BOEKBESPREKINGEN

Wim Weren
Rode draden in de evangeliën.
Uitg. KokBoekencentrum, Utrecht; 290 blz.; € 28,95.

Wim Weren, emeritus hoogleraar van de katholieke universiteit van Tilburg, biedt ons in dit boek een rijpe vrucht van zijn jarenlang bezig zijn met het onderzoek van de teksten van het Nieuwe Testament.

Het boek gaat over de vier evangeliën. Bij elk evangelie geeft hij eerst een korte inleiding over het ontstaan en de opbouw. Dan volgen er telkens vijf à zes hoofdstukken, die een bepaald motief uit dat evangelie bespreken.

Daarbij grijpt de schrijver nog wel eens terug op een eerdere speciaalstudie. Dat zorgt voor een wat fragmentarische indruk. De rode draden zijn soms brokkelig.

Bij de behandeling maakt de schrijver doorgaans vier stappen.

Stap 1 is de literaire analyse. Hoe is de opbouw van een bepaald tekstgedeelte? En wat is de onderlinge verhouding van de samenstellende delen? Dat biedt soms verrassende inzichten. Zo vond ik bijvoorbeeld de analyse van de afscheidsredenen van Jezus zeer verhelderend. Een andere keer komt het geforceerd over.

Stap 2 is de intertextuele vergelijking. De schrijver voert daarbij nog wel eens wat hij noemt ‘deutero-canonieke’ geschriften op, zoals de evangeliën van Petrus en Thomas. Maar ook klassieke literatuur. Interessant is de vergelijking van de gelijkenis van de rijke man de arme Lazarus met het verhaal van Orpheus en Euridice. Overeenkomsten worden dan aangetoond, maar het unieke van de evangeliën raakt daarbij zeker niet ondergesneeuwd. De intertextuele vergelijking binnen de evangeliën zelf had daarbij wel meer aandacht mogen krijgen.

Het derde is de situering van elk evangelie in de tijd en plaats van ontstaan. Zo wordt de houding ten opzichte van het Joodse volk in het evangelie van Mattheüs verklaard uit het feit dat het ontstaan is in Joods-christelijke gemeenten in het noorden van Palestina en Syrië, die woonden te midden van Joodse gemeenschappen. Weren blijkt daarbij geen aanhanger van vervangingstheologie, maar scheert met de opmerkingen op blz. 79 wel langs de rand van de twee-wegengedachte, om niet te spreken van vele wegen.

De laatste stap is de vraag naar de betekenis voor onze tijd. Opvallend is dat de schrijver veel aandacht besteedt aan de positie en de rol van bepaalde vrouwen in de evangeliën. Kennelijk voert de schrijver het pleit voor de revisie van de rol van de vrouw in de Rooms-Katholieke Kerk.

Over het geheel genomen gaat de schrijver uit van beelden die latere schrijvers van Jezus geven. Aan de stelling ‘wel waar, maar niet echt gebeurd’, wil hij zich echter niet branden. Feit en fictie zijn voor hem te veel verweven en aan het waarheidsbegrip van de natuurwetenschap wil hij zich beslist niet onderhorig maken. Toch krijg ik de indruk dat hij geregeld voor ‘fictie’ kiest. Bijvoorbeeld ten aanzien van de maagdelijke geboorte.

Positief is dat de lezer geactiveerd wordt door een keur aan opdrachten. Dat gebeurt echter niet consequent. De ene keer worden we daarbij geholpen, de andere moeten we het zelf maar uitzoeken.

Kortom, een boek over de vier evangelie-getuigenissen over onze Heiland, de Heere Jezus Christus, waaruit veel te leren valt, maar dat ook vragen oproept tot verdere doordenking en nader gesprek. De op internet te vinden powerpointpresentaties geven overigens heel mooie en goed gekozen illustraties bij de tekst van het boek.

J. WESTLAND, PUTTEN

Tomáš Halík
Raak de wonden aan. Over niet zien en toch geloven.
Uitg. Boekencentrum, Utrecht; 192 blz.; € 19,99.

Tomáš Halík is een geleerde en veel gelezen rooms-katholieke schrijver. In het communistische Tsjechië kwam hij tot geloof en liet hij zich in het geheim wijden tot priester. Nu is hij hoogleraar in Praag en beroemd in zijn thuisland. In Nederland heeft hij ook naam gemaakt met eerder verschenen boeken, zoals Geduld met God.

Het zojuist vertaalde boek leest vlot. Halík schrijft fraai, met tal van verwijzingen en persoonlijke verhalen. Je raakt onder de indruk van het katholieke wat echt wereldwijd is. Hij schrijft vanuit Duitsland, waar hij in een klooster op retraite is, terwijl het boek aanvangt met een ervaring in India, waar hij de mis bediende. Echter, het roomse bevreemdt. Een heel hoofdstuk pleit hij voor het volksgeloof, wat bij een protestant betekent: bijgeloof.

Samengevat gaat het boek over geloven in het lijden. Je zou kunnen zeggen, dr. Halík is de roomse dr. A. van de Beek. Ze proberen allebei een antwoord te geven op het lijden van de wereld. Het lijden is een centraal thema in hun theologie en ze betrekken de Heere Jezus helemaal op het lijden in deze wereld. De een komt met ervaringen uit India, de ander verwijst naar het leven in Zuid-Afrika. Halíks boodschap is als volgt. Je ontmoet Jezus in de ellende van deze wereld. Hiervoor gebruikt hij drie voorbeelden. Als eerste een voorbeeld uit de Bijbel. De titel is ontleend aan de ontmoeting van de apostel Thomas met de opgestane Jezus. Daarvan zegt Halík dat hij ontdekte dat het herkennen van de Heere Jezus nu precies gebeurde bij het aanraken van Zijn wonden. Ten tweede, vanuit de ervaring: In alle ellende van India komt Jezus dichtbij. Je ziet Hem niet, maar Hij is daar juist wanneer je de verschoppelingen van deze wereld omhelst en verzorgt. En ten slotte, vanuit de traditie. Zijn voornaamste voorbeeld hiervan is Sint-Maarten. In een van de heilige verhalen verschijnt de duivel aan hem in de gedaante van Christus. Maar hij heeft direct door dat het een valstrik is, want deze gedaante heeft niet de wonden van Christus.

Het knappe van het boek ligt erin dat Halík naadloos bij de seculiere en postmoderne mens aansluit. Tegelijkertijd ligt hierin ook de zwakte van het boek. Geloven is bij hem veel meer een tasten dan een vertrouwelijke omgang met de Heere. Natuurlijk kan die verborgenheid van God er zijn in het leven, maar dat is niet de norm. Als hij het heeft over geloofszekerheid, noemt hij dat fundamentalisme, wat de lading krijgt van een scheldwoord. Terwijl de zekerheid van het geloof een gave van de Heilige Geest is, die meer dan goud waard is. Juist voor de postmoderne mens.

P. WIJNBERGER, BLEISWIJK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen