GENADE NIET GEWOON

Dr. Gijsbert van den Brink uit Woerden tekent in Dordt in context. Gereformeerde accenten in katholieke theologie (dat verscheen in de Artiosreeks) verschillende lijnen die uitlopen op de Dordtse synode. De ontwikkeling van de theologische standpunten vanuit de vroege Middeleeuwen komt aan de orde, maar ook de politieke verwikkelingen en de maatschappelijke situatie ten tijde van Dordt passeren de revue. Van den Brink geeft toe dat de titel wat saai is, maar ‘Dordt in context is wel wat het is’. ‘Er zijn veel deelstudies over Dordt, maar een boekje waarin in kort bestek alle relevante contexten verwerkt zijn, ben ik niet tegengekomen. Juist door die verschillende perspectieven mee te nemen kunnen ook niet-theologen een goed beeld krijgen van hoe het nu zit met ‘Dordt’.’

TIJDLOOS

‘Er komen vragen aan de orde die tijdloos zijn,’ zegt Van den Brink als antwoord op mijn vraag wie zich heden ten dage nog om Dordt bekommert. ‘Hoe zit het met mensen die tot geloof komen? Wat is de verhouding tussen God en mens in het tot geloof komen van mensen, doen mensen dat zelf of doet God dat? En als God het doet, waarom redt Hij dan sommigen wel en anderen niet? Iedere generatie moet een weg zien te vinden in die vragen, omdat je er nooit helemaal uitkomt. We leven weliswaar snel en zijn daardoor minder mee bezig met onze dood en het hiernamaals, maar daar kunnen we kritisch over zijn. Juist de kerk is de plaats waar de kunst van het sterven wordt ingeoefend. Ook al is onze tijd er misschien niet veel mee bezig, we moeten ook wel eens tegen de tijd in gaan.’

U schrijft dat uitverkiezing begin zeventiende eeuw de gemoederen in ons land enorm bezighield en er zelfs bijna sprake was van een burgeroorlog. Hoe kwam dat?

‘De theologische discussie viel samen met een breukpunt in de politieke geschiedenis: er was spanning tussen Maurits en Johan van Oldenbarnevelt, die zich ermee vermengde. Het debat leefde ook enorm onder het ‘gewone volk’. Her en der waren er zelfs straatverboden ingesteld om te voorkomen dat men met elkaar op de vuist zou gaan over de verkiezingsleer. Men was er ook meer mee bezig doordat er veel kindersterfte was en de vraag zich opdrong ‘Waar is ons kind nu?’ Het was in de tijd voorafgaand aan de Dordtse synode niet helder wat men van dit thema moest denken. Aanvankelijk kon Gomarus (die benadrukte dat eeuwig behoud alleen van God afhangt, red.) het goed met Arminius (die een stelling over de predestinatie publiceerde waaruit bleek dat God alleen die gelovigen wilde rechtvaardigen waarvan Hij voorzag dat zij zouden geloven, red.) vinden. Later schrok Gomarus van Arminius’ uitspraken: kun je deze leer in de kerk hebben? Wat betekent het wat er gezegd wordt? Helaas debatteerde men niet altijd zorgvuldig en luisterde men niet goed naar elkaar. Sociologische factoren speelden een rol, karakters botsten. De remonstranten stelden zich niet altijd constructief op; achter hun houding zat een angst die achteraf niet onterecht bleek te zijn.’

In uw boek vallen regelmatig de termen supralapsarisme en infralapsarisme. Wat wordt hiermee bedoeld en waar zitten de Dordtse Leerregels in dit spectrum?

‘Heel in het kort komt het hierop neer: infralapsarisch wil zeggen dat God eerst heeft toegelaten dat de zondeval plaatsvond en dat Hij vervolgens besloot om een aantal mensen uit die verlorenheid weg te halen. Het is dus de mens zelf die begonnen is met kwaad te doen. Volgens de supralapsarische benadering bedacht God eerst dat Hij een aantal mensen wilde scheppen om te behouden en een aantal om verloren te laten gaan; daarna besloot Hij de zondeval toe te laten zodat Hij die laatste groep met recht kon veroordelen. Hier gaat Gods uitkiezen dus voorop.

Wat het gecompliceerd maakt, is dat er bij God geen tijd, geen eerst en later is; het gaat dus niet om chronologie, maar om een logische ordening. Had het verkiezingsbesluit prioriteit boven dat aangaande het toelaten van de zondeval, of juist andersom? De opstellers van de Dordtse Leerregels kozen voor de infralapsarische, mildere versie, maar lieten ruimte voor het alternatief. Voor ons gevoel is het verschil subtiel, maar destijds had men moeite om beide groepen bijeen te houden.’

Het eigene van gereformeerd zijn is volgens u vooral hervormen overeenkomstig het Woord van God. Kunnen belijdenisgeschriften zoals Dordt niet een sta-in-de-weg zijn voor het terugvallen op Gods Woord?

‘Belijdenisgeschriften zijn niet onfeilbaar, zo valt op te maken uit artikel 7 van de NBG: geen geschrift heeft dezelfde status als het Woord van God. Mensen mogen altijd achter de woorden van zo’n geschrift doorvragen, het moet navraag kunnen lijden. Maar het is ook naïef om te denken dat wij als eersten de Bijbel lezen, zonder gebruikmaking van wat mensen voor ons daarin gevonden hebben. Belangrijk is de vraag: wat wil dit geschrift doorgeven over de Bijbel?’

Zijn er volgens u momenten waarop de Dordtse Leerregels niet het bijbelse spoor volgen?

‘In het slothoofdstuk ga ik op die vraag in en zet ik een streep onder het God-zijn van God. In Romeinen 9 gaat Paulus uit van de soevereiniteit van God; we kunnen Hem niets opleggen, Hij hoeft ons niets uit te leggen. Dat spreken de Dordtse Leerregels na. Feit is wel dat de Dordtse Leerregels als een stolp gingen fungeren die over de Bijbel heen gezet werd. Allerlei teksten die niet over uitverkiezing gaan, werden dan wel in die trant uitgelegd. Dat heeft effect op de prediking gehad, die daardoor voorspelbaar werd, en die vermoeidheid, lijdelijkheid en ook boosheid in de hand werkte. Om een voorbeeld te geven: in Psalm 100 staat, ‘Juicht aarde, juicht alom de Heer’. In de Kanttekeningen staat er dan: ‘Versta dit van de kinderen Gods’. Volgens de opstellers van de Kanttekeningen kan niet heel de aarde opgeroepen worden om God te loven, dus moet de tekst alleen op Gods kinderen slaan. Dat is ongeloofwaardig, dat staat er gewoon niet. Er moet ruimte zijn om de tekst te laten staan zoals die er staat.

Het is van groot belang dat de Dordtse Leerregels in het grote geheel van belijdenissen geplaatst worden, zoals dr. W. Verboom schrijft. Dordt werkt een belangrijke bijbelse lijn uit, maar er zijn ook universele bijbelteksten die zeggen dat Gods liefde uitgaat naar alle mensen. Ook al krijg je verschillende teksten niet bij elkaar, je moet ze wel laten staan en niet in een keurslijf stoppen. Het ligt dan aan de context wanneer je wat moet benadrukken – of je Gods onvoorwaardelijke liefde moet onderstrepen, of juist Zijn soevereiniteit.’

Wat is volgens u de belangrijkste toegevoegde waarde van de DL voor de kerk van vandaag?

‘De Leerregels verhoeden dat we al te gemoedelijk over God gaan spreken. Ze doorbreken elke vanzelfsprekendheid. Mensen van buiten de kerk kunnen soms aanlopen tegen een gearriveerde houding van kerkmensen. Maar wij moeten beseffen dat God boven ons en buiten ons is, Hij is niet ons vriendje. Er is ook het oordeel van God over ons, kerkmensen – niet alleen over de seculiere wereld. Wij die hier op aarde vaak alles hebben, en het dan wel fijn vinden dat straks ook de hemel nog wacht. Dordt leert ons echter serieus te nemen wat Petrus schrijft: dat je als gelovige slechts ternauwernood gered wordt (1 Petr.4:18). Ook Paulus houdt de spanning er in Romeinen 9 tot het eind in. Terwijl wij al snel geneigd zijn te denken: ach, het komt wel goed met ons. Dat kan ons zelfvoldaan maken. Maar genade is niet vanzelfsprekend.’

N.a.v. Dr. G. van den Brink, ‘Dordt in context. Gereformeerde accenten in katholieke theologie’, uitg. Groen, Heerenveen; 196 blz.; € 13,50.

Volgende week een bespreking van ‘Dordt in context’.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen