DIENSTBAAR PASTORAAT

De titel van de pastorale handreiking die ds. De Graaff ons aanreikt, geeft het thema van het boek helder aan: hoe God in Christus door zijn Geest nabij wil zijn in het leven van de oudere mens. En ook hoe het pastoraat daaraan dienstbaar kan zijn.

De ondertitel heet namelijk: handreiking voor ouderenpastoraat.

Dat is echter te bescheiden uitgedrukt. Dit geschrift richt weliswaar zijn spits op het pastoraat aan ouderen, maar is tevens een kundige gids voor het pastoraat in het algemeen. Daarbij komt niet alleen de pastorant in beeld, maar ook de pastor zelf.

Ik las dit boek met een dubbele blik: die van de pastor die ik vele jaren mocht zijn en die van de oudere die ik al geruime tijd ben.

Beide leeswijzen leverden een klare blik in de spiegel op: onderrichtend, verhelderend en ontdekkend.

DE JUISTE HOUDING

Het boek opent met een tekening van de pastorale attitude, de innerlijke houding waarmee het pastoraat wordt verricht. Daarvoor gebruikt de auteur drie pastorale basiswoorden: nabijheid, mededogen en omzien naar. Deze voor het pastoraat cruciale woorden worden inhoudelijk geheel bepaald door wat de Schrift getuigt aangaande de nabijheid van God in Christus. Anders gezegd: door het pastoraat van de goede Herder zelf.

Om deze pastorale attitude te verdiepen, beveelt ds. De Graaff bijbelmeditatie aan. Daarbij staat de vraag centraal: wat wil God mij nu persoonlijk door dit bijbelgedeelte zeggen? Het pastoraat zoals dit boek bepleit, wil voluit bijbels pastoraat zijn. Dat betekent dat ook in de pastorale gespreksvoering de Bijbel open zal gaan. Aanwijzingen daartoe zijn het gehele boek door te vinden.

De rode draad van de pastorale gesprekken met ouderen is de belofte van de nabijheid van de goede Herder. Door de genade van de Heilige Geest kan iemand in de nabijheid van de pastor de nabijheid van God in Christus ervaren.

OUDERDOM

Voorafgaande aan de pastorale casuïstiek staan twee informatieve hoofdstukken, die gewijd zijn aan de levensfase van de ouderdom. De ouderdom is de fase van de kwade dagen, waarover Prediker 12 zo beeldend spreekt, maar kan ook, naar Psalm 92, een tijd van geestelijke groei en verdieping zijn. Ondanks lichamelijk en geestelijk verval blijft de oudere mens schepsel van God. Hoe geschonden zijn menselijke waardigheid ook kan zijn, van de pastor in de geest van Christus mogen we verwachten dat hij de mens in zijn ouderdom met respect en mededogen tegemoet treedt.

Welke mogelijkheden, maar ook welke grenzen en gevaren de pastor op zijn pad kan tegenkomen, worden met fijngevoelige pen beschreven.

GESPREKSVOERING

Over fijngevoeligheid gesproken, heel dit boek ademt een geest van wijsheid, begrip, inzicht en behoedzaamheid. Dat komt met name tot uiting in het hoofdstuk over pastorale gespreksvoering. De verbale en de non-verbale communicatie komen daarin ter sprake.

Daarbij behoort ook het aangaan van de confrontatie in de pastorale ontmoeting. De zo-even genoemde fijngevoeligheid betekent niet dat we hier te maken hebben met een soft praatje. Integendeel, de pijnlijke tegenstem die in het pastoraat soms noodzakelijk is, wordt niet geschuwd. Daarbij komt ook de pastor zelf scherp in beeld. Hoe vrij en behoedzaam is hij in zijn pastorale omgang?

Acht hoofdstukken bespreken evenzovele pastorale situaties. Ik noem ze hier alle, op enkele ga ik wat nader in. Luisteren naar het levensverhaal, verlieservaringen, leven uit vergeving, ouderpijn, dankbaarheid en zelfgenoegzaamheid, depressieve stoornis, levensmoe, dementie. Tot mijn verbazing miste ik hier een hoofdstuk over het pastoraat aan het terminale ziek- en sterfbed.

In het hoofdstuk over verlieservaringen komt het verlies van een kind en van een dierbare door zelfdoding ter sprake. Inzicht in het rouwproces en pastorale vertroosting gaan daarbij hand in hand.

Wat de schrijver opmerkt over ouderpijn, zal menigeen herkennen. Verdriet, gemengd met teleurstelling en schuldgevoelens, pijnigt menig ouderhart als kinderen het ouderlijk huis de rug toekeren of het geloof vaarwel zeggen. Onvoorwaardelijke liefde is de weg die hier gewezen wordt.

Het hoofdstuk over depressie biedt veel inzicht over deze ook onder ouderen veel voorkomende stoornis en biedt wijze hulp bij de pastorale omgang met hen. Datzelfde kan ook gezegd worden over het pastoraat aan dementerenden. De actuele discussie rond ‘voltooid leven’ krijgt hier ook aandacht.

GENADEGAVEN

Het zal duidelijk zijn dat ik dit boek met hartelijke instemming en waardering gelezen heb. Eén kritische noot wil ik laten horen. Die betreft wat de schrijver opmerkt over scheppingsgaven en genadegaven (p.18-20). Ik krijg de indruk dat hij de door God aan mensen gegeven scheppingsgaven en de door de Geest geschonken genadegaven (charismata) min of meer met elkaar vereenzelvigt.

Naar mijn mening moet hier scherper onderscheid gemaakt worden. Het is zeker genade als God de ons meegegeven scheppingsgaven wil heiligen in Zijn dienst. Maar de genadegaven van de Heilige Geest, waarover Paulus spreekt, zijn manifestaties van de andere werkelijkheid van het Koninkrijk Gods die soms even doorbreken in onze werkelijkheid.

SAMEN LEZEN

Ten slotte wil ik iets zeggen over het gebruik van dit boek. Terwijl ik las, kwam de gedachte bij me op: is dit voor de pastorale vrijwilliger niet te hoog gegrepen? Deze vraag neemt de schrijver op in het laatste hoofdstuk ‘Terugblik en bemoediging’. Ik adviseer de lezer met dit hoofdstuk te beginnen. Verder wil ik aanraden om het boek met elkaar, bijvoorbeeld in het consistorie of het pastorale team te lezen en te bespreken onder deskundige leiding. De samenvattende uitnodigingen waarmee elk hoofdstuk besluit, kunnen bij zo’n bespreking van veel nut zijn. Dit boek is de rijpe vrucht van langdurige pastorale ervaring ondersteund door uitgebreide kennis van de pastorale literatuur. Een welgemeend compliment aan collega De Graaff voor dit rijke boek, dat hij tijdens zijn emeritaat mag zien verschijnen. En een goede raad aan elke pastor: laat u door deze pastorale handreiking verrijken.

Ds. T. Poot uit Bodegraven is emeritus predikant.

N.a.v. Ds. H.G. de Graaff, ‘Gij Die zo nabij zijt. Handreiking voor ouderenpastoraat’ (Artios-reeks), uitg. Groen, Heerenveen; 175 blz.; € 13,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen