GENADEGAVEN

De belangstelling voor het werk van de Heilige Geest is natuurlijk niet nieuw. Eerder vroeg prof. dr. C. Graafland daar al aandacht voor en hij was niet de enige. In verschillende fasen is binnen de gereformeerde gezindte de vraag naar het werk van de Heilige Geest behandeld. In de jaren vijftig van de vorige eeuw was het de hervormde predikant Van der Leeuw die in Den Haag de rally’s begeleidde en die in zijn eigen leven getuigde van wat God in zijn leven had gedaan. En eind van de negentiende eeuw was het de bekende ethische theoloog J.H. Gunning jr. die zaken naar voren bracht die lijken op wat we nu charismatische vernieuwing zouden kunnen noemen. Maar nu lijkt toch de tijd rijp om er meer over te zeggen.

TOT GELOOF KOMEN

Ik zal daarom kort ingaan op verschillende aspecten van het werk van de Heilige Geest. Ten eerste zijn we in gereformeerde kring gewend te spreken over het werk van de Geest in bekering en heiliging. Het is het werk van de Geest als mensen Jezus als Heer belijden. Hiervoor kunnen we verwijzen naar 1 Korinthe 12:3: ‘Ook kan niemand zeggen: Jezus is Heere, dan door de Heilige Geest.’ Paulus had de veelheid van profetische uitingen op het oog in de gemeente te Korinthe. Een belangrijk kenmerk van het werk van de Geest is hiermee al gegeven. De Geest wijst door, wijst op Jezus Christus en de Vader en wijst niet naar Zichzelf.

Ook in het Evangelie van Johannes komen we deze karakteristiek tegen. Tot geloof komen, je durven over te geven aan Jezus Christus is een werk dat van boven komt. Het is niet goed naspeurbaar of traceerbaar, maar het effect is duidelijk. In Johannes 3 lezen we in het gesprek met Nicodemus dat tot geloof komen ‘van boven’ is, dus door de kracht van God geboren worden. Dat geloof niet in de hand van mensen ligt, is duidelijk, al is even duidelijk dat Jezus wel praat met Nicodemus en hem uitnodigt tot geloof.

Paulus roept onbekommerd op de nieuwe mens aan te doen. Hij lijkt uit te gaan van praktische levensvernieuwing

Laten we dus onze prediking en het getuigenis van mensen, de uitnodiging om tot geloof te komen niet vereenzelvigen met een soort theologie waarin het heil en het geloof afhangt van de mens, van het subject. Wanneer een mens ‘ja’ zegt, dan komt dat doordat zijn hart daartoe is gebracht en gebogen door de Geest van God.

EFFECTEN

Een tweede element dat we gewend zijn met de Heilige Geest te verbinden, zijn de vruchten van de Geest. We lezen erover in Galaten 5. We komen het ook tegen in het Evangelie van Johannes, in de gelijkenis van Jezus als wijngaardenier. Onder het Woord staan betekent volgens Paulus dat er sprake is van groei, van verandering. Klassiek gezegd, van heiliging of wellicht iets meer eigentijds gezegd, van transformatie. Of laten we zeggen dat het Evangelie zijn effecten heeft. Langzaam, maar we hopen toch dat ze er zijn.

De Heidelbergse Catechismus (v&a 114) waarschuwt ons voor al te groot optimisme als ze tegenover de wederdopers stelt dat zelfs de allerheiligsten slechts een klein begin kennen van levensvernieuwing. Mijn leermeester Jan Veenhof heeft daarop geantwoord dat de catechismus daarmee onder de maat van Paulus blijft. Paulus roept onbekommerd op de nieuwe mens aan te doen. Hij lijkt uit te gaan van praktische levensvernieuwing.

Het is waar, wij blijven in dit leven nog in de oude aeon, in een tijd en bestel dat nog niet de complete doorwerking van de Geest kent. En daarom is belangrijk te erkennen dat de Geest wel is uitgestort, maar dat de voleinding nog niet heeft plaatsgevonden. Romeinen 7 beschrijft de mens in zijn strijd tussen vlees en geest. Niettemin, het doopformulier vermaant ons het gezicht op te heffen en naar voren te richten.

CHARISMATA

Aarzelend wordt de gereformeerde traditie bij het derde aspect, als het gaat om de gaven van de Geest. Het gaat hierbij om wat wel met een aan het Grieks ontleend woord de charismata worden genoemd, letterlijk genadegaven. Wat zijn dat? Profetie, spreken in klanktaal en gaven van genezing. Als je sommige stemmen uit charismatische en pentecostale kringen moet geloven, gaat het daarom. Inderdaad, dat is wat sinds ruim honderd jaar in het centrum van de aandacht is komen te staan en tegelijkertijd is het eenzijdig. In 1 Korinthe 12 lezen we nog heel andere dingen die tot gewone gaven lijken te kunnen worden gerekend. Gaven van leidinggeven, de gave van onderwijzen, de gave van dienen. Misschien kennen we ook wel mensen in onze eigen omgeving die in een huis of een kerk juist die gave hebben en waar die kerk enorm op drijft, meer dan op de praters die altijd de vinger opsteken om ook aan het woord te komen.

CRITERIUM

De veelheid van gaven die Paulus opnoemt, is opvallend. Er behoort ook wat wij gewone eigenschappen of vermogens zouden noemen. De lijst is niet normatief, maar illustratief of exemplarisch. Echter, gemeenschappelijk hebben ze dat deze vermogens worden ingezet tot opbouw van de gemeente. Ze worden door God in dienst genomen voor Zijn werk.

Daarmee heb ik een beslissend criterium genoemd van wat een charisma mag worden genoemd: een charisma is een vermogen dat op een bepaalde tijd en plaats door God in dienst wordt genomen tot opbouw van zijn gemeente en de wereld.

Met die laatste toevoeging geef ik bewust een uitbreiding. De reikwijdte en werkzaamheid van het charisma als genadegave van God blijft niet beperkt tot de kerk of de gemeente, maar drijft over de grenzen van de gemeente heen de wereld in, van politiek en samenleving, van bedrijf en dorp.

GESCHIEDENIS

Hoe kan het dan dat wij tegenwoordig bij charismata uitsluitend denken aan profetie, genezing en tongentaal? Dat heeft een hele geschiedenis. In de tijd van het methodisme werd het werk van de Heilige Geest vereenzelvigd met een bijzondere ervaring van tot geloof komen, en later van levensheiliging. De heiligingsbeweging in de negentiende eeuw vereenzelvigde de doop met de Geest met een overweldigende ervaring van vernieuwing (zie de levensgeschiedenis van Harriet Beecher Stowe). De pinksterbeweging, zoals ze in het begin van de twintigste eeuw ontstond aan de Azusa Street in Los Angeles, was onder de indruk van een overweldigende ervaring van Gods aanwezigheid die tot uiting kwam in tongentaal, in profetische uitlatingen. En heel bijzonder, in deze ervaring werden grenzen overschreden die in die samenleving tot dan toe vast lagen. Ze werden aan mannen en vrouwen gegeven, en daarmee was de grens van ‘gender’ overschreden, ze werd aan zwart en blank gegeven, en daarmee was ineens raciale apartheid of segregatie doorbroken en het viel toe aan arm en rijk. Deze ervaring van de Geest dreef mensen dus over grenzen van ras, van gender en van sociale gescheidenheid heen. Als ik het kort moet samenvatten, dan in deze zin: de charismata werden onder invloed van deze ervaringen geconcentreerd op deze bijzondere verschijnselen van profetie, tongentaal en genezing en daarmee ook gereduceerd. Kortom, het betreft hier een ontwikkeling van concentratie en reductie.

Dr. C. van der Kooi is hoogleraar systematische theologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.

Volgende week deel 1b, over wat de Heilige Geest doet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen