BIJBELSE SYMFONIE

Theoloog Arnold Albert van Ruler (1908-1970) theologiseert in de lijn van Kohlbrugge. Hij onderstreept (net als Miskotte) expliciet het belang van Kohlbrugges uitgangspunt: het Oude Testament is niet aftands, versleten en gedateerd.

De eigenlijke boodschap staat volgens hem in het Oude Testament. Het gaat God om de nieuwe schepping. Zijn schepping is niet iets wat zich aan de rand van Gods interesse bevindt, maar het is de kern ervan. De wereld en de cultuur zijn geestelijk niet waardeloos, maar hebben betekenis omdat ze van God zijn. Een christen heeft een roeping, ook een politieke. Theocratie is naar de wil van God. God wil gediend zijn in het leven van alle dag, ook in de politiek.

PENDELBEWEGING

Marginaliseert Van Ruler de plaats van Christus? Soms lijkt het erop, maar dat is slechts schijn. Hij wil en kan niet om Christus heen. Christus is de Verlosser. Heel mooi zegt hij het ergens: wie de Verlosser is, laat het Nieuwe Testament zien: namelijk Jezus van Nazareth, zoon van Maria en Zoon van God. Maar wat de Verlosser is – wat Hij doet en hoe Hij dat doet – dat laat het Oude Testament zien.

Van Ruler benadrukt dat zowel het Oude als het Nieuwe Testament hun eigen betekenis en bedoeling hebben. Dit houdt in dat ze niet naadloos op elkaar passen.

In het Nieuwe Testament valt de nadruk vooral op het wegnemen van de zonde en het boeten van de schuld. In het Oude Testament treedt vooral het koninklijke van de Messias op de voorgrond. Pas vanuit de vervulling kunnen we zien hoe Christus in het Oude Testament zichtbaar is. We gaan vanuit het Oude naar het Nieuwe Testament en daarna weer terug; er is een permanente pendelbeweging. Wederkerig verhelderen de beide testamenten elkaar.

HEDENDAAGS CONTRAST

Een hedendaags contrast met deze benaderingen biedt het denken van dr. A. van de Beek. Hij kiest zijn uitgangspunt principieel in de nieuwtestamentische verkondiging van Christus als de Gekruisigde. Vandaaruit ziet Hij de contouren van het kruis (gebrokenheid, veroordeling en verlossing) oplichten in het Oude Testament.

Ook de schepping is volgens Van de Beek niet zonder het kruis te verstaan. De vraag is echter of deze radicaal christocentrische inzet de eigen waarde en bijdrage van het Oude Testament niet onderwaardeert.

***

Als we alles samenvatten, zien we hoe de lijn van de eenheid van de Bijbel en de eigen betekenis van het Oude Testament die we bij Calvijn tegenkomen, bij diverse Nederlandse theologen nader is uitgewerkt. Het Oude Testament houdt zijn eigen betekenis in de twee-eenheid van Oude en Nieuwe Testament. Het één verheldert het ander en andersom. Tegelijk is er een soort tegoed in het Oude Testament: we kunnen hierbij denken aan de visie op het bestaan als een leven voor Gods aangezicht.

IN DE PRAKTIJK

We trekken ten slotte enkele praktische lijnen. Hoe gaan we als christenen in de prediking om met het Oude Testament? Hoe krijgt de pendelbeweging van het Oude naar het Nieuwe en andersom gestalte in de preek en in ons theologisch bezigzijn?

1. Als eerste wil ik aansporen om het Oude Testament in de prediking serieus te nemen. Het is niet altijd gemakkelijk om over oudtestamentische teksten te preken – hoorders dreigen gauw af te haken – maar het loont om door te zetten. Juist onbekende gedeelte bergen rijke schatten in zich. Expository Preaching, waarbij een perikoop uit de Schrift nauwkeurig gevolgd wordt, met oog voor het hart van de hoorders is heel belangrijk, juist ook in onze tijd.

2. Daarbij is het belangrijk om het Oude Testament in zijn eigenheid en vreemdheid te laten spreken. Laten we oppassen voor te snelle harmonisering. Als we een tekst niet begrijpen, moeten we gewoon wat langer luisteren, zeg ik mijn promotor dr. H.G.L. Peels na.

3. We lezen de oudtestamentische tekst in zijn eigen context, maar ook in zijn bredere verbanden: het bijbelboek, het deel van de canon, de canon zelf (Oude en Nieuwe Testament). Deze ene tekst vormt één stem binnen de bijbelse symfonie: er is daarbij een veelheid van (soms tegenstrijdige) stemmen. Deze canonieke benadering helpt ons om de samenhang binnen de testamenten te zien.

4. Op grond van deze bredere benadering kunnen we zeggen dat in elke oudtestamentische preek Christus ter sprake kan en moet komen. Vanuit het brede werk van God in deze wereld is er altijd een lijn naar Zijn heel bijzondere, fundamentele werk in kruis en opstanding. In het ontdekken van de verhouding Oude en Nieuwe Testament vervult Christus de sleutelpositie. Hij is de Koning Die staat als een geslacht Lam (Openb.5). Koningschap en Middelaarschap gaan in Hem helemaal samen. Heiligheid en nabijheid worden in Hem zichtbaar en tastbaar.

SAMENHANG

5. Het Nieuwe Testament kan niet zonder het Oude. Het Oude kan niet zonder het Nieuwe.

Het is goed om ons als christenen-uit-de-heidenen te realiseren dat we geen Oude Testament gehad zouden hebben zonder Christus (en het Nieuwe Testament). Tegelijk is het belangrijk om te luisteren naar de Joden, aan wie de Woorden Gods in de eerste plaats zijn toebetrouwd (Rom.3:2).

6. De manier waarop in het Nieuwe Testament teruggegrepen wordt op het Oude, laat zien hoe belangrijk voor de eerste christenen de Joodse Bijbel was en bleef. Tegelijk stelt de manier waarop dat gebeurt ons voor vragen. De manier van citeren die we in het Nieuwe Testament tegenkomen, past in de Joodse context van die dagen en is anders dan wij het zouden doen. Tegelijk geeft deze manier van citeren aan de teksten een geweldige, nieuwe diepte. Een enkel voorbeeld. Als in Mattheüs 1:15 bij Jezus’ terugkeer uit Egypte Hosea 11:1 wordt aangehaald (‘Uit Egypte heb Ik Mijn Zoon geroepen’), verbaast dat ons aanvankelijk. De ‘zoon’ over wie Hosea spreekt, is immers niet Jezus, maar Israël. Onze verbazing verandert echter in verwondering als we beseffen dat Mattheüs Jezus schildert als ware Zoon en Vertegenwoordiger van Israël. Dan blijkt de tekst van Hosea in Mattheüs ineens een diepere betekenis te krijgen.

7. We moeten ons steeds realiseren dat door de teksten heen God Zelf ons aanspreekt. De boodschap van God wil gehoord worden in telkens nieuwe contexten en verbanden. De hele Schrift is ‘door God ingegeven’ (van Hem doorademd). De Geest spreekt ons aan in het Oude en Nieuwe Testament én in hun samenhang. Laten wij ons alle moeite getroosten om die woorden ook te verstaan en toe te eigenen en toe te passen.

Dr. A.J. van den Herik is predikant van de hervormde gemeente te Moerkapelle.

In aansluiting op de drie artikelen van ds. Van den Herik starten we volgende week een serie van prof. dr. A. de Reuver over de hartslag van de prediking.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen