RUST IN RUMOER

Elk op hun eigen manier gaven ze vorm aan het leven ‘na de burn-out’. ‘Er is leven na de pijngrens,’ verzekert Mirjam me. ‘Heel veel leven.’ In de stilteruimte van Mirjam voer ik een gesprek met twee mensen die in de stilte een schat aan wijsheid hebben vergaard.

Welke plaats nemen rust en stilte in jullie leven in?

Mirjam: ‘Stilte is een essentieel onderdeel van mijn leven geworden na mijn burn-out van tien jaar geleden. De tekst uit Jesaja 30:15 is veel voor mij gaan betekenen: ‘In stilte en vertrouwen ligt uw sterkte.’ Ik ben vatbaar voor een burn-out, want ik houd van hard werken, vind het leven en mensen leuk. Ik heb het nodig om terug naar de bron te gaan. Dagelijks probeer ik een stiltemoment te hebben van minimaal tien minuten. Maar die stilte is geen doel op zichzelf, het gaat om Christus; de stilte is het looprekje, maar niet het lopen zelf. Ik trek me twee keer per jaar drie dagen in het klooster terug. Dan neem ik de tijd om te reflecteren. Elk jaar vraag ik God om een woord, dat woord is voor dat jaar mijn focus – bijvoorbeeld “wortelen”, of “vergeving”.’

Niek: ‘Die tekst uit Jesaja is ook voor mij belangrijk. Maar ik zit hier beschaamd. De afgelopen week had ik weer volop te maken met de hectiek van het leven, ik heb er moeite mee om het steeds weer te ontsnappen.

In mijn huis heb ik een ruimte gemaakt waar ik de stilte kan voelen. Daar heb ik ’s morgens mijn tijd met God. Hoe druk ik het ook heb, in de vroege morgen mag niemand mij storen, dan neem ik de tijd om over een tekst te mediteren.

In mijn GZB-tijd en in Vlaardingen kwam ik met een groep collega’s eens in de maand bij elkaar. We werden samen stil voor God. We lazen een tekstgedeelte, mediteerden er in stilte over en gaven elkaar er daarna iets van terug. Als theoloog wil je de Bijbel uitleggen, daar meester over worden door de teksten te begrijpen, maar de tekst moet jou gaan bevragen; die omkering is belangrijk. Ook ik ga twee keer per jaar naar een klooster, met een groep mensen die we de Andreas-gemeenschap noemen. Altijd denk ik: het komt helemaal niet goed uit. Maar ik ga toch, alles moet er voor wijken.’

Mirjam: ‘Je moet zulke momenten inplannen. Het komt nooit uit, maar je moet kruizen in je agenda zetten alsof het een bruiloft is, ook al voelt het belachelijk. Je kunt die ruimte creëren.

Susanna Wesley (de moeder van de opwekkingsprediker John Wesley) had negentien kinderen. Zij trok haar schort over haar hoofd om tijd met God door te brengen – haar kinderen wisten dan dat ze er niet was. Ik heb mijn kinderen stiltemomenten aangeleerd. Aan tafel beginnen we met stil gebed, komen we tot rust met elkaar. Soms beginnen de kinderen er zelf over: “Zullen we eerst stil worden?”’

Het lijkt wel alsof je in de huidige maatschappij alleen meetelt als je druk bent. Hoe is deze prestatiecultuur ontstaan?

Niek: ‘De samenleving is op hol geslagen. Je moet tegen de middelpuntvliedende kracht in keuzes maken. Je agenda beheren is een opdracht; dat niet doen kan een vorm van ongehoorzaamheid, luiheid zijn. Rust en stilte bewaren is niet gewoon een hobby, maar heeft met omkeer te maken, omdat we anders ons hart kwijtraken. Als ik kijk naar mijn opa, dan werkte hij veel meer uren dan ik. Toch was er minder stress – hij maakte deel uit van een hechte gemeenschap in een dorp in Zeeland, een primaire gemeenschap waarin de patronen vastlagen. Wij bewegen ons vaak in secundaire gemeenschappen: de vereniging, sportclub, muziekles etc., waar je jezelf moet neerzetten. Er is daarnaast sprake van keuzestress, omdat er zo ontzettend veel mogelijkheden zijn om uit te kiezen, waardoor de druk ook zoveel groter is.’

Mirjam: ‘Het gezin is zo’n primaire plek, het is een zijnsplek waar het niet in de eerste plaats gaat om wat je doet, waar genade is. Bijna alle mensen die ik hier op therapie krijg, zijn opgegroeid met het idee dat ze veel moeten doen. Wat geef jij je kind mee?

Welke woorden geef je aan zijn of haar gedrag? Reageer je ongeduldig als hij of zij ergens helemaal in opgaat en jou niet hoort praten, of prijs je je kind daarom?’

Niek: ‘De avondmaaltijd is voor ons altijd het hoogtepunt geweest, dan nemen we de tijd voor elkaar. We praten, we lezen uit de Bijbel, we bidden en zingen. Op zeker moment wilde onze dochter, toen zestien, vakkenvullen bij de Albert Heijn, om 6 uur ’s avonds. Dat vonden wij niet goed. Toen vond ze dat vervelend van ons, maar ze is ons er nu dankbaar voor!’

Mirjam: ‘Het gewicht aan informatie en de verwachtingen uit de samenleving zijn enorm toegenomen. Het tegenwicht van binnenuit is weg. Mensen moeten leren om een gezond tegenwicht te ontwikkelen; dat lukt alleen als je geworteld bent in Christus. Vaak zoeken mensen de balans in iets buiten zichzelf, maar stel jezelf de vraag: wat heeft God mij gegeven, hoe ga ik vandaaruit iets schenken aan de samenleving in plaats van er dingen uit weg te halen? Wanneer je afleert jezelf met anderen te vergelijken en leeft uit datgene wat God in jou heeft gelegd, ontstaat er rust en balans.’

Ik heb van huis uit een degelijke, calvinistische arbeidsethiek meegekregen: hard je best doen. Van jullie hoor ik dat rust nemen juist belangrijk is. Staat dat niet op gespannen voet met elkaar?

Mirjam: ‘De meeste mensen die bij mij komen, voelen zich schuldig als ze rust nemen. Als dat zo is, heb je hard werken tot een afgod gemaakt. Het is belangrijk om jezelf de vraag te stellen: waar komt dat schuldgevoel vandaan? Rust nemen is een opdracht van God. In de Bijbel lees je over de sabbat, sabbatsjaren, hoogtijdagen, jubeljaren – die feesten zijn een vorm van rust nemen. Ook wij doen er goed aan onze feesten te vieren. Bijna niemand viert zijn huwelijksjubileum meer, men heeft het te druk, het komt niet uit. Bij ons kwam het ook niet uit. Toen wij twaalfeneenhalf jaar getrouwd waren, ging het slecht met ons huwelijk. Toch hebben we dit jubileum gevierd. We hebben opnieuw de trouwbeloften naar elkaar uitgesproken. Het was zo’n prachtige dag! Gedenk de mijlpalen die God je geeft.’

Niek: ‘Die arbeidsethiek van hard werken is niet voorbehouden aan het calvinisme – Chinezen bijvoorbeeld kunnen er ook wat van, hun arbeidsethos is gewoon funest. Het calvinistische arbeidsethos is prachtig: werken is zinvol, het is Gods opdracht om de aarde te bewaren en te bebouwen. Maar de zondag als rustdag is ook deel van die traditie. Als je de zondag op een goeie manier invult, dan is dat een geweldige manier om het patroon van werken te doorbreken.’

‘Hoe druk ik het ook heb, in de vroege morgen mag niemand mij storen, dan neem ik de tijd om over een tekst te mediteren’

U kampt met tinnitus (oorsuizen, red.). Op welke manier vindt u rust, ondanks het feit dat er altijd geluid is in uw hoofd?

Niek: ‘Dat is een heel gevecht geweest waar ik veel hulp bij heb gehad. De tinnitus is een broeder die intrek heeft genomen in mijn huis, dat is een situatie die ik niet kan veranderen. Hoe meer ik hem weg wil hebben, hoe harder hij terugslaat. Ik moet hem een plek geven en dat heb ik gaandeweg geleerd. Daardoor is hij rustiger geworden. Maar als ik hem het huis kon uitzetten, deed ik het vandaag nog.

Het is ook geestelijk een heel proces geweest. Ik ben iemand die niet van ophouden weet.

Het is alsof God tegen me zei: “Jij vliegt te hard, jij loopt Me voor de voeten. Nu moet jij maar eens een poosje gaan zitten, dan kan Ik werken.” Nooit is er een vruchtbaarder periode geweest. In Vlaardingen kwamen mensen tot geloof, na verloop van tijd werden wel tien mensen als volwassenen gedoopt. Ik krijg weleens te horen: “God is toch machtig, er is genezing mogelijk.” Jazeker. Maar God laat ook lijden toe, we leven in een gebroken werkelijkheid. En: ook een gebroken leven kan vruchtbaar zijn.’

Oververmoeidheid en burn-outs komen vaak voor, ook onder jongeren. Hebben jullie tips voor mensen met een burn-out?

Niek: ‘Burn-out komt vaak door spanning, niet door hard werken. Waar is de afslag geweest waar die spanning erbij kwam? Probeer daarnaar terug te gaan. Het opvallende en ook vermakelijke is dat de gereformeerde leer van zondigheid ons zo ontzettend helpt (glimlacht). Je stelt niet zoveel voor, je hebt Gods genade nodig en die is zo overvloedig. Leer te ontvangen.’

Mirjam: ‘Mensen die een burn-out achter de rug hebben, hebben een belangrijke levensopleiding gehad, ze hebben mededogen. Als je er middenin zit, is het belangrijk om te beseffen dat je zelfs de hoop mag laten varen. In mijn burn-out kon ik niet hopen, anderen deden het voor mij, Jezus hoopte voor mij. Ik gun ieder mens met een burnout een medepelgrim op de weg.’

Esther Visser-den Hertog is eindredacteur van De Waarheidsvriend.

Vriendschap

Twee goede vrienden
heb ik verloren:
stilte mijn tweelingbroer,
eenzaamheid mijn boezemvriend.
Twee slechte vrienden
heb ik gewonnen:
rumoer mijn reisgenoot,
lawaai mijn levensgezel.
Daarmee heb ik, lieve Vader,
de vriendschap met U
op het spel gezet,
zo niet verspeeld.
Wat ben ik een dwaas.
Help mij, vraag ik U
de slechte vrienden te mijden,
gewelddadig als ze zijn.
Wakker de vlam aan,
de kleine vlam van de hoop,
dat ik mijn goede vrienden hervind,
stilte en eenzaamheid.
En dat ik hervind
- Gij zijt de Getrouwe -
de stille omgang met U,
de uitgesproken vriendschap.

Jaap Zijlstra

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen