PASTORAAT AAN OUDEREN

De uitgave, die verscheen in de Artiosreeks van de Gereformeerde Bond, schreef de predikant vooral met het oog op bezoekbroeders en -zusters: ‘Met de mannen en vrouwen die in ouderencommissies zitten en het blad Lichtspoor van de IZB rondbrengen, hebben we goud in handen.’

LEGE STOEL

Ds. De Graaff geeft toe dat de titel van zijn boek wat ouderwets klinkt en licht toe hoe hij tot deze keuze gekomen is: ‘Met deze versregel uit een prachtig gezang (lied 431 vers 8, uit Weerklank) wil ik de nabijheid van de Heere Jezus Christus benadrukken. Waar twee of drie in Zijn naam bij elkaar gekomen zijn, ben Ik in hun midden, is Christus’ belofte. Wanneer we bij ouderen op bezoek gaan, zit Hij in de lege stoel; Hij is Degene tegen Wie de bezochte eerst praat – via Christus komt het gesprokene naar mij, de bezoeker, toe. Er is geen sprake van een dialoog, maar van een trialoog. Aan Petrus gaf Jezus de opdracht: ‘Hoed Mijn schapen.’

Het zijn Zijn schapen, en dat besef geeft ontspanning. Je brengt een bezoek namens de gemeente, daarin is Hij naar Zijn belofte aanwezig. Dat is een geloofszaak.’ Maar soms is Jezus’ nabijheid niet voelbaar. ‘Er is ook weleens aanvechting. Soms smeek je Hem: geef mij een verlossend woord – en dan blijft dit uit. De stoel is werkelijk leeg en dat geeft verdriet en teleurstelling. Op dat moment zit je met lege handen. Toch zie je achteraf soms een wending in het gesprek, of het komt op een ander moment.’

U noemt het belang van een goede innerlijke grondhouding, die gekenmerkt moet worden door mededogen, niet medelijden. Wat is het verschil tussen die twee?

‘Er zijn veel boeken op de markt over pastoraat waarin het met empathie luisteren aan de orde komt. Aandacht voor de innerlijke houding van de bezoeker is er te weinig. Het mededogen van Christus is het voorbeeld voor mijn innerlijke houding. Hij had het ware geestelijke belang van de ander op het oog. Daarin onderscheidt het zich van medelijden, dat meer gericht is op mijn medegevoel voor de ander, dus meer op mijzelf is gericht. Neem de rijke jongeman, Jezus zag in één oogopslag wat hij nodig had: het weggeven van al zijn geld en goed, dat hem in de weg stond om Jezus te volgen. Het ware belang van de ander is dat hij of zij thuiskomt in het Koninkrijk, en het gaat erom op het spoor te komen wat er is in het leven van de oudere dat dat in de weg staat.’

Als voorbereiding op pastoraal bezoek gaat de auteur in op meditatief bijbellezen. ‘Meditatief bijbellezen is bij uitstek een methode waarbij de tekst vragen stelt aan de lezer, in plaats van andersom. De Heilige Geest krijgt volop de ruimte om aan je en in je te werken. Exegese is ook belangrijk, meditatief bijbellezen kan erop volgen. Ik nodig regelmatig mensen uit om 22 dagen lang dagelijks acht verzen van Psalm 119 meditatief te lezen.’

OUD VERDRIET

Ds. De Graaff noemt in zijn boek de mogelijkheid om samen met de oudere een ‘levensboek’ samen te stellen. ‘Door het op papier zetten van iemands levensverhaal – uit wat voor gezin komt hij of zij, hoe is de jeugd geweest – kun je een rode draad in het leven van de oudere op het spoor komen. Vooral belangrijk is de vraag: hoe is Gods weg met de oudere geweest? Het is een heel werk. Het houdt in dat je veel moet uittikken en foto’s erbij moet zoeken. De NPV heeft er een cursus en een bijbehorende map over ontwikkeld (zie kader).’ Bij het maken van zo’n boek of tijdens bezoeken in het algemeen, kan verdriet vanwege een ‘oud’ verlies weer volop boven komen. Ds. De Graaff: ‘Vroeger was er soms minder aandacht voor verlies en werd er geen of te weinig tijd genomen om het te verwerken. Zo sprak ik onlangs een vrouw die met haar man een boerenbedrijf runde en een gezin grootbracht. Het was een leven van keihard werken. Op een zeker moment kreeg zij een doodgeboren kindje. Terwijl zij in het kraambed lag, is het kindje door haar man en de dominee begraven. Naderhand was er geen tijd om het verlies te verwerken – het gezin en de boerderij vroegen de volle aandacht. Maar nu het leven vertraagd en verstild was, kwam het verlies boven. Dat wordt wel ‘achterwaarts rouwen’ genoemd. Ik stel dan de vraag: wat hebt u nodig? Hebt u troost nodig? Samen kun je je dan tot de goede Herder wenden. Zo kan de oudere tot het besef komen dat de goede Herder op hem of haar betrokken is, en troost, bemoediging en kracht wil schenken.’

VERGEVEN?

Naast het ‘achterwaarts rouwen’ kan ook oude pijn om nare dingen die de oudere heeft meegemaakt zich gaan roeren. Hoe zit het met het vergeven van de mensen die hem of haar dat hebben aangedaan? Ds. De Graaff schrijft: ‘Als de ander (...) geen berouw toont, dan behoeft er geen vergeving geschonken te worden.’ Dit roept bij mij de vraag op: ‘Is vergeving schenken niet altijd heilzaam en bevrijdend, ook als berouw van de kant van de dader uitblijft (of niet meer getoond kan worden, omdat de betreffende persoon overleden is)?’ Het is even stil, dan zegt de auteur: ‘Ik heb dat opgeschreven, omdat ik meerdere malen mensen ben tegengekomen voor wie de deur aan de andere kant in het slot is gegooid. Ze konden het niet opbrengen om te vergeven. Dat is de weerbarstigheid van het leven. Toch moet het de kant van vergeving wel op, het is waar dat het heilzaam is om te vergeven; wellicht zou ik het nu genuanceerder opschrijven. Maar het is helaas de werkelijkheid dat vergeven soms niet lukt.’

Wat betreft de relatie met kinderen die andere wegen gaan, noemt u het begrip ‘kleine vrede’. Hoe kan het sluiten van ‘kleine vrede’ de ouder helpen?

‘Kleine vrede wil zeggen dat je afspreekt om voorlopig, for the time being, lastige onderwerpen te laten rusten. Je gunt elkaar om te zijn zoals je bent en van daaruit laat je de kwestie (bijvoorbeeld van kerkverlating aan de kant van de kinderen) los. Zo komt er hopelijk ruimte om de ander op een gegeven moment belangstellend te vragen hoe die erin staat, zonder de druk om hem of haar te bekeren. Je hart huilt, maar het is beter om het er niet steeds over te hebben. Misschien kan via een omweg het onderwerp een keer aan de orde komen door belangstellend te vragen: hoe is het zover gekomen?’

Ten slotte komt de vraag aan de orde hoe om te gaan met ouderen met wie het contact moeizaam verloopt vanwege dementie of depressie. ‘Bij ouderen die aan dementie lijden, is aanraking belangrijk: de handen omvatten en samen bidden. Ook samen zingen is fijn, vaak gaat dat goed. Bij ouderen die aan depressie lijden, is het probleem dat het innerlijk als het ware ‘dood’ is. Er is geen verbinding met de buitenwereld, de oudere heeft het gevoel onder een kaasstolp te zitten. Het gevolg daarvan is ook dat de relatie met God niet ervaren kan worden, waardoor bidden niet lukt. De enige manier om met zulke ouderen om te gaan, is trouw te zijn. Ook als mensen zeggen: je hoeft niet te komen, vinden ze het achteraf toch fijn dat je steeds komt, want daarmee wordt het signaal gegeven dat die persoon ertoe doet en de aandacht waard is. Je kunt samen gaan wandelen, want beweging in de buitenlucht doet ieder mens goed, en zeker de sombere oudere.’

LEVENSBOEK

De Nederlandse Patiëntenvereniging (NPV) heeft de methode Mijn leven in kaart ontwikkeld om als vrijwilliger een oudere te helpen een levensboek samen te stellen. Er zijn gesprekskaarten opgesteld waarmee de vrijwilliger de oudere helpt om herinneringen op te halen en op schrift te stellen. Bij het NPV kan het samengestelde ‘levensboek’ besteld worden. Meer info: www.npvzorg.nl/levensboeken.

N.a.v. Ds. H.G. de Graaff, ‘Gij Die zo nabij zijt. Handreiking voor ouderenpastoraat’, uitg. Groen, Heerenveen; 175 blz.; € 13,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen