ROBOT

De samenleving is volop in beweging, op alle mogelijke manieren. Op politiek vlak, en niet minder wat de techniek betreft. De robot is in opmars. Daar kunnen we beducht voor zijn. Maar zien we ook niet een andere ontwikkeling? Namelijk dat de mens zelf zich steeds meer als een robot gedraagt, namelijk gevoelsarm, bijna zonder innerlijk. In deze rubriek aandacht voor de robotisering van het leven en de moeizame asielprocedures voor christenen.

Wat maakt ons precies tot mens? Dat is de vraag die Christelijk Weekblad aan de orde stelt in het artikel Empathie uit blik. Wat is de invloed van robots op de samenleving en op ons mensen? Wat zijn de gevolgen van kunstmatige intelligentie, waarvan de robot het meest sprekende voorbeeld is?

CHRISTELIJK WEEKBLAD

Van de zelfrijdende auto van Tesla, tot de aanbevelingen van Netflix en Youtube op basis van je kijkgedrag, tot de robots voor distributiecentra van Bol. com: overal zit kunstmatige intelligentie achter. Het is een vakgebied dat zich razendsnel ontwikkelt, en studenten zijn er ook door gebiologeerd, zo bleek uit het nieuwsbericht dat studenten massaal kiezen voor studies die op de een of andere manier gelinkt zijn aan AI (Artificial Intelligence). Over de filosofische vragen die – om een voorbeeld te noemen – robotisering oproept wordt nog niet breed gedebatteerd, terwijl dat eigenlijk wel nodig is.

Overigens lijken wij mensen ons snel aan te kunnen passen aan nieuwe technische ontwikkelingen. Daniel Wilson, één van de geïnterviewden in de documentaire, zegt:

De mens heeft een enorm vermogen om techniek alledaags te maken. Wij praten tegen een telefoon. Daarover hadden we tien jaar moeten duizelen. Maar het wennen duurde op z’n hoogst drie maanden.

Wilson zegt ook dat de robot altijd in een negatief daglicht is geplaatst. De robot is in het verleden – hij noemt bepaalde films – altijd als een bedreiging gezien en in verband gebracht met vernietiging. Met andere woorden: het wordt tijd om het ook eens van een andere kant te bekijken. Toch lukt dat niet echt, zo blijkt uit dit artikel. Juist als het gaat om zorgtaken blijkt dat er een ambivalente houding is ten aanzien van robots. Kunnen zij echt helpen om het sociale isolement van vereenzaamde ouderen te doorbreken?

Een robot vraagt aan een vrouw: Voelt u zich wel eens eenzaam? ‘Elke dag wel’, zegt de vrouw, ‘Er komt nooit iemand, daar hoef je niet op te rekenen’. De reactie van de robot, een soort pop, is kunstmatig: ‘Dat is jammer. Bedankt voor het gesprek’.

Van deze reactie zegt onderzoeker Johan Hoorn van de Vrije Universiteit dat mensen deze kunstmatigheid misschien wel accepteren. Want hoe reageren ‘echte’ mensen? Ze zeggen vaak: ‘Ik begrijp je wel’. Maar begrijpen zij je werkelijk en doen ze hun best om je te begrijpen? Vaak hebben mensen genoeg aan de suggestie dat ze begrepen worden, zegt Hoorn. Dan is er dus, zo kunnen we concluderen, niet eens zo’n groot verschil tussen mensen en robots.

Het geciteerde artikel stipt slechts enkele zaken aan, die overigens wel tot nadenken dwingen. De opmerking dat wij ons snel aan technische veranderingen aanpassen is waar, en ook is waar dat mensen zich vaak als robots gedragen.

Denk maar aan de bureaucratie. Vaak wordt gezegd: je bent maar een nummer. In onze samenleving waarin het heel humaan toegaat, wordt het menselijke aspect vermorzeld door de stem uit blik. Toch kiezen we massaal voor de vele technische mogelijkheden. Want ze vergemakkelijken het leven. Zo dubbel zitten we dus in elkaar. Kort gezegd: we verwelkomen wat we verafschuwen.

Wat maakt de mens tot mens? Die vraag doet ertoe en dringt zich op. Het ND maakt melding van eigenaardige procedures bij de toelating van asielzoekers. De krant maakt dat op uit de gesprekken die ambtenaren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) met christelijke asielzoekers voeren. Het ND deelt ook mee dat Engeland christelijke vluchtelingen weert. Slaat de robotisering ook toe bij het niet toelaten van christen-asielzoekers? Twee asielzoekers hebben een gesprek bij de IND. Beiden met een verschillende gesprekspartner:

NEDERLANDS DAGBLAD

Met man en vrouw vindt een afzonderlijk, vijf uur durend gesprek plaats met verschillende ambtenaren. Van beiden wordt het verzoek afgewezen. Ondanks de onderscheiden setting en verschillende gesprekspartners komt de argumentatie (van de afwijzing, AP) vrijwel overeen. (…) ‘Mevrouw sprak weinig concreet individualiserend over wet haar precies aantrok binnen het christendom. Zij gaf weliswaar een hoezeer Gods liefde van invloed is op haar persoonlijke leven en dat naastenliefde de essentie van het christendom is en dat haar geloof haar kracht geeft om moeilijkheden te doorstaan en zij God daarvoor dankbaar is. Mevrouw verklaart wel dat zij in haar geloof is gegroeid, meer beperkt haar beschrijvingen van die groei in metaforen, zoals de groei van een kind naar volwassenheid’. De ambtenaren die met meneer gesproken hebben, geven als hún argumentatie (…) ‘Meneer sprak weinig concreet individualiserend over wat hem precies aantrok binnen het christendom. Hij gaf weliswaar een hoezeer Gods liefde van invloed is op zijn persoonlijke leven en dat naastenliefde de essentie is van het christendom en dat zijn geloof hem kracht geef om moeilijkheden te doorstaan en dat hij God daarvoor dankbaar is, meer daarmee zegt hij niets nieuws. Meneer verklaart wel dat hij in zijn geloof is gegroeid, maar beperkt zijn beschrijvingen van die groei tot metaforen zoals de groei van een kind naar volwassenheid.

Het meest verbazingwekkend uit bovenstaand artikel zijn de clichés van de ambtenaren die de gesprekken hebben gevoerd. Zijn dit wel verslagen van mensen of hebben voorgeprogrammeerde robots dit geproduceerd? Het artikel vermeldt dat de inbreng van getuigendeskundigen terzijde is geschoven. De vraag rijst of je als christelijke asielzoeker wel een eerlijke kans krijgt.

Die vraag krijgen we ook als we lezen dat Engeland christelijke vluchtelingen weert (ND 01-08-18).

Geen enkele christelijke vluchteling is dit jaar in het Verenigd Koninkrijk geaccepteerd (…). ‘Onder de 1112 vluchtelingen die dit jaar uit Syrië zijn toegelaten, is geen enkele christen. Vier stonden er op de lijst meer hun vluchtverhaal is niet geaccepteerd’, zegt Martyn Parsons, onderzoeker bij het in Coventry gevestigde Barnabasfonds, dat hulp verleent een vervolgde christenen in allerlei landen. Volgens hem is het een ‘internationaal schandaal’ omdat Syrische christenen tien procent uitmaken van de 22 miljoen zielen tellende bevolking en ze niet alleen door ISIS, maar ook door andere rebellengroepen worden afgeslacht. ‘Als je homoseksueel bent, betekent dat onder de islamitische shariawetgeving de doodstraf. Maar dat geldt ook voor een moslim die christen wordt, als de mogelijkheid van drie dagen berouw verstreken is’. Parsons: ‘Wij willen niet dat christenen worden voorgetrokken, meer dat er geselecteerd wordt op basis van kwetsbaarheid’.

GEBREK AAN EMPATHIE?

Is dit een kwestie van robotisering? Heeft het te maken met een gebrek aan empathie? Of zitten er politieke redenen achter? De vraag dringt zich op: welke ambtenaren voeren de gesprekken, wat is hun achtergrond? Hebben zij er belang bij dat er geen christenen worden toegelaten? De reactie van het Engelse ministerie van Binnenlandse Zaken is niet hoopgevend. Parsons meldt dat de Britse overheid vindt dat christenen hulp moeten zoeken in eigen land. Hij vraagt zich af: bij wie dan? Bij de islamitische groepen, bij het regime van president Assad?

Wat maakt ons tot mens? Het antwoord is zo eenvoudig – oor en oog hebben voor medemensen – maar de praktijk blijkt weerbarstig te zijn. Met de komst van de echte robots zal het niet beter worden maar soms vraag je je ook af of het dan echt slechter wordt.

Dr. A.A.A. Prosman uit Amersfoort is emeritus predikant.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen