EEN INDRINGENDE PREDIKER

Dit eerste deel draagt de titel Beproeving en overwinning van het geloof. Rutherford heeft de preken later bewerkt voor deze publicatie.

NAMIDDAG

Samuel Rutherford wordt, naar alle waarschijnlijkheid, in 1600 geboren in het Schotse plaatsje Nisbeth. Samen met zijn twee broers krijgen ze van vader Rutherford de mogelijkheid om te gaan studeren. Al jong blijkt Samuels grote intelligentie en hij vertrekt in 1617 naar Edinburgh om theologie te gaan studeren.

Ergens in deze jaren groeit ook de liefde tot de Christus en Zijn dienst. Wanneer dat begint, is niet bekend. Als kleine jongen valt hij ooit in een wel. Zelf zegt hij daarover: ‘Een engel heeft mij daaruit gered, omdat God een werk voor mij te doen had.’ Zover is het dan nog niet. Augustinus’ woorden, ‘veel te laat heb ik U lief gekregen’, gelden ook Rutherford, wanneer hij over zijn bekering schrijft: ‘Dwaas die ik was, ik liet de zon hoog gaan aan de hemel, tot bijna namiddag, eer ik eindelijk de poort aangreep.’

AMBTSPERIODE

Na de voltooiing van de studie godgeleerheid wordt Rutherford in 1627 predikant in het plaatsje Anwoth in het zuiden van Schotland. Hoewel de ambtsperiode zegenrijk is voor de gemeente, krijgt hij zelf met verschillende moeilijkheden te maken. Allereerst zijn er ingrijpende sterfgevallen in het gezin. Hij verliest twee kinderen en zijn vrouw aan de dood.

Daarnaast is er de politieke en kerkelijk structuur die leidt tot moeilijkheden. Rutherford verzet zich fel tegen de bisschoppelijke kerkstructuur met koning Charles I aan het hoofd. In 1736 wordt hij vanwege dat verzet zelfs verbannen naar Aberdeen. De reden is dat hij een fel-kritisch boek schrijft, gericht tegen de aartsbisschop van Engeland. De autoriteiten zijn het zat en verbannen hem naar het hoge noorden.

Geestelijk wordt deze periode voor hem tot grote zegen. De brieven uit die tijd getuigen van een groot verlangen naar de hemelse Bruidegom. Een aangevochten hunkeren naar liefdesgemeenschap met ‘de roos van Saron’ (Hoogl.2:1). Zo kan hij het ballingsoord zelfs ‘Christus’ paleis’ noemen.

In 1638 veranderen de tijden. Rutherford verhuist naar St. Andrews om hoogleraar te worden aan het St. Mary’s College. In de jaren die volgen, houdt hij zich intensief bezig met kerkstructuren en kerkvormen. Mag de koning aan het hoofd van de kerk staan of behoort die plaats enkel toe aan Koning Jezus? Voor de Westminster synode verblijft hij enkele jaren in Londen om zich met deze vragen bezig te houden. In deze tijd, in 1645, schrijft hij het boek The Trail and the Triumph of Faith, waarvan nu een Nederlandse vertaling verschijnt.

PREKEN

Al lezend probeerde ik mij een beeld te vormen van Rutherford als prediker. Het zijn immers preken, al zorgt de latere bewerking voor veel uitweidingen over kerkelijke en theologische discussies. Wat preekte hij? En een stap verder, wat leren zijn preken ons vandaag? Waarin schuilt zijn actualiteit? Terwijl ik hem zo ‘hoor’, trek ik drie lessen.

HARTSTOCHTELIJK

Het eerste wat in de preken opvalt, is de hartstochtelijke liefde om de gemeente te brengen bij de ene Naam gegeven tot zaligheid. De preken léven, zelfs op papier. Rutherford heeft de gave om hoorders mee te nemen met zijn beeldende taal. Het is de hartstocht van Christus Zelf, Die zoekt naar verloren zielen. Rutherford: ‘O, hoe hardvochtig en onmenselijk heeft de zonde onze natuur gemaakt! De liefde van Hem Die voor ons stierf, brak de hemel en scheurde de twee zijden van het firmament als het ware uit elkaar. Onze Heere daalde neer en werd mens, in alle dingen gelijk als wij, uitgenomen de zonde. Maar och, de eerste, de herhaalde oproep van Christus’ liefde wordt niet gehoorzaamd. Liefde roept, en wij zijn doof.’

GODS VRIJMACHT

Hieruit vloeit het tweede voort. De grote eerbied voor Gods eenzijdige handelen. Zijn vrijmacht, Zijn voorzienigheid, Zijn verkiezing. Rutherford haalt geregeld scherp uit naar het arminiaanse en antinominiaanse denken van zijn dagen. Tot geloof komen is genade alleen: ‘Genade van begin tot eind is al onze gelukzaligheid. Was er geen Zaligmaker geweest Die geheel en al van genade gemaakt en de genade zelve was, dan hadden wij nooit omgang met God kunnen hebben.’

Tegelijk, en dat is de evangeliespanning, is Gods verkiezing nooit een vrijbrief om het komen tot Hem uit te stellen. Rutherford stelt nadrukkelijk: ‘Ik ben niet verplicht om, voordat ik geloof, te weten dat ik verkoren ben tot heerlijkheid. Dat is een van Gods verborgenheden die niet in het Woord geopenbaard zijn, maar mij duidelijk gemaakt worden nadat ik geloof en verzegeld ben tot de dag der verlossing.’

En in diezelfde preek: ‘Om een onwaardige, ootmoedige zondaar volmacht te geven om te geloven, is geen uitdrukkelijke volmacht nodig, of een stem die zegt: ‘U bent verkoren tot heerlijkheid, en daarom: geloof.’ Ja, de vernederde zondaar is een gebod opgelegd: Kom, o vermoeide en belaste zondaar, tot Christus en vind rust.’

DE KRACHT VAN HET GEBED

Als derde en misschien wel grootste les: het geloof in de kracht van het gebed. Rutherford gebruikt sterke beelden om het bijzondere van het gebed te onderstrepen: ‘Het gebed is een boodschapper, een vlugge en gevleugelde bode, die naar het hof daarboven wordt gezonden.’ Bidden is daarmee meer dan ‘tot God spreken en afwachten’. Het doet een beroep op God Zelf. Het gebed ‘maakt God wakker en zet Hem aan tot handelen: Waak op, waarom zoudt Gij slapen, Heere?’. ‘Gebed, gebéd kan Babylon doen waggelen en wankelen.’ Zelfs kleine kinderen kunnen door het gebed ‘de kroon op Christus’ hoofd zetten en Zijn troon steunen. Zij kunnen de hemel bevolken en uitbreiden door te bidden: Uw Koninkrijk kome.’

En God verhoort! ‘Hij komt van de troon van Zijn soevereiniteit af om Zich te onderwerpen aan Zijn eigen belofte om de gebeden te verhoren.’ Om Jezus’ wil.

***

Tot slot nog een laatste woord van deze indringende prediker. Het is 26 maart 1661. Het zullen zijn laatste woorden zijn: ‘Heerlijkheid, heerlijkheid woont in Immanuëls land.’

Ds. P.D. Teeuw is predikant van de hervormde wijkgemeente Beth-El te Moordrecht.

N.a.v. Samuel Rutherford, ‘Beproeving en overwinning van het geloof’, uitg. De Banier, Apeldoorn; 464 blz.; € 39,95.

Inmiddels verscheen ook het tweede deel van deze serie: Samuel Rutherford, ‘Het genadeleven’, uitg. De Banier, Apeldoorn; 672 blz.; € 39,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen