ACHT HOOFDLIJNEN

Dat vader Boyd in de brief aan zijn zoon Greg (zie kader) een punt heeft, is duidelijk. Hij is niet de enige geestelijke zoeker die door het lezen van de eerste bijbelboeken de weg kwijt raakt.

ANDERE UITERSTE

Om te beginnen is het goed om te beseffen dat het andere uiterste ten minste even vreemd zou zijn. Ik bedoel: als de Bijbel helemaal zou zwijgen over geweld. Dan zou Gods Woord zich werkelijk buiten de werkelijkheid zetten. De bijbelse geschiedenissen staan midden in de realiteit van dit leven. En dat is vol geweld. Hebben wij misschien door alle feel good-ideeën en -therapieën een god bedacht die vooral prettig moet voelen? Vergis ik me als ik denk dat ook veel christenen er een nogal ‘therapeutisch moralistisch’ godsbeeld op na houden? Dat wil zeggen: een god die altijd beschikbaar is om mij te helpen zoals ik dat graag wil, die het goede van ons beloont, terwijl hij het verkeerde meestal door de vingers ziet.

HOOFDLIJNEN

Met deze opmerkingen bedoel ik niet de vele vragen snel glad te strijken. Er valt dan ook nog meer te zeggen. Concreet wil ik dat in de volgende artikelen doen bij een aantal bijbelgedeelten die we kunnen rekenen tot de ‘geweldsteksten’ (zie kader). Maar omdat je die niet kunt begrijpen zonder voldoende aandacht voor belangrijke hoofdlijnen in de Bijbel, wil ik die eerst noemen.

1. ONVOLKOMEN KENNEN

Bij het zoeken naar antwoorden op moeilijke vragen is het belangrijk te beseffen dat onze kennis beperkt is. Bij Zijn bestuur van deze wereld heeft God te maken met miljarden variabelen. Bovendien kan Hij rekenen met het verleden en weet Hij ook de toekomst van alle dingen. Wat weten wij hiervan? Nog geen fractie. Dat zal ons daarom bescheiden maken in ons oordeel over moeilijke bijbelgedeelten.

2. AANPASSING AAN DE TIJD

De Bijbel is een ‘groeiboek’. Er is vele eeuwen aan geschreven. Al die eeuwen door is God Dezelfde, maar de mensen zijn dat niet en hun omstandigheden evenmin. God past Zijn openbaring en ook Zijn handelen daarbij aan. Hij kiest woorden, beelden en middelen die voor mensen in een bepaalde tijd begrijpelijk zijn en die passen bij hun situatie. Dat is voor Israël in Egypte anders dan voor Paulus in Rome. Mozes zou minder dan de helft van de brief van Paulus aan deze gemeente begrepen hebben. God laat zich van stap tot stap dieper kennen. Als Jozua tegen de Israëlieten gezegd zou hebben, wat Jezus later zei in de Bergrede: ‘Ik zeg u echter dat u geen weerstand moet bieden aan de boze; maar wie u op de rechterwang slaat, keer hem ook de andere toe’ (Matt.5:39), dan zou het volk binnen korte tijd uitgeroeid zijn. Juist dat moest voorkomen worden, omdat de Messias uit Israël zou voortkomen. Daarom zei God toen: oog om oog, tand om tand. Dat dit trouwens ook al geweld beperkend is, zegt meer over Gods ‘antigeweld’-keuze dan wij misschien denken.

3. HEILSGESCHIEDENIS

Het gaat in de Bijbel om één ‘totaalverhaal’ dat meestal wordt aangeduid met het begrip ‘heilsgeschiedenis’. Wie allerlei gebeurtenissen – ook als het om voor ons onbegrijpelijk geweld gaat – uit dit grote verband weghaalt, maakt een karikatuur van de Bijbel.

4. RELATIE TOT HET KRUIS

Als recht en gerechtigheid in een samenleving krom gebogen worden, als vreemdelingen niet meer veilig zijn, als perverse seksualiteit tot norm geworden is, dan roept dat Gods toorn wakker. We kunnen hierbij denken aan de geschiedenis van Sodom en Gomorra.

Maar ook de maat van het kwaad van de Kanaänitische volkeren was in Gods ogen vol geworden. Als uiterste grenzen worden overschreden, grijpt God in met Zijn oordeel.

Maar om het kwaad werkelijk te laten stoppen, is meer nodig. Daarvoor kwam Jezus Christus. In Hem gaf God Zichzelf om het kwaad weg te dragen tot op het kruis en daar het definitieve oordeel erover te voltrekken. Aan het kruis zijn de kwade machten van de oude wereld ontmaskerd en verslagen (zie Kol.2:15). Het kruis laat ook zien dat de Bijbel geen handleiding volkerenmoord is, maar het getuigenis van Gods reddingsplan, dat eenmaal zal uitlopen op een nieuwe hemel en aarde waar gerechtigheid woont (2 Petr.3:13).

5. OUDE EN NIEUWE TESTAMENT

De ‘oplossing’ dat in het Nieuwe Testament anders over geweld gesproken wordt dan in het Oude, is niet overtuigend. Denk bijvoorbeeld aan de vele oordeelsaankondigingen in Openbaring. Wie tot het eind toe weigert om Jezus Christus als Heer te aanvaarden, krijgt met die vreselijke werkelijkheid te maken. Zelfs een eeuwigheid lang.

Opvallend is ook dat het Nieuwe Testament nergens afstand neemt van het Oude. Dat blijkt ook hieruit dat de evangelieschrijvers en apostelen vrijmoedig citeren uit vloekpsalmen en oordeelsaankondigingen. Zonder kritisch commentaar dus. Het Oude Testament was de Bijbel van de eerste en tweede generatie christenen. Je merkt nergens dat zij hierbij een tegenstelling ervoeren met wat zij geloofden aangaande Christus en Zijn verlossing.

6. TEGENGEWELD

Soms is geweld nodig om erger kwaad te voorkomen of in te dammen. Antigeweld dat verlost, bevrijdingsacties die levens redden. Ook God gebruikt geweld om geweld te stoppen. Hoe moeilijk misschien ook voor ons om te volgen, zelfs de oorlogswetten (Deut.20) perken het geweld op bepaalde wijze in: eerst vrede aanbieden (Deut.20:10), niet de gehele bevolking doden (Deut.20:14), de fruitbomen laten staan (Deut.20:19).

7. BIJBELS ‘MANAGEMENT’

God had zich ook in één keer aan alle volkeren verlossend kunnen openbaren. Maar Hij kiest voor de komst van Zijn Koninkrijk een groeimodel. Ongetwijfeld omdat zo’n kwetsbare keuze het beste past bij wie Hij is en wie wij (geworden) zijn. Zijn Koninkrijk begint zo klein als een mosterdzaadje. Abraham, een familie, een klein volk en uiteindelijk Jezus Christus.

De kwetsbaarheid van Gods keuze om zo Zijn schepping te verlossen, blijkt duidelijk uit de geschiedenis van Israël. Het volk dwaalde rond en was nergens veilig, in het beloofde land zoals het er uitzag in de tijd van de Kanaänieten al helemaal niet. Zij zouden met hun militaire overwicht en goddeloze religie Israël binnen de kortste tijd fysiek en geestelijk vernietigd hebben. Hoe tegenstrijdig dat ook klinkt: alleen door geweld kon voor het ‘mosterdzaadje’ Israël in Kanaän ruimte komen om uit te groeien tot het volk waaruit de Messias zou voortkomen.

8. TOORN EN OORDEEL VAN GOD

Dat de vragen over geweld in de Bijbel ook alles te maken hebben met ons beeld van God, zal duidelijk zijn. Velen hebben moeite met de bijbelse verkondiging dat God eenmaal mensen en volkeren oordelen zal. Een aantal geschiedenissen in het Oude Testament vormt een voorspel daarop.

De dag van Jezus’ komst zal vol vreugde zijn voor ieder die bij Hem hoort. Maar het is een dag van schrik voor ieder die Hem geweigerd heeft. Eenmaal zal er een einde komen aan alle kwaad en kwaden. De dader heeft niet voor altijd een voorsprong op zijn slachtoffer. Hij zal Gods toorn niet ontlopen. Hoewel Gods toorn dus een werkelijkheid is, geeft het niet het ‘karakter’ van God aan. Je leest nergens in de Bijbel dat God ‘toorn’ is. Zijn liefste werk is vergeven, verzoenen en redden van de dood. Het hele Nieuwe Testament is daar vol van en het hele Oude Testament verwijst daar al naar. De complete verzoeningsdienst in tabernakel en tempel laat dit zien. Niet van harte verdrukt en bedroeft God mensenkinderen (Klaagl.3:33). Zo is Zijn karakter. Reden genoeg Hem voortdurend te loven en te prijzen.

Ds. W. Markus uit Bergschenhoek is emeritus predikant.

GEWELD IN DE BIJBEL

Als het over geweld gaat, is de Bijbel dan zoveel anders dan de Koran? In vijf artikelen gaan we op zoek naar antwoorden.

1. Acht hoofdlijnen

2. Jericho en de uitroeiing van de oorspronkelijke bewoners van Kanaän

3. Was Simson een zelfmoordterrorist?

4. Elisa en de beren

5. Wraakgebeden en haatteksten

PROBLEEM MET GOD

‘Beste Greg,

Je geeft me de best denkbare redenen om de meest ondenkbare dingen te geloven! Een Jood uit de eerste eeuw staat op uit de dood en is God. (…) Wie kan dat nu geloven? Maar wie zou het niet kunnen geloven met de argumenten die jij daarvoor hebt. Ik krijg er hoofdpijn van! (…)

En dan heb ik nog een probleem. Je hebt het de hele tijd over de liefde van God, enz. Maar de God die ik me herinner uit het Oude Testament lijkt daar in ieder geval niet op! Vernietigde Hij niet de hele planeet met behulp van een zondvloed? (…) En gaf Hij geen bevel om de Kanaänieten uit te roeien – inclusief vrouwen en kinderen? En verbrandde Hij Sodom en Gomorra niet tot as? Dat lijkt helemaal niet op jouw God die liefde is.’

Uit: Gregory A. Boyd en Edward K. Boyd, ‘Brieven van een scepticus. Een zoon schrijft met zijn ongelovige vader’; p.126.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen