AALDERS

Als zijn jonge vader, Johannes Christiaan Aalders (1823-1886), in 1855 bij het wiegje van zijn pasgeboren zoontje staat, kan hij zich vast niet voorstellen dat dit kind predikant zal worden en stamvader van meerdere gereformeerde predikanten en wetenschappers.

Om deze gedachte zou hij waarschijnlijk smakelijk hebben gelachen en geschamperd dat dit wel erg onwaarschijnlijk is.

KOOPMAN

Hij is vrijmetselaar en als vrijmetselaar heb je niet veel met de kerk en al helemaal niets met de gereformeerde religie. De man – van beroep koopman in medische instrumenten – is in Leeuwarden geboren, maar zijn vader is afkomstig uit het Duitse Leer, dicht bij de Nederlandse grens.

Deze familie Aalders heeft als eerst bekende voorvader Jan Aalders, die omtrent 1716 in Ihrhove wordt geboren en daar in 1779 overlijdt. Ihrhove behoort tot de gemeente Westoverledingen (Oost-Friesland), niet ver van de Nederlandse grens. Zijn kleinzoon Gerhard vestigt zich in Leeuwarden en is de vader van Johannes Christiaan. Diens eerste vrouw heet Johanna Hendrika Le Clercq. Zij sterft al in 1851, op 25-jarige leeftijd. Hij is dan 28 en hertrouwt nog in datzelfde jaar.

In 1855 krijgt dit echtpaar een zoon. Die wordt genoemd naar zijn beide grootvaders: Gerhard Jan Daniël. Het jongetje heeft als moeder Hélène M.H.M. Cocheret de La Morinière, dochter van een Waals predikant. Zij is een godvrezende vrouw.

De zoon gaat aanvankelijk echter in het spoor van zijn vader. Hij wil van het bestaan van God niets weten, is overtuigd liberaal en antiklerikaal. Maar Gods gedachten zijn anders. Na de hbs te hebben gevolgd, wordt hij, net als zijn vader, koopman in medische instrumenten. Hij trekt naar Londen.

Daar trouwt hij in 1879 met Mary Ann Elisabeth Davis (1859-1927).

BEKERING

Terug in Amsterdam komt hij in contact met de christelijke gereformeerde ds. Albert Brouwer (1838-1901), die in de hoofdstad ‘zijn gehele kracht gegeven [heeft] aan zijn werk’ en daar ‘met alle energie, die in hem was heeft... gearbeid’. Dit contact wordt door de Heere gebruikt tot de krachtdadige bekering van de jonge koopman, die nu een verlangen krijgt om predikant te worden.

Na in Kampen gestudeerd te hebben, wordt hij in 1895 predikant te Gouda. Daarna dient hij nog vijf andere gemeenten. Hoewel hij kerkelijk in de traditie van de afgescheiden gemeenten komt, is hij diep onder de indruk van het theologische denken van dr. A. Kuyper. ‘Zijn gehele arbeid als dienaar des Woords en met name zijn prediking stonden ten volle in het teken van de vrijmachtige genade van Gods soeverein welbehagen. Daar was hij zelf door gegrepen, daarvan sprak hij met anderen met al de kracht van zijn vurige temperament. Het wonder van die Goddelijke genade bracht hem in vervoering, sleepte hem mee als in heilige hartstocht.’

KORTE VERKLARING

Uit zijn huwelijk met het Engelse meisje worden drie zoons en een dochter geboren. De oudste zoon, Gerhard Charles (in Londen geboren, 1880-1961), wordt na zijn studie theologie aan de Vrije Universiteit predikant. In 1911 promoveert hij op De valsche profetie in Israël. Hij is de eerste doctor in zijn familie.

Deze Gerhard staat in zijn tweede gemeente, Ermelo, als hij wordt benoemd tot hoogleraar aan de VU voor de oudtestamentische vakken en praktische theologie. Dertig jaar is hij als zodanig werkzaam. Van veel verenigingen en deputaatschappen is hij lid. Ook is hij voorzitter van de commissie van het Nederlands Bijbelgenootschap tot (een nieuwe) vertaling van het Oude Testament. Hij is een harde werker en publiceert veel. Samen met anderen zet de hoogleraar zich in voor de bekende Korte Verklaring, een reeks met uitleg van alle bijbelboeken. Uit zijn huwelijk met Jeanette Maria Westerink worden vier kinderen geboren. Een van hen, de classicus dr. Gerhard Jean Daniël, wordt rector van het Christelijk Lyceum te Arnhem. Op zijn naam staan nogal wat boeken over de vroegchristelijke kerk.

De tweede zoon, dr. Jan Gerrit Aalders (1909-2002, gepromoveerd op Gog en Magog in Ezechiël), wordt predikant. Hij dient vier gemeenten en is kerkelijk en maatschappelijk actief.

De jongste zoon, Gerhard Charles (1912-1972) studeert rechten, is daarna advocaat in Dordrecht, gemeenteraadslid, actief in de plaatselijke gereformeerde kerk en zit tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet.

De enige dochter trouwt met ds. W.C. van den Brink.

GEVAAR VAN VERUITWENDIGING

De tweede zoon van ds. G.J.D. Aalders is Johannes Christiaan (1881-1966). Ook hij wordt predikant. Als hij in zijn derde gemeente, Bunschoten, staat, wordt hij beroepen in Batavia. Dat is in 1918. Hij is getrouwd met Alida Ingwersen. Samen hebben zij op dat moment al vijf kinderen. Met zijn jonge gezin maakt hij vanwege de Eerste Wereldoorlog de erg omslachtige reis door de Verenigde Staten. Teruggekeerd naar Nederland dient hij in 1925 de gemeente van Schoonhoven. Dat is voor korte tijd. In het conflict-Geelkerken (1926) kan hij de synodale beslissing niet volgen en moet het gezin snel de pastorie verlaten.

Daarna dient hij enkele gemeenten van de Gereformeerde Kerken (in Hersteld Verband). Hij wordt beschreven als een man van grote pastorale gaven en een bewogen preektrant. Reeds als jong predikant wijst hij op het gevaar van de veruitwendiging van de kerken en van het geestelijk leven.

Beide zoons worden predikant in de Nederlandse Hervormde Kerk. Cornelis (1908-1999) dient vier gemeenten. Daarna wordt hij wetenschappelijk hoofdmedewerker van de theologische faculteit van de universiteit te Utrecht, die hem in 1975 tot eredoctor benoemt. Meerdere publicaties op het gebied van de praktische theologie staan op zijn naam.

WILLEM AALDERS

Zijn broer Willem (1909-2005) is getrouwd met Sarah Geertruida Huender. Ook hij dient vier gemeenten als hervormd predikant, als laatste die van Den Haag. Hij promoveert in 1941 te Utrecht op een studie over Pascal als apologetisch prediker. In 1967 krijgt hij een benoeming aan de Katholieke Universiteit te Nijmegen tot lector in de geschiedenis van het protestantisme.

Zijn dringende verzoek aan de generale synode van de Hervormde Kerk om hem te beroepen als predikant voor buitengewone of bijzondere werkzaamheden wordt hem tot zijn verdriet geweigerd. De leiding van de kerk is in die jaren in handen van volgelingen van Karl Barth, met wiens theologie dr. Aalders niets heeft.

Aanvankelijk wordt hij geboeid door de liturgische kring, later gaan zijn ogen meer en meer open voor het afdwalen van de kerk van de rechte koers, en voor de schat van de kerk der eeuwen. De laatste decennia van zijn lange leven is hij nauw verbonden met de ‘Vrienden van Dr. H.F. Kohlbrugge’.

Hij is een van de initiatiefnemers van de ‘Open Brief’ van 31 oktober 1967 van ‘de 24’ – zo genoemd naar het aantal predikanten dat regelmatig te gast was bij dr. en mevrouw Gravemeijer te Wassenaar. W. Aalders ontwerpt deze brief. In de jaren die volgen, laat hij een grote reeks van studies het licht zien. Zij handelen onder andere over Luther, de betekenis van Plato voor de christelijke theologie, de kerk als het hart van de wereldgeschiedenis, het boek Job in het licht van de Griekse tragedies, het Réveil, de Apocalyps, de heersende ideologie, het unieke van het huwelijk, het grote belang van de Septuagint voor de christelijke kerk.

Als in het kader van de eenwording van de Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken de Hervormde Kerk met haar historische karakter dreigt te verdwijnen, schrijft hij het Hervormd Pleidooi. Hij lijdt eronder dat dit vruchteloos is en dat zijn kerk meer en meer vervalt en als de historische kerk van het Nederlandse volk verdwijnt.

VEEL GELEERDEN

De hier beschreven familie Aalders is overigens niet verwant aan de Groningse en in zijn tijd zeer bekende theologische hoogleraar dr. W.J. Aalders (1870-1945).

Veel niet genoemde leden van de familie Aalders waren of zijn ook academicus en/of getrouwd met iemand die afgestudeerd of gepromoveerd is aan een van de Nederlandse universiteiten. Al meer dan honderd jaar is het een familie met veel geleerden, die dikwijls veel publiceren.

Dat laatste geldt ook voor de derde zoon van de eerste predikant Aalders. Hij draagt Engelse voornamen: Henry William (1885-1945), die herinneren aan zijn Engelse moeder. Hij volgt geen academische opleiding, is onderwijzer, maar schrijft ook. Het gaat om jongensboeken, een roman en gedichten.

Zijn zoon Gerhard Jean Daniel (1914-1987) is classicus. Hij promoveert op een studie over de Wetten van Plato. Vanaf 1957 is hij hoogleraar aan de VU met als leeropdracht de Griekse en Romeinse staatsinstellingen.

Een van zijn vier kinderen wordt weer predikant, Maarten Johan Aalders (geboren in 1954). Hij promoveert in 1990 op de dissertatie Ethisch tussen 1870 en 1920 – Openbaring, Schrift en ervaring bij J.J.P. Valeton jr., P.D. Chantepie de la Saussaye en Is. van Dijk. Na de pastorie verlaten te hebben, publiceert hij regelmatig op het gebied van de Nederlandse protestantse kerkgeschiedenis. Veel studies staan op zijn naam.

In tegenstelling tot de families Donner, De Gaay Fortman en Diepenhorst wordt in de familie Aalders zelden een politicus aangetroffen. Evenwel hebben al deze vier families in de tweede helft van de negentiende en een groot deel van de twintigste eeuw veel betekend voor de opbouw van het kerkelijk gereformeerde, wetenschappelijke en maatschappelijke leven en ook daarbuiten.

Dat er nu nog een predikant met de naam Aalders uit déze familie Aalders is, is mij niet gebleken.

Ds. L.J. Geluk uit Rotterdam is emeritus predikant.

De volgende bijdrage in deze serie gaat over de familie Hugenholtz.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen