EEN ZWARE ZORGLAST

Voor hen vragen we aandacht en begrip. In dit artikel beperk ik me tot mantelzorg door partners. Het verlenen van deze zorg vindt plaats vanuit liefde voor elkaar en omdat het beloofd is tijdens de huwelijksinzegening.

De zichzelf wegcijferende liefde wordt zichtbaar. Juist het wegcijferen van zichzelf en daardoor geen aandacht vragen voor zichzelf, leidt tot vereenzaming. De zorg vraagt veel, terwijl de kerkelijke gemeente niet ziet wat er dag en nacht achter de voordeur gebeurt. In stilte en met grote lichamelijke en psychische inspanning wordt liefdevolle zorg verleend. Momenten van ontspanning zijn er bijna niet meer. Op het moment dat er ontspanning komt, wordt deze gebruikt om te rusten. Contacten vertroebelen hierdoor en mantelzorgers krijgen bijna geen bezoek meer: ‘Het is daar in huis zo anders dan vroeger.’ De opgewektheid lijkt ver te zoeken. De verschillende werelden waarin gemeente, mantelzorger en dementerende verkeren, veroorzaken dat, terwijl ze er niet direct zelf iets aan kunnen en willen doen.

TWEE WERELDEN

Mantelzorgers geven tijdens een mantelzorggespreksgroep vaak aan dat ze als het ware in twee werelden leven. Twee werelden, die voorheen één wereld van twee echtgenoten was. Aan de ene kant is er de wereld van de dementerende partner die verwarrend is. Een wereld die door de andere partner niet te doorgronden is en waar hij of zij niet meer binnen kan komen, omdat die voor iedereen gesloten is.

Laten we, zo lang het praktisch nog kan, echtparen aan de tafel van de Heere nodigen en verwachten

Daarnaast is er de wereld van de mantelzorger, maar die is niet meer zijn of haar eigen wereld. De huwelijkse band is er nog wel, maar deze kan heel vaak niet meer samen worden ervaren. Een partner wordt als het ware losgeknipt uit de wereld van de ander. Toch probeert die zich iedere keer te verbinden met de ander, maar telkens laat de hechting weer los. Hierdoor komt de eigen wereld ongewild los te staan van de ander.

Dat maakt het leven zwaar, terwijl anderen niet zien dat de diepste verbinding er niet meer is. Met de nodige zorgvuldigheid, voorzichtigheid, teerheid en liefde heb ik het wel eens benoemd: u bent een weduwe of weduwnaar van een levende man of vrouw.

OMGEVING

Een mantelzorger staat, naast de thuissituatie met de twee werelden, in een bredere omgeving. In deze omgeving begrijpen mensen niet wat mantelzorgers meemaken. Ze begrijpen niet dat de zorg emotioneel en fysiek vaak heel zwaar is. In de omgeving is er vaak nog geen oog voor de problematiek van binnenuit. Als voorbeeld noem ik een opmerking: ‘Ik snap niet waarom tafel-tje-dek-je daar komt. Er is toch niets mis met de handen van die man of vrouw.’

De omgeving is niet meer de omgeving waarin voorheen de zaken gedeeld konden worden. Het gevoel om niet langer geaccepteerd te worden is groot. Zeker als vermoeidheid parten speelt. Moe en uitgeblust probeert een mantelzorger te zijn wie hij of zij was. Dat valt ook weer zwaar, want daarin ben je jezelf niet.

PASTORAAT

In deze situatie, waarin mantelzorgers gemakkelijk kunnen wegkwijnen, mogen ze worden gewezen op de Weg, de Waarheid en het Leven. De Heere Jezus als de Weg, omdat het in Hem duidelijk is waar ons leven uitkomt. In de vele onzekerheden van dit leven ligt de eeuwige bestemming door het verzoenend lijden en sterven van de Heere Jezus vast. De Heere Jezus als de Waarheid, waardoor de feiten vastliggen in het Evangelie. De genade en waarheid bieden een eeuwigheidsperspectief. De Heere Jezus als het Leven, omdat door het geloof in Hem het leven er is, ook al is iemand door ons niet meer te bereiken. Dit biedt stabiliteit in het leven, waaraan veel zekerheden worden ontnomen. Ook in het pastoraat kan het zinvol zijn om de mantelzorger letterlijk uit de eigen context te halen. Pastoraat al wandelend en fietsend door de natuur leidt tot ontspannen en onverwacht diepe gesprekken. Herinneringen komen boven, zonder de zorglast op dat moment te ervaren. Een prachtig voorbeeld hierbij is een opmerking die ik kreeg: ‘Dominee, toen ik een van de laatste keren met mijn partner fietste, moest ik schakelen, omdat mijn partner dat niet meer begreep.’ Diepe en indringende woorden die de ernst van de mantelzorg duiden.

HEILIG AVONDMAAL

Een andere vraag die tijdens een wandeling aan de orde is gekomen, gaat over het heilig avondmaal. ‘Mag ik nog samen met mijn partner aan het heilig avondmaal, nu deze niet meer weet of hij of zij een kind van God is?’ Deze ingrijpende vraag bepaalt ons opnieuw bij de waarde van het leven. Zou de Heere Zijn genade vergeten aan iemand die ziek is geworden?

Zijn ontferming is er juist voor mensen die de Heere nodig hebben voor hun leven. Laten we, zo lang het praktisch nog kan, echtparen aan de tafel van de Heere nodigen en verwachten. Al gaat het een keer iets anders, laat dan een diaken helpen om de schaal met brood door te geven of de beker aan de mond te brengen. Gemeenschap, juist aan de tafel van de Heere voor iedereen die gelooft, is een groot goed in de gemeente. De gemeenschap mag niet gespleten worden door een ziekte.

Dan is er nog die vraag over geduld als vrucht van de Geest. Vaak hebben mantelzorgers veel van deze vrucht gekregen, zonder dat ze zich hier bewust van zijn. Maar soms zijn er van die momenten dat iets al zeven maal zeven keer is verteld en dat met de vijftigste keer het verwijt klinkt: ‘Jij betrekt me er ook nooit meer bij.’ Het besef is er – de ander kan er niets aan doen – maar je valt toch uit tegen je partner. Spijt komt in het leven, maar het is gebeurd. Er is vergeving, altijd bij de Heere geweest. Dat geldt ook als er voor het welzijn van de partner met dementie informatie achtergehouden moet worden. Breng het in stilte of met een ambtsdrager voor het aangezicht van de Heere en leg de situatie in Zijn handen.

UIT HUIS

Grote pijn en spanning wordt ervaren tussen zorg en verantwoordelijkheid. Aan de ene kant de belofte in het huwelijksformulier: ‘ja’ zeggen op de belofte om een man of vrouw niet te verlaten, hem/haar lief te hebben en trouw voor hem/haar te zorgen, zoals een godvrezende echtgenoot verschuldigd is. De belofte: een echtgenoot/echtgenote nooit te verlaten. Als de zorgzwaarte toeneemt en het thuis niet meer gaat, voelt dat als uit huis plaatsen. Maar het is beter te omschrijven als het beste zoeken voor de ander, zonder er zelf aan onderdoor te gaan. Leg deze situatie in de handen van de Heere met de bede: Draag mijn man, mijn vrouw, nu ik het zelf niet meer kan. Als het thuis niet meer lukt, als het te zwaar wordt, als het echt niet meer gaat, dan mag de partner worden toevertrouwd aan de Heere. In deze omstandigheden is de beste zorg, zoals beloofd bij het huwelijk om altijd te blijven zorgen, niet meer thuis, maar elders. Hoe moeilijk is het om zorgtaken over te dragen aan professionele zorg. Laten we hem of haar tegelijkertijd, met alle gemengde gevoelens van dien, leggen in de beschermende handen van de Heere.

DIACONAAT

Zien we in hoe belangrijk het is dat er begrip is voor de mantelzorgers? De eenzaamheid, het isolement met diepliggende vragen, de zorgen, de vermoeidheid, het gevoel van falen ten opzichte van zichzelf, van de partner en ten opzichte van de Heere. Soms lukt het gewoon niet om even uit het dal te komen. Dan is het goed dat er aandacht, hulp en zorg is. Het isolement is niet zelf gezocht, maar is wel aanwezig. In het diaconaat ligt er een taak om mantelzorgers te ontlasten. Diakenen, ondersteund door predikanten en ouderlingen, kunnen hier plaatselijke diaconale nood lenigen. Laten ze diaconale hulp organiseren om mantelzorgers te ontlasten, zodat de mantelzorger even uit de eenzaamheid kan komen om boodschappen te doen, om een vereniging te bezoeken of om naar de kerk te gaan. Er zijn veel praktische invullingen te bedenken.

Een ander belangrijk aspect is contact met lotgenoten. Daar worden her en der in het land bijeenkomsten voor georganiseerd. Laten we gebruikmaken van deze mogelijkheden. Misschien is het nog een optie om samen, met goede begeleiding en zorg op maat, een keer een week mee te gaan met de VOOR ELKAAR vakantieweken voor mensen met dementie en hun mantelzorger.

Ds. M. van de Ruitenbeek is predikant van de hervormde gemeente te Wilnis. Hij ging enkele keren mee met de VOOR ELKAAR vakantieweken van de Hervormde Vrouwenbond.

MANTELZORG

Onder mantelzorg verstaan we: niet beroepsmatige hulpverlening aan mensen die hulp nodig hebben. Er wordt gesproken over mantelzorg, omdat het gaat om zorg die als een warme mantel om iemand heen zit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen