ABRAHAM CAPADOSE

Het verschil tussen de twee wordt treffend beschreven door een Joodse schrijver (A. Bueno de Mesquita in zijn Portugasade, herinnering aan het Amsterdam van de Portugese Joden, 1988) die memoreert dat er twee soorten ‘Portugiezen’ zijn. ‘De ene groep is luidruchtig, praat opgewonden, – druk gebarend – en luistert nauwelijks naar anderen. Dat is het prototype van de “Mesjoggene” Portugies. De anderen zijn de “Attrasade” Portugiezen. Ze hebben lange, gelige gezichten, spreken langzaam met een lichte neusklank – zijn heel laconiek en niet uit hun plooi te krijgen.’

Isaac da Costa leek op het eerste type, Capadose op het tweede.

BOEK OVER BEKERING

Terwijl Da Costa uit een traditioneel gezin kwam, kwam Capadose uit een sterk geassimileerd gezin, waar meer de nadruk werd gelegd op zedelijke normen en waarden dan op het Jodendom zelf. Zo kende Capadose vloeiend Latijn, maar geen Hebreeuws. Pas na zijn bekering begon hij oog te krijgen voor het Jodendom, en ook dat zien we vaker bij Hebreeuwse christenen toen en Messiasbelijdende joden nu. Na een studie medicijnen promoveerde Capadose in 1818 in de geneeskunst en daarna vestigde hij zich als arts in Amsterdam.

In tegenstelling tot Da Costa heeft Capadose wel een boek geschreven over zijn bekering. In 1837 publiceerde hij het in het Frans en het werd daarna pas door aan ander in het Nederlands vertaald. In zijn tijd en ook daarna was het enorm populair. Zo zou, zo wordt beweerd, het wel in zestig talen zijn verspreid. Wat mij trof, is dat hij als het moment van zijn bekering de nacht noemt, waarin hij Jesaja 53 las en besefte dat de profetieën van de lijdende Knecht op niemand anders konden slaan dan op Christus.

Net als Da Costa was hij geen theoloog, maar hij heeft zich wel gedurende zijn hele lange leven, rechtlijnig, strijdbaar en gedreven, met theologische onderwerpen beziggehouden en daarover geschreven. Ik beperk me tot die zaken waarin zijn invloed vandaag de dag nog te merken is.

In de eerste plaats was Capadose een fel bestrijder van de koepokkeninenting. In de negentiende eeuw was koepokken een ernstige ziekte, waaraan vooral kinderen overleden. Het invoeren van de inenting hiertegen in Nederland riep veel weerstanden op, met name bij orthodoxe christenen. In een geschrift uit 1823 citeert hij Lukas 5:31, waarin Jezus zegt: ‘Die gezond zijn hebben de medicijnmeester niet van node, maar die ziek zijn.’ Hieruit trekt hij de conclusie dat het verkeerd is om gezonde mensen ziek te maken. Zijn geschriften tegen de inenting werden niet bepaald positief ontvangen. Voor Capadose was het een teleurstelling dat Da Costa later (een van zijn zoons was aan de koepokken overleden) op dit punt afstand van hem nam.

Het vraagstuk van de inenting is nog steeds actueel, nu niet alleen bij een steeds kleiner wordende groep binnen de gereformeerde gezindte, maar ook onder seculiere intellectuelen. Mijn vrouw en ik hebben in begin van ons huwelijk ook met de vraag geworsteld of we onze kinderen wel of niet zouden laten inenten.

ZONDAGSSCHOLEN

Ten tweede is Capadose de grondlegger van de Nederlandse zondagsscholen. Tijdens zijn verblijf in Zwitserland kwam hij hiermee in aanraking. Na zijn terugkeer in Den Haag begon hij in zijn eigen huis met zijn kinderen en de kinderen van zijn personeel een soort zondagsschool. Op Nieuwjaarsdag werden de kinderen getrakteerd op chocolademelk, een broodje en een kledingstuk. Uiteindelijk leidde dat tot de oprichting van de ‘Nederlandsche Zondagschool-Vereeniging’.

Da Costa heeft weinig nadruk gelegd op zending onder Joden. Maar Capadose was hier een groot voorstander van. Hij organiseerde bidstonden, hield gespreksgroepen bij hem thuis en daardoor werden enkele Portugese joden christen.

Dr. P.A. Siebesma uit Harskamp is oud-docent Oude Testament, Hebreeuws en wereldreligies aan de CHE en hoogleraar godsdienstwetenschappen aan de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) te Leuven.

Volgende week deel 4 in deze serie: ds. A.M.J. Rottenberg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen