ISAAC DA COSTA

Da Costa was geen Messiaanse Jood van vandaag de dag. Hij leek in dit opzicht op de Hebreeuwse christenen uit die tijd. Hij was zich bewust van zijn Joodse komaf en hoewel hij uit volledige overtuiging Christus als zijn Messias beleed, gaf hij niet af op het Jodendom. Nadat hij, zijn vrouw, Hannah Belmonte, en Abraham Capadose op 20 oktober 1822 in Leiden waren gedoopt, schreef hij samen met Capadose een brief aan de Portugees-Israëlitische Gemeente van Amsterdam om hun lidmaatschap op te zeggen. Daarin benadrukten zij dat zij het als een groot voorrecht zagen als Joden geboren te zijn en er prijs op stelden om goede contacten te blijven houden met de leden van deze Joodse gemeente. Dat was in het verleden wel anders geweest.

PORTUGEES

Wie was Isaac da Costa? Hij werd geboren in 1798 in Amsterdam in een bemiddeld traditioneel Sefardisch Joods gezin. Zijn voorouders waren Portugese Marranen (onder dwang gedoopte Joden) die in het begin van de zeventiende eeuw Portugal hadden verlaten en tot het Jodendom waren teruggekeerd. Ze behoorden tot de Portugees-Israëlitische gemeente van Amsterdam. Da Costa was een briljante student, die al jong Grieks en Latijn leerde en later aan de Universiteit van Leiden zowel in de letteren als in rechten promoveerde. Ook gaf hij al op jonge leeftijd blijk van een begaafd dichter te zijn. Over zijn bekering is relatief weinig bekend. In tegenstelling tot veel anderen heeft hij er geen boek over geschreven. Wel is duidelijk dat zijn leermeester Bilderdijk een belangrijke rol heeft gespeeld bij zijn bekering. Bij Hebreeuwse christenen in die tijd zien we vaker dat zij onder invloed van docenten en professoren zich in het christelijk geloof gingen verdiepen en uiteindelijk tot bekering kwamen. Da Costa trouwde met zijn nicht Hannah Belmonte (huwelijken tussen neef en nicht waren onder de Portugese Joden gebruikelijk). Zij had als kind op een christelijke school gezeten en was daarom al eerder dan hij met het christelijk geloof vertrouwd geraakt. Ze hielden hun bekering eerst geheim, en pas na de dood van zijn vader in 1822 lieten zij zich dopen.

Het kwam vaker voor dat Joden wachtten met de doop totdat hun ouders waren overleden om hen niet te zeer te kwetsen.

Da Costa en zijn vrouw hadden geen gemakkelijk leven. Van hun negen kinderen bereikten er slechts drie de volwassen leeftijd.

BIJBELLEZINGEN

Wat kunnen we vandaag de dag van Da Costa leren? Mijn indruk is dat er nu nog maar weinig mensen zijn die zijn Bezwaren tegen den Geest der Eeuw (1823) hebben gelezen. Daarvoor is de inhoud, ondanks terechte kritiek op de gevolgen van de Verlichting, te gedateerd. Maar zijn bijbellezingen van het Oude en Nieuwe Testament worden nog steeds gelezen. Da Costa is Christocentrisch. Hij legt nadruk op de geestelijke uitleg van het Oude Testament. Hij is geen aanhanger van de vervangingstheologie, ondanks zijn nadruk op Nederland als het Israël van het westen. In zijn bijbellezingen zijn de Joodse aspecten niet prominent aanwezig. Dat had, denk ik, ook te maken met het doel van deze bijbellezingen op de zondagavond, namelijk om gelovigen op te bouwen. Je vindt er geen verwijzingen naar de rabbijnse uitleg (zoals bij veel andere Hebreeuwse christenen wel het geval is). Maar bij de bespreking van sommige oudtestamentische teksten (met name Jes.9, 11, 60, 66, Ez.36 en 37 en Zach.12) wordt duidelijk dat Da Costa wel degelijk chiliastisch dacht (zonder overigens in een letterlijk duizendjarig rijk te geloven). In de toekomst zal Israël zich bekeren, zullen alle vijanden van Christus vernietigd worden en zal Christus na Zijn wederkomst met de heiligen in Jeruzalem op de troon van David de wereld regeren.

Dr. P.A. Siebesma uit Harskamp is oud-docent Oude Testament, Hebreeuws en wereldreligies aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE) en hoogleraar godsdienstwetenschappen aan de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) te Leuven.

Volgende week deel 3 in deze serie: dr. Abraham Capadose.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen