GEEN RUST MEER

Er doen alarmerende berichten de ronde over zogenaamde ‘bluefaces’. Je ziet ze overal om je heen: mensen die onafscheidelijk verbonden zijn met hun smartphone, gekleefd als ijzer aan een magneet Het zijn voorbeelden van de extreem geïndividualiseerde, technologieafhankelijke mens. Op internet circuleren filmpjes van kinderen die tevergeefs de aandacht proberen te trekken van hun ouders, die diep in hun smartphone gekropen zitten. Anderen botsen tegen muren, bomen en auto’s, vallen in gaten en grachten, sloten en afgronden. Beheerst de smartphone je leven, dan moet je voortdurend je telefoon checken. Tot in de vergaderzalen van het parlement zie je ‘bluefaces’, volksvertegenwoordigers die telkens berichtjes lezen en verzenden.

Wat diensten als Facebook en Instagram zo verslavend maakt, is de reactie die elke activiteit losmaakt. Niet ongevaarlijk. Rijden onder invloed van de smartphone leidt jaarlijks tot honderden ongevallen en tientallen doden. Die piepende en trillende aandachtstrekker – tot onder het gebed en bijbellezen toe – is een vorm van technologische terreur.

INSTAGRAMGENERATIE

Niet minder dan dertig procent van de jongvolwassen erkent verslaafd te zijn aan sociale netwerken. Bijna dertig procent van de 18-25-jarigen is dagelijks drie tot vijf uur online. De cijfers voor 12-17-jarigen zijn niet minder zorgelijk. Tot laat in de avond zijn ze in de weer met hun digitale apparaatjes, doen spelletjes, appen en instagrammen alsof hun leven ervan afhangt. Geen wonder dat zoveel jongeren doodmoe zijn.

Wereldreizigster Iris Hannema (1985) verbaast zich over het gebrek aan nieuwsgierigheid van ‘twintigers die de hele wereld over vliegen om vervolgens hun comfortabele hostel met cocktailbar en snelle wifi nauwelijks te verlaten. (...) Aangesloten aan de wifi-pijpleiding’, lijkt het ‘dat de behoefte om naar buiten te gaan en de wereld te ontdekken er simpelweg niet meer is,’ schrijft ze in een scherp getoonzet artikel in Trouw-bijlage ‘Tijd’ (7-7-2018).

In het restaurant maak je een selfie met het door jou gekozen gerecht. Vervolgens stuur je die de wereld in. Dit ben ik, samen met mijn pizza of hamburger. ‘Ik app, dus ik ben!’ Zoeken we op deze wijze naar erkenning? En moeten anderen vervolgens ons zelfbeeld bevestigen met hun retweets en likes? ‘Zonder sociale media, zonder Skype en wifi waren ze nooit vetrokken, daar ben ik van overtuigd’, aldus Hannema. Onze smart is ons nieuwtjessnoepje, egosnoepje (wat vinden ‘ze’ van mij?) en vermaaksnoepje (Tony Reinke).

BEWUSTWORDING

De Amerikaanse hoogleraar klinische psychiatrie Jean M. Twenge (1971) deed voor haar boek iGen uitgebreid studie naar de generatie die volledig is opgegroeid met mobiele digitale apparatuur, de zogenaamde Generatie F (van Facebook). Scrollend, swipend, chattend en klikkend gaan zij door het leven, geobsedeerd door wat hun mobiel hun biedt. En dat is veel. Dat excessieve gebruik van je smartphone kost echter wel veel tijd, vooral het bijhouden van contacten.

Voor je ‘veelvrienderij’ betaal je een prijs. Iedere aankondiging van een WhatsAppje, Twitterberichtje of een sms’je doet een aanslag op je concentratie. Ook al breng je de discipline op om niet onmiddellijk te kijken, zo’n ‘ping’ of trilling zit in je hoofd. Laten we ons ook eens afvragen hoeveel uren heengaan met scrollen door andermans verhalen en foto’s? Jongeren uit orthodox-christelijke kringen onderscheiden zich in gebruik van sociale media nauwelijks van jongeren buiten die kring.

FOMO

Voor de angst iets te missen doordat je bijvoorbeeld buiten bereik van wifi bent, is de term FOMO bedacht: Fear of Missing Out. Is het de angst om buitenspel gezet te worden? Om wereldvreemd te raken? Er is, las ik, een legitieme FOMO, namelijk de angst om het Koninkrijk van God mis te lopen. Dat Rijk dat zijn voltooiing nadert. De grote dag van Jezus Christus komt eraan. Dat is breaking news.

Elke technologische ontwikkeling spoort ons aan tot bezinning. Wat is de invloed ervan op mijzelf, op mijn relatie met God en anderen? Ik kan hem ook gebruiken om gebedspunten via Whatsapp mee uit te wisselen, om dagelijks een tekst uit de Bijbel tot me te laten komen. Mijn smartphone vertelt veel over mijn innerlijke drijfveren. Hij geeft een glashelder antwoord op de vraag waar mijn hart naar uitgaat. Kan het zijn dat preek, gebed en bijbellezen voor velen hun kracht verloren hebben vanwege de moordende concurrentie van internet? Tegenover twee keer anderhalf uur in de kerk (in het gunstigste geval) en drie kwartier catechisatie (voor jongeren) staan vele uren in de digitale wereld. En hoe meer ik mij daar vermaak, hoe meer ik geestelijk ontheemd raak. Het is geen geheim dat veel informatie die onze jongeren tot zich nemen niet meer van ouders, leerkracht of predikant komt, maar via sociale media. Is dat verkeerd? Oordeel zelf.

GEVAARLIJK

De eerdergenoemde Jean Twenge vreest dat internet een hele generatie vernietigt. Zij linkt veel jeugdmisère aan de smartphone. Heeft ze gelijk of ongelijk? Niettemin is het heel gemakkelijk en verleidelijk verboden vruchten te plukken en te eten. Er is veel onlinelokaas en een groot aanbod aan digitale delicatessen. Porno is niet zomaar de grootste bedrijfstak op internet.

En wat die gegarandeerde privacy betreft? Het zal niet de eerste keer zijn dat door een datalek of een digitale inbraak namen en adressen op straat liggen. Trouwens, God trekt Zich al helemaal niets aan van een privacywet. Uitkijken dus waar je je voet zet, ook in de digitale wereld.

Dat geldt eveneens het experimenteergedrag van jongeren. Pikante foto’s en seksueel getinte berichten van jezelf verzenden (sexting) om te horen hoe mooi en aantrekkelijk je bent, lijkt minder slecht dan met elkaar naar bed gaan. Of komt van het een het ander? Het werd heel gewoon om alles te filmen en te fotograferen en door te sturen. Onderzoek van Kliksafe onder reformatorische jongeren naar online seksueel gedrag stemt niet vrolijk. Realiseren we ons nog wel, ook als ouders en leerkrachten, hoe ruïneus de psychische schade kan zijn? Je smartphone kan weleens letterlijk smart worden.

‘Onze browsergeschiedenis kan alleen met het bloed van Christus worden schoongewassen.’ (Tony Reinke) Als ik daar weet van heb, wil ik Hem alleen nog maar verheerlijken met mijn duimen, ogen en oren.

SCHADUWKANTEN

Er worden in het digitale tijdperk minder boeken, kranten en tijdschriften gelezen. Dat is niet goed, want wie leest, leert. Die vergroot niet alleen zijn woordenschat, maar er komen ook nieuwe gedachtenprocessen op gang.

Er wordt van alle kanten gewezen op de negatieve aspecten van onze huidige verkleefdheid aan schermpjes. De explosieve stijging van burn-out onder jongeren, angststoornissen, depressie en stijgende suïcidaliteit kan daar wel eens meer mee van doen hebben dan we willen erkennen. Dat bedoelde Twenge met haar waarschuwing dat de smartphone een hele generatie vernietigt.

Altijd online overprikkelt de hersenen. Ze komen niet meer tot rust. Gevolg is verstoorde nachtrust, afnemende concentratie, verminderde studieprestaties en slinkende sociale vaardigheden. NRC-technologieredacteur Wouter van Noort zet in zijn boek Is daar iemand? moeiteloos de schaduwzijden van de smartphone op een rij. Neem alleen al het negatieve effect dat schermlicht heeft op de aanmaak van melatonine, waardoor inslaapproblemen optreden. Bijna een kwart van de dertienjarigen is bijziend (myopie).

Hoe komt dat toch dat we zo aan dat scherm verkleefd zijn? Vanwege het beloningssysteem dat in onze hersenen geactiveerd wordt. Vooral games spelen daar listig op in en niet alleen die. Denk ook aan het beloningssysteem van de chatkanalen: de volgers, de hartjes, de duimpjes, de likes en dislikes... Geen like is een publieke veroordeling. Pijnlijk, die negatieve feedback. Dus moet je een andere foto of een ander berichtje posten. Wie een abonnement neemt op Tinder of Tinder Gold (een van de talrijke koppelkanalen) krijgt gelijk een voorraad likes en maar liefst vijf superlikes om uit te delen. Je zult maar niet geliket worden.... In Silicon Valley weten ze wel hoe ze ons zo lang mogelijk aan het scherm houden.

Apple-icoon Steve Jobs liet zich tegenover een journalist van de New York Times (10-9-2014) ontvallen dat hij zijn kroost zo ver mogelijk weghoudt van digitale apparaten. Hanteren techgiganten misschien de hoofdregel van drugsdealers: don’t get high on your own supply (Word nooit high van je eigen handel)? vraagt sociaal-psycholoog Adam Alter in Trouw (27-4-2017).

NUCHTER

Laten we onszelf eens de vraag stellen of we gelukkiger worden van steeds meer vrienden en volgers, hartjes en duimpjes. Laten we ook eens bijhouden hoeveel tijd die digitale apparaten dagelijks opslurpen. Het is tijd die je maar een keer kunt besteden. Je smartphone kan een prima vluchtmiddel zijn om maar niet na te denken over de diepste zin en bedoeling van het leven. Hebben we ook nog ‘lege’ momenten? Hoe kostbaar en waardevol kunnen die ogenblikken zijn. Het kan de tijd zijn waarin we Gods stem weer horen en Zijn hand in grote en kleine dingen zien.

Wil je geen ‘Bluetooth’ worden, dan is een werkelijke verbondenheid met Christus essentieel. Hij brengt je een totaal andere wereld binnen. Laten we als ouders het belang van offlinemomenten voorleven.

Ds. J. Belder uit Harskamp is emeritus predikant.

‘Beetje bij beetje hebben we de stilte, de tijd die we nodig hebben om dingen te overdenken, de leegten in ons hoofd en de afzondering, verloren.’
Alan Lightman, in: In Praise of Wasting Time

NADENKERS

• Brengen mijn smartphonegewoontes me dichter bij God of juist verder bij Hem vandaan?

• Gebruiken wij onze telefoon om de zonde op te zoeken? Dan snijden wij de verbinding met Gods tijdslijn door. (Tony Reinke in: Altijd en overal. Hoe je smartphone je leven verandert, p.212)

• Hoeveel tijd spenderen we aan digitaal gekwebbel, aan scrollen door andermans verhalen en foto’s?

• Het simpele gebaar waarmee je in gezelschap je smartphone tevoorschijn haalt, is het ‘nieuwe geeuwen’. Slecht voorbeeld doet ook volgen.

• Wat gebeurt er met je geest en lichaam als je een weeklang smartphonevrij leeft, een weeklang offline bent?

• Stop je smartphone iedere dag een poos in zijn hok, ofwel: beperk het aantal schermuren.

• Houd je slaapkamer smartphonevrij en zeker maaltijd, kerk en catechisatielokaal.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen