IN DE BAN VAN HET DING

Aanleiding was het ‘smartphoneproject’, waarbij de acht deelnemers op 1 mei hun smartphone inleverden voor een toestel waarmee ‘alleen nog maar’ gebeld en ge-sms’t kon worden. De achterliggende vraag was wat er in je leven verandert als je geen constante bron van afleiding bij je draagt. Het viel de meeste deelnemers zwaar.

LEVE DE VOORUITGANG

Ronduit indrukwekkend zijn de ontdekkingen en menselijke prestaties op technologisch gebied. Ze volgen elkaar in steeds sneller tempo op. Wie vijftien jaar geleden had gesproken van zelflerende robots, in staat om intelligente beslissingen te nemen, zou niet serieus genomen worden. Inmiddels zijn we nagenoeg allemaal overal bereikbaar. Twintig jaar na de eerste mobiele telefoon (1996) verschijnt de smartphone op de markt. In 2007 presenteert Apple de eerste generatie iPhones, een computer inclusief telefoon op zakformaat. Drie jaar later komt de iPad op de markt.

Wat een mogelijkheden heeft God in Zijn schepping gelegd. Maar technologische ontwikkelingen en innovatie dwingen ons ook tot het voortdurend stellen van kritische, morele vragen. Losgepeld uit een leven waarin God het eerste en het laatste woord heeft, kan technologie onmenselijk en zelfs antimenselijk worden. We hoeven ‘slechts’ te denken aan de gevreesde ABC (atoom-, biologische- en chemische) wapens. Technologie is niet waardevrij. Overschat de theologie zichzelf als ze beweert dat technologie niet zonder haar kan...? Een bijbels genormeerde ethiek is een onmisbare bedding. Daarom volgen wij de robotisering van de samenleving kritisch. Een zelfscankassa is mooi, maar vergroot de eenzaamheid van mensen met nauwelijks fysieke contacten.

VERSPREIDING EVANGELIE

Dat technologie een belangrijke rol heeft gespeeld in de verspreiding van het Evangelie, kan slechts met dankbaarheid en verwondering erkend worden. En die rol vervult zij nog. Het begon al bij de uitvinding van de boekdrukkunst. Daardoor kwamen Gods woorden binnen ieders bereik. In onze tijd zijn de mogelijkheden om de bijbelse boodschap te verspreiden legio. Het aantal kerkelijke gemeenten dat zichzelf presenteert door middel van een website neemt nog steeds toe, dat geldt ook voor het gebruik van andere online-media als Facebook en Twitter. Onlangs verscheen vanuit deputaten ‘Kerk en media’ van de Christelijke Gereformeerde Kerken de brochure Kerk-zijn-online, waarin de onlinezichtbaarheid van de kerken wordt gestimuleerd en gestroomlijnd. Zo wordt WhatsApp in toenemende mate ingezet voor onderlinge contacten tussen groepen in de gemeente. Denk daarbij aan catechisatie, jeugdclubs en -vereniging.

DIGIBURGERS

Wij zijn de eerste generatie mensen die in bezit is van een smartphone. Het is ongelooflijk hoeveel technologie is samengebracht in een klein toestel. Wat je al niet vindt op en kunt met je ‘mobiel’! Zo is je smartphone uitgerust met een camera van hoog kwaliteitsniveau. Foto’s en filmbeelden zijn snel gemaakt en doorgestuurd. Radio, krant, boek, het laatste nieuws, vrienden, muziek, het zit allemaal in je smartphone. Onderweg je administratie bijwerken, agenda bijhouden, het kan. De smartphone zorgt voor toegenomen sociale verbondenheid. Tel het aantal vrienden dat je hebt en krijgen kunt.

Met apps (mobiele applicaties) en andere tools is het aantal functies op je smartphone fors uit te breiden. Er zijn apps die gratis gedownload kunnen worden, voor andere moet je betalen. Het is zelfs mogelijk je smartphone als afstandsbediening voor andere apparaten te gebruiken. Er bestaat een app die bijhoudt hoeveel je snurkt en die je helpt een oplossing te vinden. Een andere houdt je in de gaten na ontslag uit het ziekenhuis. In de gezondheidszorg kan de smartphone wel eens een belangrijke rol gaan spelen dankzij slimme apps. Een navigatie-app brengt je niet alleen naar je bestemming, maar heeft ook al mensen letterlijk gered. Bijbelapps bieden een keur aan vertalingen: Statenvertaling met kanttekeningen, Herziene Statenvertaling, enzovoort. Er zijn audiobijbels met ingesproken bijbelboeken. Natuurapps helpen in het herkennen van planten en insecten. Niet ongenoemd mag blijven de Yona-app waarmee je kunt bijhouden hoeveel van je tijd je smarthpone opslokt. Noem het een extern geweten dat je helpt om je internetgedrag gezond te houden, niet onbelangrijk.

MASSAMOBILISATIE

Moderne technologie dringt steeds dieper ons bestaan binnen. ‘Ons leven komt samen op onze smartphone’, schrijft Tony Reinke in Altijd en overal. Hoe je smartphone je leven verandert (De Banier, 2017). En niet alleen ons eigen leven verandert, ook de wereld om ons heen. Zou de Arabische Lente in 2011 enige kans hebben gemaakt zonder de nieuwste communicatietechnologie? Demonstraties werden gecoördineerd met behulp van moderne mobiele telefoons. Gewelddadig militair optreden tegen onschuldige burgers werd vastgelegd en de wereld ingestuurd. De smartphone maakte een massamobilisatie mogelijk. Dat verklaart naar zeggen ook de sterke toename van het aantal lynchpartijen in India. Een berichtje op WhatsApp of Instagram kan genoeg zijn om een woedende menigte te organiseren die losgaat op de vermeende dader(s) van een verkrachting. Een politieagente zette de tegenaanval in door berichtjes te verspreiden waarin zij aandringt foto’s en filmpjes eerst te controleren op echtheid alvorens ze door te sturen. Doen wij dat ook...?

Dat de smartphone ons leven verandert, individueel en collectief, is geen vraag meer. Alleen al doordat we door constante verbondenheid buitengewoon flexibel zijn geworden.

GERUISLOOS

Millennials zijn opgegroeid in een digitale omgeving. Zij volgen de ontwikkelingen op de voet en omarmen de ongekende mogelijkheden haast geruisloos. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maakt nauwelijks één procent van de jongeren geen gebruik van diensten als Facebook, WhatsApp, Instagram, Skype of YouTube. Tegelijkertijd maken ouderen een inhaalslag.

Is het alles goud wat blinkt? Afgelopen zomer belichtte de VPRO in de thema-uitzending ‘Game of phones’ de schaduwkanten van de digitale ontwikkeling. We zijn niet alleen overal bereikbaar, maar ook steeds beter te volgen. Zo blijkt de Chinese overheid hard te werken aan een zogenaamd sociaal kredietsysteem. Gehoorzaamheid aan de mores van de Communistische Partij wordt beloond. Je kunt punten scoren, maar ook verliezen, met alle gevolgen van dien. Big brother is watching you.

Niet alleen de overheid, ook het bedrijfsleven is bijzonder belangstellend voor onze interesses. Door gebruik te maken van slimme algoritmes worden er persoonlijke profielen van ons opgebouwd, die vervolgens bepalen welke producten en nieuwsitems voor ons interessant zijn. Dus zitten we allemaal in een filterbubbel. Zoek informatie over klassieke muziek en plotseling verschijnen er advertenties in je tijdlijn over concerten die jou wellicht interesseren. Zoek informatie over fysieke hulpmiddelen en je krijgt dagelijks aanbiedingen van rollators, trapliften en aanpassingen van je badkamer. Het is het verdienmodel van websites die we gratis mogen bezoeken. Gratis, maar wel in ruil voor data. Ook hier geldt: kennis is macht. In wiens handen ligt die macht en geven wij die macht? We zijn in 2018 steeds minder privé. Ondertussen maken we intensief gebruik van techniek. Dankzij uitgekiende strategieën, gedragspsychologen, designers en programmeurs weten de techniekreuzen ons urenlang gevangen te houden in onze smartphone.

Er is nog een kant. Ook hackers, digitale inbrekers zijn uit op onze gegevens. Boosaardige lieden zijn in staat infrastructuren, elektriciteitscentrales en andere nutsvoorzieningen te ontregelen en plat te leggen, de nachtmerrie van iedere overheid. Het is wachten op het moment dat het gebeurt. Hoe kwetsbaar zijn we geworden en hebben we ons gemaakt? Zijn we eigenlijk wel veilig in een digitale wereld?

Dit voorjaar werden in Den Haag Russische spionnen gearresteerd die digitaal wilden inbreken bij de Waakhond voor Chemische Oorlogsvoering (OPCW). Er werd gesproken van een cyberoorlog met de Russen. Minister Ank Bijleveld van Defensie bevestigde die zware aantijging. De Russen worden trouwens ook neergezet als aanstichters van verwarring door het verspreiden van nepnieuws via digitale kanalen met de bedoeling de lezers daarvan in een valse fuik te laten lopen. Zij zijn overigens niet de enigen die dat doen.

KRITISCH

Technologie heeft ons veel goeds gebracht, maar het blijft nodig de ontwikkelingen kritisch te volgen. In de brief die Paulus aan de gemeente van Korinthe schrijft, klinkt tot viermaal toe: ‘Alle dingen zijn mij geoorloofd’ (6:12-13; 10:23). De eerste keer voegt hij daaraan toe dat niet alle dingen nuttig zijn. Kennelijk diende men hem van repliek waarop hij de eerste zin herhaalt en daaraan toevoegt zich niet onder de macht van ook maar iets te laten brengen.

Bij de derde keer (10:23) horen we dat niet alles nuttig is. Bij de vierde en laatste maal verzekert hij dat niet alle dingen opbouwen. Het is goed daar over na te denken in het licht van technologische ontwikkelingen. ‘Wie die onnadenkend omarmt, geeft een demonstratie van wereldgezindheid.’ (Tony Reinke in Altijd en overal)

Ds. J. Belder uit Harskamp is emeritus predikant.

NADENKERS

• Denken we er nog over na op welk gebied de duivel vandaag zijn messen slijpt? (Mr. D.J.H. van Dijk, SGP-senator).

• Heeft Big Brother iets weg van Big Web? (Sytse van der Veen, in: Beeldscherm, brein en bidden. Brevier, 2014).

• Kan de smartphone een sociaal vangnet bieden?

• Een groot deel van ons leven speelt zich af in de digitale wereld. Zijn we ons daarvan bewust?

• Kinderen spelen meer met hun telefoon dan met vriendjes buiten.

• Smartphones vertonen gevaarlijke overeenkomsten met drugs.

• Enig idee hoeveel speelfilms onze jongeren kijken, hoe vaak en welke?

• Onze smartphone verandert ons, legt Tony Reinke uit. Moet ons dat zorgen baren?

Volgende week deel 2, over de terreur van de technologie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen