NIET STELEN

Een jonge vrouw verbreekt haar verkeringsrelatie. Na een moeizaam gesprek met veel tranen zegt de vriend: ‘Zonder jou kan ik niet verder leven. Ik ben bang dat ik dan rare dingen ga doen. Wil je nog eens nadenken over wat je doet? Dan kom ik morgen weer bij je.’ Na een dag worstelen besluit de vrouw verder te gaan met de relatie. Stel dat haar vriend een einde aan zijn leven zou maken, dan zou zij zich levenslang daarvoor aansprakelijk voelen. Dat kan ze al bij voorbaat niet aan. Een wijs of een dom besluit?

OVERBELAST

In een vorig artikel heb ik al gezegd dat een groot verantwoordelijkheidsgevoel met onze persoonlijkheid te maken heeft. De bovenstaande voorbeelden zullen sommige mensen herkennen en anderen begrijpen ze niet eens. Die gaan gewoon hun eigen weg en trekken zich weinig aan van het effect dat dat op anderen heeft. Ik wil die verantwoordelijke mensen helpen door het een en ander te verduidelijken. Zij lopen namelijk gevaar. Ze kunnen overbelast raken en ook nog eens te veel gaan piekeren vanwege vermeende schuld. Zij lopen nog een ander gevaar: ze kunnen gaan stelen. Zij worden de dief van de verantwoordelijkheid die van een ander is. En van de verantwoordelijkheid van een ander moet je afblijven! Als je die steelt, help je niemand.

Hoe zit het dan? Stel dat ik die jongen van hierboven ben of het meisje dat klem zit. Hoe kan ik dan helder denken? De ander (moeder, vriend) mag er zijn, maar ik ook. De ander mag zijn mening en beleving hebben, maar ik ook. Het is normaal en wijs als zowel de ander als ik daaraan uiting geeft. We moeten beiden duidelijk communiceren over onze verlangens en mogelijke teleurstellingen.

Ik zal dus niet zwijgen. Want dan ga ik gedachten lezen en ga ik af op vermoedens hoe een ander misschien zou reageren als ik een bepaalde keuze maak. Dat levert mij al bij voorbaat verdriet, boosheid of schuldgevoelens op. Die zijn misschien niet eens nodig. Nee, ik kies voor communicatie. De ander mag het met mij oneens zijn, maar het is onrechtvaardig als hij boos wordt over mijn openheid of mij met haar of zijn verdriet klem zet of zelfs manipuleert.

OPENHEID

Ik wil verantwoordelijkheden scheiden. Ik ben verantwoordelijk voor mijn eerlijkheid en openheid. Mijn openheid moet altijd vriendelijk zijn, bedoeld om de ander te begrijpen en zelfs te helpen. Ik wil waar mogelijk ook tegemoet komen aan het verlangen van de ander, dus kunnen er wellicht compromissen gesloten worden. Ik probeer wel mijn grens aan te geven.

De ander is verantwoordelijk hoe hij daarop reageert. Ik hoef mij niet schuldig te voelen als hij boos wordt of verdriet heeft. Ik weet wel dat dat met mijn boodschap te maken heeft, maar de andere draagt de verantwoordelijkheid om daar zelf goed mee om te gaan. Dus als een ander zo kwaad is dat hij of zij rare dingen gaat doen, is dat niet mijn verantwoordelijkheid, maar die van de ander. Daar blijf ik helemaal van af.

ONDUIDELIJK

Als ik mij verantwoordelijk voel voor hoe een ander verkeerd met dingen omgaat of hoe een ander reageert op mijn eerlijkheid, dan steel ik de verantwoordelijkheid van de ander en dat schept onduidelijkheid en verwarring. Als een meisje onder dreiging van een wanhopige vriend haar relatie voortzet, wordt ‘ik hou van jou’ erg onduidelijk en gaan ze beiden een moeilijk huwelijk tegemoet. Dat geldt ook voor andere terreinen. Als een kerkenraad zich voor God verantwoordelijk weet om tot een bepaald besluit te komen, is hij verantwoordelijk om dat goed te communiceren naar de gemeente. Daarbij hoort ook het oordeelsvrije gesprek bij met mensen die er anders over denken. Als het goed is, is dat er zelfs al geweest. Als een kerkenraad zich verantwoordelijk voelt voor alle (misschien wel boze of verdrietige) reacties van mensen, komt er nooit een besluit.

OPVOEDING

De opvoeding is ook een mooi terrein om het thema ‘verantwoordelijkheid’ te verhelderen. Ouders krijgen kinderen om hen los te laten. Dat staat al op bladzijde drie in de Bijbel. En toch hebben veel ouders daar moeite mee. Loslaten is: de verantwoordelijkheid die kinderen kúnnen dragen ook werkelijk aan hen geven, hen daarbij begeleiden en hen daarop aanspreken. Dat neemt toe naarmate ze groter worden. Dat is een spel, en de slimste spelers zijn de kinderen. Die willen namelijk zoveel mogelijk lastige verantwoordelijkheden bij de ouders laten (kamer opruimen en zo) en leuke verantwoordelijkheden zo snel mogelijk zelf invullen (denk aan het koopgedrag). Ouders die verantwoordelijkheid blijven dragen voor dingen die kinderen zelf kunnen overnemen, verwennen hen en maken hen lui. Bij loslaten hoort dat dingen mis kunnen gaan en het kind is daarvoor aansprakelijk (huiswerk maken bijvoorbeeld).

Zelfs bij volwassen kinderen gaat dit niet altijd op een wijze manier. Veel ouders voelen zich verantwoordelijk voor zaken waarvoor ze niet (meer) verantwoordelijk zijn. Ze liggen wakker van wat hun volwassen kinderen doen of niet doen. Ze helpen die kinderen nog aan alle kanten. Die vinden dat maar wat makkelijk (en zijn soms nauwelijks dankbaar). Dat is begrijpelijk, maar volwassen kinderen die psychisch gezond zijn, blijven zelf verantwoordelijk voor de keuzes die ze maken. De ouders laten soms dat lopen waarvoor ze wél verantwoordelijk zijn: communicatie met de kinderen over hun zorgen. Dan zijn ze bang voor ruzie, dus voor de reactie van de ander, maar die is daarvoor zelf verantwoordelijk. Ik schrijf dit, wetend dat het gezins- of familieleven soms bar ingewikkeld is. Het kan daarbij nuttig zijn om de verantwoordelijkheidsknoop af en toe te ontwarren.

AANSPRAKELIJK

Laten we ontspannen blijven. Wij zijn geschapen om goede werken te doen (Ef.2:10). De voorbereiding daarvoor is Gods verantwoordelijkheid. Die heeft Hij genomen in Christus Jezus. Wij zijn aansprakelijk voor de goede levenswandel. Wij mogen lasten, zonden en zorgen in Zijn handen leggen (Hebr.12:1). Wij mogen genieten van onze verantwoordelijkheden én genieten van het feit dat we gelukkig niet overal en voor iedereen verantwoordelijk zijn.

Drs. N.C. van der Voet uit Veenendaal is docent Pastoraat aan de Christelijke Hogeschool Ede.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen