BEDREIGD BESTAAN

Daarbij klemt de vraag: Wanneer kan en mag gezegd worden dat het leven van een mens voltooid is en wat houdt voltooid in?

ONTHUTSEND

In een dertiental hoofdstukken komen veel zaken rond het thema ‘voltooid leven’ aan de orde: onder andere de verscheidenheid in visie en waardering betreffende het ouder worden; vergrijzing (sangst); ‘zelfbeschikkingsrecht’ op leven en dood; waarom vinden mensen dat hun leven is voltooid?; hoe definieer je ondraaglijk en uitzichtloos lijden?; maakbaarheidsdenken; legalisering van euthanasiepraktijken.

Al deze onderdelen met een diversiteit aan gevoelens en meningen worden toegelicht en door citaten inzichtelijk gemaakt. Tevens wordt de invloed van de media, van klinieken en verenigingen voor ‘vrijwillige euthanasie’ vermeld. Zij zorgen met hun lobby en propaganda voor een verdere omslag in de meningsvorming rond de aan- en ingrijpende beslissingen voor levensbeëindiging op verzoek. Eerlijk wordt ook de politieke mening- en besluitvorming op dit terrein vermeld met alle vragen die bij de wetgeving te stellen zijn. Te midden van al deze ontwikkelingen laten de auteurs echter ook stemmen klinken die waarschuwen tegen de praktijken van hen die mensen in lichamelijke en psychische nood onvoldoende verantwoord bijstaan. Zij pleiten er voor om kwetsbare naasten met goede zorg te omringen. Ze maken duidelijk dat in onze ontkerstende samenleving, waar zelfbeschikking de toon zet, het leven steeds meer van begin tot eind een bedreigd bestaan wordt. Onthullend en onthutsend!

UITLEG

In deze publicatie reikt vooral de arts (dr. Teeuw) informatie aan rond processen die ouderen fysiek en mentaal meemaken. Daarbij wordt erkend dat vragen met betrekking tot het levenseinde en keuzes die gemaakt dienen te worden, soms erg complex en moeilijk zijn. Terecht wordt de belevingswereld, positie en situatie van de lijdende medemens gemarkeerd met die van de familie. Maar evenzeer die van hulpverleners.

Het is goed dat in dit boek verschillende begrippen met netelige kwesties worden benoemd en uitgelegd, onder andere al dan niet (blijven) toedienen van medicatie, palliatieve zorg, sedatie. In de laatste fases van het ziek zijn en rond het afscheid nemen – indien nog mogelijk – spelen naast lichamelijke en mentale problemen ook allerlei emoties een rol. Misverstanden kunnen het afscheid van elkaar nemen extra moeilijk maken en de zorg die geboden wordt in een verkeerd daglicht plaatsen. Helderheid in communicatie en respect ten aanzien van te nemen beslissingen is daarom voor alle partijen noodzakelijk.

BEKNOPT

De bespreking van visies op zieke medemensen en hoe in de laatste fases van hun leven met hen te handelen, wordt in dit boek tegen het licht van bijbelse gegevens gehouden. In vergelijking met de brede informatie en de vele citaten over de omslag in onze cultuur betreffende levensbeëindiging gebeurt dit vrij beknopt. Dit geldt eveneens voor de weergave van gegevens uit de (kerk)geschiedenis. Wel wordt heel duidelijk gemaakt dat de Bijbel anders over ouderdom met zowel zijn zegen alsook met zijn gebreken, anders over lijden en sterven met de oorzaak ervan spreekt dan in hedendaagse visies wordt gesteld. Terecht wordt betuigd dat ons leven in Gods hand is en er alleen vanuit de relatie met de Opgestane echt perspectief is. God laat in de grootste noden Zijn kinderen niet aan hun lot over, maar kroont ook hun levenseinde door Zijn genade en met Thuiskomst.

AANDACHTSPUNTEN

In deze publicatie, die keurig verzorgd is uitgegeven, is heel wat informatie rond het (zelfgekozen) levenseinde op aarde aangereikt. Daarbij staan ons verdere ontwikkelingen, klein en groot, te wachten. Het is goed om daar nota van te nemen. Tevens is het wijs om de medische handreikingen te benutten en bijtijds keuzes en een wilsbeschikking te maken (de NPV kan hierover informeren) en die vast te leggen. Wanneer de nood aan de man of de vrouw komt, weet de familiekring en de artsen waar zij rekening mee moeten houden.

Bij alle waardering voor het gebodene blijft er na (her)lezing van dit boek een aantal aandachtspunten over. Wat is de bedoeling van deze uitgave? Willen de schrijvers na en naast de al bestaande literatuur aanvullende voorlichting en doorlichting geven met betrekking tot de huidige ontwikkelingen rond lijden en sterven? Of beoogt men meer?

Als vooral informatie en signalering is bedoeld, dan is deze publicatie een goede aanzet, die echter bij een eventuele herdruk betere structurering verdient. Door uit de vele citaten een selectie te maken, wordt het mogelijk om in dit boek een diepergaande bijbels-theologische handreiking inzake het levenseinde op aarde te bieden. Daarbij dient ook aan de worsteling van gelovigen om in het lijden de weg van God te (blijven) gaan, aandacht gegeven te worden. In die noodsituaties mag de lijdensweg met de triomf en voorbede van Christus en de hulp van de Geest explicieter benoemd worden dan in deze publicatie gebeurt. Daarmee zijn medici en verpleegkundigen evenzeer gebaat. Het zou goed zijn om in een apart hoofdstuk pastorale en concrete toerusting aan te bieden voor allen die in laatste fases van het leven hun naasten van dienst zijn. Dat is gezien de intentie van de Artiosreeks een zinvolle assistentie.

VERVOLG

Wanneer dit boek een vervolg krijgt – wat ik hoop –, dan zou daarin nog meer afgewogen ingegaan kunnen worden op gesignaleerde visies en handelingen. In het spanningsveld en de complexiteit van nieuwe vragen op ethisch en medisch terrein is verder inzicht nodig. Voor een dergelijke publicatie kan een ‘denktank’ – vanuit verschillende disciplines gevormd – het noodzakelijke materiaal aanleveren. In de debatten die rond dit onderwerp ongetwijfeld nog komen, is een wetenschappelijk verantwoorde bijdrage met de inbreng van ‘de werkvloer’ en vanuit kerkelijke kringen dringend gewenst. In het regeerakkoord en in het manifest ‘waardig ouder worden’ zijn al belangrijke aanzetten gegeven. En aan de PThU is een ‘moreel kompas project’, mede rond het levenseinde opgestart. Die bezinning komt onze samenleving ten goede en verrijkt tevens de prediking met de inzet van gemeenteleden. Hoe meer aan Gods gebod tot naastenliefde invulling gegeven wordt, des te beter is de zorg die aan medemensen in (doods)nood besteed wordt.

Bovenal is het van wezenlijk belang om bijtijds(!) door genade te mogen ontdekken, te betuigen en beleven: ‘Mijn tijden zijn in Uw hand.’ Dan krijgt de Heere de eer en is er unieke troost in leven en sterven.

Ds. P. Koeman uit Barneveld is emeritus predikant.

N.a.v. Ds. J. Belder en dr. A.A. Teeuw, ‘Mijn leven voltooid?’, uitg. Groen, Heerenveen; 194 blz.; € 13,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen