BOEKBESPREKINGEN

Remco van Mulligen Alleen God kan ons nog redden. Egbert Schuurman: tegendraads christen in een seculier land. Uitg. Buijten & Schipperheijn, Amsterdam; 432 blz.; € 29.

Remco van Mulligen, we kennen de ND-journalist van zijn proefschrift, dat hij eind 2014 verdedigde: Radicale protestanten. Opkomst en ontwikkeling van de EO, de EH en de ChristenUnie en hun voorlopers (1945-2007). Nu schonk hij ons een biografie van prof. dr. ir. E. Schuurman, van 1983 tot 2011 lid van de Eerste Kamer en daarnaast onder meer bijzonder hoogleraar reformatorische wijsbegeerte in Delft, Wageningen en Eindhoven. Alleen God kan ons nog redden. Egbert Schuurman: tegendraads christen in een seculier land is geen levensbeschrijving waarin feiten en gebeurtenissen benoemd en geduid worden, maar een inhoudsvolle kritisch-historische biografie waarin het handelen en werk van Egbert Schuurman geanalyseerd en ook filosofisch geduid worden. Dit gebeurt rond achttien thema’s: eenvoudige vroomheid, vriend van studenten, computers aan de macht, geen creationist en geen evolutionist?, Eerste Kamer, euthanasie, de islam enz. Van Mulligen is gericht op de vraag hoe Schuurman vanuit zijn overtuiging en achtergrond de dialoog zocht met het dominante denken in de samenleving, de cultuur, de wetenschap. De opzet maakt dat deze studie nergens verveelt, integendeel.

Rode draad is de strijd die Schuurman mondeling en schriftelijk gestreden heeft tegen het technicisme, de ‘technische heilsverwachting’, ‘hét probleem van onze cultuur’. Het is de cultuur waarin de mens zich autonoom acht en de techniek als voornaamste afgod dient. Decennialang waarschuwde hij voor de desastreuze gevolgen die een overmacht van de techniek hebben kan. Als een van de eerste filosofen wereldwijd gaf hij een analyse van de relatie tussen techniek en cultuur. Schuurman heeft in dezen een alternatief geboden, gedragen door zijn levensovertuiging dat het alleen in Christus mogelijk is waarheid te kennen en wijs te zijn. Hij zocht ernaar wetenschap en techniek dienstbaar te maken aan de ontplooiing van heel de werkelijkheid in het perspectief van het Koninkrijk van God. Zo kwam hij bij de metafoor van de tuin, waarin leven en liefde centraal staan. Altijd betrekt hij dat Koninkrijk in zijn denken. Bij het voortgaan van de ontwikkelingen zag Schuurman de technisch-economische machten in intensiteit en grootschaligheid toenemen, waardoor hij in 2014 tot de uitspraak kwam dat ‘individualisme en materialisme zelfs een voorbereiding voor de antichrist vormen’, machten die alleen Christus verslaan kan.

Was Schuurman als christen uit de school van Abraham Kuyper hierin te activistisch? Die vraag wordt in Alleen God kan ons nog redden ook gesteld. In elk geval had hij een groot vertrouwen in de vermogens van de mens om de maatschappij op de een of andere wijze te beïnvloeden. Enige spanning met de belijdenis uit de titel is hier wel aanwezig.

Wie dit boek leest, krijgt waardering voor de vrijmoedige wijze waarop Schuurman als RPF- en later CU-politicus zijn overtuiging ten dienste van het publieke leven ingebracht heeft. Hij deed dit als lid van de Nederlands Gereformeerde Kerken, waarbij de auteur aantekent dat in deze kerken de ‘eenvoudige vroomheid’ van Schuurman grotendeels ontbreekt. De senator is in zijn overtuiging stabiel gebleven, waardoor hij zonder zelf te bewegen in de rechterflank van het orthodox-protestantisme terechtgekomen is. Van Mulligen verzwijgt niet dat prof. Schuurman – altijd in dialoog met andersdenken – met mr. G. Holdijk als senator van de SGP moeilijk door één deur kon. Alleen God kan ons nog redden is meer dan een levensbeschrijving. Deze biografie verwoordt ontwikkelingen in cultuur en wetenschap gedurende een halve eeuw én hoe hierop vanuit het christelijk geloof positie in ingenomen is. Het boek is van belang voor elke christenstudent, voor ieder ander die zoekt onze tijd te verstaan.

P.J. VERGUNST

M. van Kooten v.d.m. Levieten in de kerk. Orgeltrappers, dorpelwachters, voorzangers en anderen sinds de Reformatie. Uitg. De Banier, Apeldoorn; 155 blz., € 9,95.

Een elftal vanuit Elspeet. Zo zouden we dit boekje kunnen noemen van deze Elspeetse hervormde dominee, M. van Kooten. ‘Levieten in de kerk’ zijn ‘andere mensen die naast de ambtsdragers nodig zijn om een kerkdienst te realiseren’. Dit elftal bestaat uit koster, voorlezer, voorzanger, organist, orgeltrapper, hondenslager, collectant, stokman, stovenzetster, klokkenluiders en trommelslager. Wat kunnen we in dit boekje verwachten? Het is eigenlijk een potpourri. Dit woord ontleen ik aan blz. 34, waar de auteur een achttiende-eeuws boek over kosters noemt met allerlei ‘gedichten en malligheden van kosters in het Groningerland’. Welnu, over de genoemde elf kunnen we in dit boekje ook enkele gedichten en veel malligheden verwachten. Het is met enige humor geschreven. En humor betekent een lach en een traan.

Twee voorbeelden: we lezen op blz. 27 over Jan Gerritsen, die van 1664 tot 1683 koster was van de Broerenkerk in Zwolle. Hij werd meer dan eens door de kerkenraad ter verantwoording geroepen vanwege ‘veelvuldig herbergbezoek met daarmee gepaard gaande dronkenschap’. Ook gaf hij zijn vrouw vaak een pak slaag. Dit waren redenen om hem van het avondmaal af te houden. Zelfs werd hij meerdere malen uit zijn functie ontheven, maar na betoond leedwezen weer aangenomen. Maar ook horen we van de blinde G.A.J. ter Linden uit Elburg, organist aldaar van 1879 tot 1907. Het bleef eens angstwekkend stil, nadat de voorganger een vers had opgegeven. Wat bleek? De organist was in de goede zin van het woord geestelijk geraakt door het Woord. ‘Men had in Elburg vanaf die tijd een heel andere organist,’ blz. 108. En zo kan de lezer vele tientallen voorbeelden in dit boekje aantreffen.

Gaandeweg kom je onder de indruk van de belezenheid van de schrijver. Ik dacht meermalen: waar haalt hij het vandaan? Wat meer bronvermelding zou geen kwaad kunnen. Ook in systematiek schiet dit werkje mijns inziens te kort. De volgorde van de paragraafjes is niet steeds duidelijk en situaties van bijvoorbeeld de twintigste eeuw worden zomaar gezet naast die van de achttiende. Ten slotte wens ik dit boekje wat meer perspectief toe: dat uit de kerkgeschiedenis wel blijkt dat het een wonder van God is dat de kerk er nog is.

J.P. NAP, HOEVELAKEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen