig en vervult ze haar roeping.

NIEUWE VISIE

Om op een verantwoorde manier betrokken te zijn, is een nieuwe visie noodzakelijk. Daarvoor ontwikkelt Hof een postkoloniale missiologie met behulp van vier kernthema’s:

Leven aan de grens: We moeten, in navolging van Jezus Christus, voortdurend leven op de grens en ook grenzen overgaan. Het gaat dan niet om geografische expansie, maar om – in navolging van Jezus Christus – ‘grenzen’ tussen bevolkingsgroepen, tussen rein en onrein ter discussie te stellen. Het overschrijden van een grens kan een ongewenste invasie zijn. Het spreken over thuisfront en zendingsveld impliceert al snel een ‘recht’ om waar dan ook in de wereld de werkelijkheid van de ander binnen te dringen.

De marge als focus: Mensen worden om een veelvoud van overlappende redenen gemarginaliseerd. De door mensen veroorzaakte aantasting van het milieu treft deze mensen onevenredig zwaar. De mensen in de marge zijn niet het object van zending en hulpverlening, dan denken wij in termen van ‘wij’ en ‘zij’, zij die leven in het centrum en zij die leven in de marge. Marginaliteit is veelvoudig en elk mens heeft te maken met aspecten van marginaliteit en uitsluiting. In het leven als grensganger wordt in navolging van Christus de marge het centrum. We kunnen Christus Zelf immers niet anders dan vanuit de marge, dat sluit ook onze marginaliteit in, verstaan.

Kwetsbaarheid: Mensen die openstaan voor de ander en de omgeving, zijn principieel kwetsbaar. Kwetsbaar is niet alleen de zendeling die actief is op een gevaarlijk ‘zendingsveld’. Kwetsbaar zijn ook niet alleen de mensen in de marge.

Kwetsbaarheid is een wezenlijk kenmerk van het menszijn, het gaat om hun openheid naar de ander en naar God. Ze is daarom wezenlijk onderdeel van de kerk en van elke christen. In navolging van Jezus gaat het om het afzien van macht (kenosis).

Kwetsbare liefde is daarmee de hoogste vorm van kracht (p.219). Kwetsbaarheid bestrijden is kenmerkend voor de ideologie van Verlichting en legt de focus op het ‘zelfstandige individu’. Kwetsbaarheid accepteren verbindt met de ander en legt de nadruk op de gemeenschap.

Missionaire roeping: Hof verstaat ‘roeping als een geestelijk onderscheidingsvermogen waardoor iemand langzaam maar zeker zijn eigen plaats in het verhaal van de zending leert aanvaarden’ (p.258). Het duiden van verhalen is een vorm van ‘missionaire geletterdheid’. ‘Postkoloniale verhalen’ ontstaan in een multi-etnische context, daar worden koloniale verhalen van missionaire expansie ontmaskerd. Een inclusieve gemeenschap waarin mensen verhalen delen, is daarbij essentieel. Zo’n gemeenschap begint met de verbinding met God, maar heeft vandaaruit een profetisch karakter en daarbij spelen marge en kwetsbaarheid een sleutelrol. Deze missionaire roeping is een kwetsbare roeping, ze gaat niet uit van macht. Ze vindt haar ‘werkveld’ op de grens en zoekt wegen om vanuit de verbinding met de leven gevende God het leven van mensen te bevestigen.

WEINIG OVER INHOUD

De lijnen die Hof trekt, zijn uitdagend en vragen om verdere doordenking door kerken en zendingsorganisaties. ‘Zending’ is een bijbelse roeping, maar vindt wel plaats in de werkelijkheid van nu. Theologisch is de verbinding tussen deze postkoloniale missiologie en de christologie aansprekend en kan leiden tot een verdieping van onze missionaire praktijk. Tegelijkertijd roept het ook vragen op.

Het begrip ‘wereldchristendom’ suggereert meer dan het is. Het wereldchristendom is zeer divers, versplinterd en delen sluiten elkaar soms uit. Het spreken over wereldchristendom, maar ook het spreken over ‘de wereldkerk’ zegt weinig over de inhoud van de kerk en het Evangelie. Hiermee hangt samen dat er weinig duidelijkheid is over de inhoud van de missionaire roeping. Er wordt vooral veel gezegd over de houding waarin we missionair betrokken zijn.

Als het gaat om de inhoud wordt aansluiting gezocht bij Together towards Life (Wereldraad van kerken). Het gaat dan bij zending om het bijdragen aan dat wat het leven bevestigt en om het bestrijden van wat het leven van mensen tekortdoet (onrecht, uitsluiting). Natuurlijk raakt dat ook het christelijk geloof, maar laat grote thema’s ongezegd. De christologie lijkt dan te draaien om de navolging en verzoening krijgt een spits in de verzoening tussen mensen (inclusiviteit).

BIJBELSE OPDRACHT

De bijbelse opdracht ‘om in de naam van Jezus onder alle volken bekering en vergeving van zonden te verkondigen’ (Luk.24:47) blijft echter dé missionaire opdracht. Daarmee komen toch de einden van de aarde, de mensen om ons heen die deze Naam niet erkennen, weer in beeld. Het begint bij Jeruzalem, maar moet dan wel verder.

Deze dissertatie daagt uit, maar vraagt ook om verdere bezinning over hoe wij in deze postkoloniale tijd samen met christenen wereldwijd inhoud geven aan onze roeping om Christus te verkondigen en Zijn liefde uit te leven.

Ds. J.P. Ouwehand uit Houten is directeur van de Gereformeerde Zendingsbond.

N.a.v. Eleonora Dorothea Hof, ‘Reimagining Mission in the Postcolonial Condition. A Theology of Vulnerability and Vocation at the Margins’, uitg. Boekencentrum, Utrecht; 352 blz.; € 34,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen