TRAMLIJN 9 OP HET NETVLIES

Zijn ‘onderwijsloopbaan’ was niet ongebruikelijk tot de komst van de Mammoetwet in 1968. Na de lagere school ging hij naar de mulo, volgde de onderwijzersopleiding aan de Kweekschool, werd onderwijzer in Oudewater en via avondstudie in 1938 leraar aan de Hervormde Kweekschool in Amsterdam. Van 1942 tot 1960 was hij directeur van deze school. Intussen studeerde hij geschiedenis, psychologie, pedagogiek en letteren. In 1960 werd hij verbonden als hoofddocent Pedagogiek aan de Vrije Universiteit, in 1962 promoveerde hij. Vervolgens was hij van 1963 tot 1976 hoogleraar Pedagogiek.

POLITIEK

In 1956 werd Van Hulst voor de CHU lid van de Eerste Kamer. Dit lidmaatschap vervulde hij onafgebroken tot 1981. In de periode 1961-1968 was hij tevens lid van het Europees Parlement. In de Eerste Kamer was hij vanaf 1968 tot 1977 voorzitter van de CHU-fractie en vanaf 1977 tot 1981 van de CDA-fractie.

In zijn vrije tijd had het schaakspel zijn intense belangstelling. Hij sprak van een ernstige mate van schaakvergiftiging. Hij zou zeker de nationale en naar het oordeel van insiders de internationale schaaktop hebben gehaald, maar hij koos voor voortzetting van zijn werk in het onderwijs. Toch speelde hij later remise tegen Euwe en Karpov en op 99-jarige leeftijd won hij voor de zoveelste keer het Corus-toernooi voor (oud)-parlementariërs.

EIGEN KOERS

Johan van Hulst volgde zo nodig zijn eigen koers. Slechts enkele voorbeelden geef ik hier. Als directeur van de Hervormde Kweekschool weigerde hij het ontslag van een vrouwelijke docent vanwege zwangerschap, toen een algemene ontslagregel, onder de mededeling ‘ik zorg voor vervanging al moet ik zelf vervangen’.

Als lid van de Eerste Kamer stemde hij destijds tegen de Mammoetwet, omdat minister Cals daarin een sluitend geheel van onderwijsvoorzieningen voorstelde met een groot aantal nadere op de wet gebaseerde regelingen. Alsof zoveel kinderen in één onderwijssysteem gevat konden worden en alsof de bijzondere scholen geen recht hadden op een grote mate van vrijheid. Toen de Mammoetwet eenmaal was ingevoerd, waarschuwde hij minister Van Kemenade in verband met de middenschool niet de ene wijziging over de andere te laten heen buitelen. Met kinderen kan niet worden geëxperimenteerd.

Binnen de CHU uitte hij zijn bedenkingen tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. Hij schreef een beknopte biografie over Steve Biko, een voorvechter van de burgerrechten in Zuid-Afrika. In 1980 stemde hij in de Eerste Kamer tijdens de eerste lezing van de grondwetsherziening tegen het voorstel kiesrecht te geven aan niet-Nederlanders voor de gemeenteraad. Maar later, binnen het CDA, sprak hij zich ook duidelijk uit tegen de gedoogconstructie met de PVV bij de vorming van het eerste kabinet-Rutte. Hij verwierp de haat van Wilders en de zijnen tegen de islam en breder de allochtonen.

Als lid van de Nederlandse Hervormde Kerk raakte hij in de eerste helft van de jaren tachtig in conflict over het hete hangijzer van de kruisraketten. Hij verdedigde het standpunt van het CDA en het eerste kabinet-Lubbers. Dit conflict leidde tot een tijdelijke breuk met de Hervormde Kerk, die hem lief en dierbaar was.

VERZETSMAN

Maken deze feiten, naast zo vele andere, Van Hulst tot een indrukwekkende persoonlijkheid, grote bekendheid in Nederland en daarbuiten heeft hij evenwel verkregen als verzetsman in de Tweede Wereldoorlog. Toen de Duitse bezetter in augustus de rijkssubsidies van zeven kweekscholen introk, verzocht hij met succes om een gesprek met de toenmalige secretaris-generaal van Opvoeding, Wetenschappen en Cultuurbescherming Van Dam.

Hij wilde slechts één ding weten, namelijk of zijn school ook zonder subsidie draaiende mocht worden gehouden. Van Dam gaf een bevestigend antwoord, omdat hij veronderstelde dat Van Hulst onvoldoende particuliere middelen bijeen zou weten te krijgen om dat mogelijk te maken. Het tegendeel was het geval. De Hervormde Kweekschool bleef open en dat betekende de redding van zeker 500 en vermoedelijk meer dan 600 Joodse kinderen.

HOLLANDSCHE SCHOUWBURG

Tegenover de Hervormde Kweekschool lag de Hollandsche Schouwburg, die vanaf juli 1942 in gebruik was als verzamelplaats om Joden te transporteren naar de kampen. Hun kinderen werden van hen gescheiden en ondergebracht in een crèche aan de overkant, in een gebouw grenzend aan de Hervormde Kweekschool.

Over de heg werden baby’s en peuters gegeven aan helpers in de kweekschool. Van Hulst bracht met behulp van studenten en verzetsgroepen de kinderen vervolgens op onderduikadressen in veiligheid. Dit was een risicovolle activiteit. Tijdig gewaarschuwd werd hij aan het einde van de oorlog gedwongen onder te duiken.

Veel later, na zijn pensionering, zei hij dat voor hem de oorlog nooit voorbij is geweest. De beelden van de kinderen die niet gered konden worden en met tramlijn 9 werden weggevoerd, waren voor altijd op zijn netvlies gebrand.

In mei 1970 kreeg Van Hulst voor al zijn verzetsdaden de Yad Vashem onderscheiding uitgereikt. Van Hulst was diep gelovig. Later zou hij zeggen dat God hem kennelijk op de plaats van directeur van de Hervormde Kweekschool heeft gesteld om daar te doen wat zijn hand vond om te doen. Zoals boven de overlijdensadvertentie is vermeld met de woorden van Psalm 73:24: Gij zult mij leiden door Uw raad.

Drs. W.J. Deetman is oud-CHU- en CDA-politicus en onder meer oud-minister van onderwijs.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen