DE ROLLEN OMGEDRAAID

Zij moeten in Dordrecht blijven en op 3 juli 1619 voor de Staten-Generaal verschijnen. Omdat zij – op Henricus Leo na – een zogenaamde Acte van stilstand niet willen ondertekenen, krijgen zij het bevel om het land te verlaten. De meesten gaan via Waalwijk naar Antwerpen. Daar richten zij in 1619 de Remonstrantse Broederschap op. Verder zijn er ongeveer tweehonderd predikanten afgezet. Ruim veertig hebben alsnog de Dordtse Leerregels ondertekend. Na de dood van Maurits wordt de houding tegenover hen toleranter. In 1630 houden zij hun eerste openbare godsdienstoefening in Rotterdam.

DE LEERREGELS

Het volgende punt betreft de Dordtse Leerregels zelf. Hoe is dit derde belijdenisgeschrift opgebouwd? Het begint met een Voorwoord, waarin een loflied gezongen wordt op de trouw van God voor Zijn kerk in het algemeen en voor Zijn kerk in Nederland in het bijzonder. Dan volgen de vijf hoofdstukken of canones, in de volksmond De vijf Artikelen genoemd. Ze corresponderen met de vijf hoofdstukken van de Remonstrantie van 1610. Elk hoofdstuk bestaat uit een uiteenzetting van een kernpunt van het gereformeerd belijden, waarna telkens een aantal dwalingen van de remonstranten wordt verworpen. Het eerste hoofdstuk telt achttien artikelen over de goddelijke verkiezing en verwerping en negen artikelen over de verwerping van dwalingen. Het tweede hoofdstuk bevat negen artikelen over de dood van Christus en de verlossing van de mensen door deze en zeven artikelen over de dwalingen. Het derde/ vierde hoofdstuk behandelt in zeventien artikelen de verdorvenheid van de mens en zijn bekering tot God en de wijze waarop dit gebeurt. In negen artikelen worden de dwalingen besproken. Het vijfde hoofdstuk gaat over de volharding van de heiligen (gelovigen), terwijl in negen artikelen de dwalingen worden behandeld. Een bijzonderheid is dat de hoofdstukken drie en vier zijn samengevoegd tot een geheel. Dat hangt samen met het feit dat in de Remonstrantie van 1610 in het derde artikel wordt beleden dat onze bekering enkel genade is. Maar in het vierde artikel wordt daarvan toch weer het een en ander teruggenomen, omdat dan gezegd wordt dat Gods genade door ons kan tegengehouden worden. In de Dordtse Leerregels wordt glashelder beleden dat Gods genade niet tegen te houden is (onwederstandelijk). Ik ga nu niet verder in op de inhoud van de Dordtse Leerregels. Daarover is begin dit jaar al in De Waarheidsvriend geschreven.

HET BESLUIT

De Dordtse Leerregels eindigen met een zogenaamd Besluit. Daarin wordt ingegaan op enkele karikaturen van wat Dordt belijdt. Zoals (ik citeer): ‘Dat vele onnozele kleine kinderen van de gelovigen van de borst van hun moeders worden afgerukt en op tirannieke wijze in het helse vuur geworpen worden en dat hun noch het bloed van Christus kan baten, noch de doop, noch het geloof van de kerk bij hun doop (...) dat verwerpen wij van ganser harte met verfoeiing.’

TERUGBLIK

In de derde plaats overzien we nog eens het hele gebeuren van de steeds hoger oplopende strijd. We zien telkens de macht van de overheid in kerkelijke zaken. Lange tijd keert die macht zich tegen de contra-remonstranten. Vanaf 1617 echter worden de rollen omgekeerd en keert die macht zich tegen de remonstranten. Hierachter speelt de vraag naar de bevoegdheid van de overheid in kerkelijke geloofsaangelegenheden. Dat is steeds een heet hangijzer geweest, waarover ook al in de tijd van de Reformatie de meningen verdeeld waren. Ook tijdens de synode oefent de overheid macht uit. Die macht strekt zich zelfs uit tot de uitgave van de Bijbel in 1637: de Statenbijbel.

We zien ook dat er een zekere onafwendbaarheid in de ontwikkelingen schuilgaat. Er zit een stuk tragiek in. Niemand heeft gewild wat er gebeurt en toch gebeurt het. Misschien moeten we – met de kennis van nu – zeggen dat de grote fout geweest is dat het reeds in 1606 genomen besluit om een Nationale Synode te houden, op de lange baan geschoven is. Was de synode voor 1610 gehouden, dan had misschien de vergadering waarin de Remonstrantie tot stand kwam, voorkomen kunnen worden.

IK HEB EEN BRUIDEGOM

Ik eindig met een citaat uit Vaste Grond. Werkboek bij de Dordtse Leerregels van dr. W. Dekker (1984) over de absolute geloofszekerheid die de belijdenis van Dordt verwoordt: ‘Ik ben verzekerd, zegt Gods kind, dat ik eeuwig tot Gods bruidsgemeente mag behoren. Nou, nou jij, blaast nogal hoog van de toren, zegt dan een ander. Beeld je het jezelf niet in, zegt soms een stem in zijn eigen hart?

Nee, nee, helemaal niet. Want ik heb een Bruidegom, dat is er één uit duizend. Ik wilde eerst helemaal niet. Ik gaf me over aan allerlei andere mannen, bij wie ik nimmer gelukkig werd. Maar Hij zette door. Hij had zijn leven er zelfs voor over. En nu Hij er zo’n hoge prijs voor betaald heeft, nu laat Hij mij zeker ook niet meer vallen. En ik, ik wil ook nooit meer van Hém af.’

Dr. W. Verboom uit Harderwijk is emeritus hoogleraar Geschiedenis van het gereformeerd protestantisme.

Uit: het Voorwoord van de Dordtse Leerregels

Door Gods bijzondere genade is dit onderzoek met zeer grote vlijt, trouw, gewetensvol en met overeenstemming door allen en een ieder voltooid. Op grond hiervan heeft deze synode tot eer van God, tot behoud van de zuiverheid van de zaligmakende waarheid, gerustheid van de gewetens, vrede en welzijn van de Nederlandse kerken, besloten het navolgende oordeel (waarin het waarachtige en met Gods Woord overeenstemmende gevoelen over de vijf genoemde leerstukken wordt verklaard en het valse en met Gods Woord strijdende wordt verworpen), in het openbaar uit te spreken en aan een ieder bekend te maken.

Bron: W. Verboom, De Dordtse Leerregels. Een hertaling (2018).

Wie meer wil lezen over de achtergrond van de Dordtse Synode, doet er goed aan ‘Dordt in context. Gereformeerde accenten in katholieke theologie’ van prof. dr. G. van den Brink te lezen. Verkrijgbaar in de (christelijke) boekhandel voor € 13,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen