GLOBAAL BEKEKEN

‘Voor iedereen een stoel’, kopt een verhaal in Petrus (magazine van de Protestantse Kerk):

Aan het begin van de twintigste eeuw wordt het leven in het dorpje Borne in grote mate bepaald door de textielfabriek van de joodse familie Spanjaard. Om te kunnen voldoen aan de vraag naar arbeidskrachten, worden steeds meer werkloze veenarbeiders uit Drenthe gehaald. De nieuwkomers vinden niet vanzelfsprekend hun plek. Met scheldnamen als ‘bolsjewieken’ en ‘vrömden’ maken de dorpelingen duidelijk dat ze hen beschouwen als buitenstaanders. Bovendien is er in de hervormde Oude Kerk niet voldoende ruimte voor iedereen. Wie niet een flink jaarbedrag heeft neergeteld voor een kerkstoel, moet tot na het eerste lied blijven staan. Vervolgens volgt een run op de overgebleven plaatsen.

Kerk tussen de koeien

De Drentse gezinnen laten het er niet bij zitten. Vanaf 1922 organiseren zij zelfstandig kerkdiensten op de deel van een nabijgelegen boerderij. Het zijn eenvoudige, gemoedelijke en informele diensten: de hoedjes en handschoenen mogen thuisblijven. Voor de begeleiding van de liederen – meestal van Johannes de Heer – wordt een koortje opgericht en een kofferorgeltje aangeschaft.

In des Heeren Huis

Maar de kerkenraad is niet helemaal tevreden met die praktijk. Immers: ook de nieuwe bewoners ‘komt een plaats in des Heeren Huis toe’. Daarom wordt in 1930 in snel tempo een nieuwe kerk gebouwd. In de jaren daarna is de Nieuwe Kerk een bron van steun voor heel wat arbeidersgezinnen. Eerst in de crisisjaren, als veel mannen dakloos worden. Later tijdens de Tweede Wereldoorlog, als het dorp te lijden heeft onder bommen, razzia’s, honger en kou. Het zijn barre omstandigheden, maar op zondag heeft iedereen een stoel.

***

Tijdens een tweegesprek greep ik nog eens het (profetische) boek van de historicus/ cultuurcriticus J. Huizinga, In de schaduwen van morgen. Een diagnose van het geestelijke lijden van onze tijd, geschreven aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlig, maar nog altijd actueel. (Tjeenk Willink, Haarlem 1938). Huizinga schreef over ‘katharsis’, innerlijke zuivering:

Katharsis, zuivering, noemen de Grieken de geestesstaat, die het aanschouwen der tragedie achterlaat, de stilte des harten, waarin medelijden en vrees zich hebben opgelost, de zuivering van het gemoed, die voortspruit uit het begrepen hebben van een diepere grond der dingen. (...)Tot de geestelijke clearing, die de tijd behoeft, zal een nieuwe askese nodig zijn. De dragers van een gezuiverde cultuur zullen moeten zijn als pas ontwaakten in een vroege morgen. Zij zullen boze dromen van zich hebben af te schudden. (...)

De nieuwe askese zal een zijn niet van wereldverzaking en om hemels heil, wel van zelfbeheersing én getemperde schatting van macht en genot. De verheerlijking van het leven zal men een weinig moeten doven. Men zal zich moeten herinneren, hoe reeds Plato de werkzaamheid van de wijze beschreef als een bereiding tot de dood. Een vaste oriëntering van levensleer en levensgevoel op de dood verhoogt

het recht gebruik van de levenskrachten. De nieuwe askese zal een overgave moeten zijn. Overgave aan dat wat als hoogste te denken valt. Dat kan Staat of volk of klasse evenmin zijn als het eigen persoonlijk bestaan. Gelukkig zij, voor wie dat beginsel slechts de naam kan dragen van Hem die sprak ‘Ik ben de weg, en de waarheid, en het leven’.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen