BOEKBESPREKINGEN

Shusaku Endo
Jezus. Het verhaal van een leven.
Uitg. Kok, Utrecht; 218 blz.; € 19,90.

Nu in deze weken de Evangeliën bepreekt worden, boeit het lezen van Jezus. Het verhaal van een leven van de Japanse romanschrijver Shusaku Endo (1923-1996), die vanuit een heel eigen perspectief naar de Heiland kijkt. Beroemd werd de auteur met Stilte, de roman over een jonge priester-missionaris. Jezus start met een inleiding van de tot het rooms-katholicisme bekeerde dichter Willem-Jan Otten, die het Jezus-verhaal van Endo in het raam van zijn hele oeuvre plaatst en de paradox toelicht dat Hij ‘door Zijn volgelingen fundamenteel verkeerd begrepen werd’.

Endo verhaalt ons dat in Jezus’ ogen een diepe, innerlijke pijn te lezen staat, dat Hij ondanks het gezelschap van Zijn leerlingen heel eenzaam was, dat Hij met een ‘chronisch gebroken hart’ ‘poogt te delen in het lijden van mannen en vrouwen aan de zelfkant van het bestaan’. Op weg naar het einde van zijn boek komt de auteur tot de erkenning dat ‘in die lijdzame, zwakke Jezus het hart en het mysterie van de waarachtige christelijke leer verscholen ligt’.

Opvallend is dat Endo Jezus tekent als ‘de favoriete leerling’ van Johannes de Doper én dat hun godsbeeld sterk verschilt. Waar het bij Johannes zou gaan om ‘een strenge vader, met visoenen van vergelding en oordeel en straf’, draagt Jezus ‘de liefde van God en de God van liefde’ uit. Voor de auteur is het de rode draad in het onderzoek hoe Jezus de liefde van God zichtbaar maakte (‘hoe hartverscheurend zwaar is dat’) en hoe die liefde te rijmen is met het lijden van velen. Wie het getuigenis van het Nieuwe Testament laat staan en serieus neemt, kan moeilijk met de insteek van Endo uit de voeten – ook als het je boeit eens met andere ogen naar de Heiland te kijken. Voor een distantie tussen de boodschap van De Doper en Jezus kan echter geen sprake zijn, getuige Mattheüs 11, waar Jezus Zelf zegt dat ‘onder hen die uit vrouwen geboren zijn, niemand opgestaan is die groter is dan Johannes de Doper’. Dit voorbeeld illustreert daarmee hoe Endo met de Heilige Schrift omgaat. Voortdurend stelt hij de vraag in hoeverre de Evangeliën beschrijving zijn van feitelijke gebeurtenissen of dat ze gekleurd en gemodelleerd zijn door de Vroege Kerk. Wie bekend is met de theologische positie van ds. Nico ter Linden, herkent woorden als dat ‘ook niet-feitelijke scènes waarheid kunnen zijn’. Voortdurend laat Endo ons weten onderscheid te maken tussen feit en waarheid in de Bijbel. Wanneer ik de hand leg op Lukas 1 (het Evangelie als ‘een verslag van dingen die onder ons volkomen zekerheid hebben’), dan loop ik vast als Endo na de belijdenis van Petrus aangaande Jezus als de Zoon van God, schrijft: ‘Maar het is niet zeker dat Petrus die woorden op dat moment daadwerkelijk zo uitgesproken heeft.’ Ik blijf het boeiend vinden vanuit het raamwerk van Endo naar Jezus’ rondgang op aarde te kijken, word ook meegenomen door zijn stijl van schrijven. Echter, zijn verhaal over Jezus’ leven is niet om het geloof op te funderen. Want heeft Jezus echt nooit naar Zichzelf verwezen als de Messias? En was Judas echt in zekere zin de enige van de leerlingen die iets van Jezus begreep? En deelde Jezus op de bruiloft in Kana echt in de uitgelatenheid door glas na glas te drinken en te tonen dat Hij absoluut niet louter ernstig was?

Nee, in al deze verwoordingen ontmoeten we niet Hem Die kwam om Gods wil te doen.

P.J. VERGUNST

Dr. M.A. van Willigen
Getuigen uit de Vroege Kerk.
Uitg. De Banier, Apeldoorn; 316 blz.; € 22,50.

Getuigen uit de Vroege Kerk is een heel mooi boek om te lezen en te bekijken. Dit laatste vanwege de vele zwart-wit illustraties. De auteur beschrijft in tien hoofdstukken elf getuigen uit de Vroege Kerk in de periode tot ongeveer 210 na Christus. Het gaat daarbij niet zozeer over hun hele leven als wel over hun geschriften. Hierbij is niet mensverheerlijking het oogmerk maar lofprijzing van de drie-enige God (blz. 12). Het bespreken van deze geschriften is dr. Van Willigen wel toevertrouwd. Hij was tien jaar geleden oprichter van de stichting Bijbeluitleg Vroege Kerk en is ook lid van het Centrum voor Patristisch Onderzoek.

Naar mijn besef valt dit boek in tweeen uiteen. De eerste helft gaat over de bijbelse getuigen Stefanus, Petrus, Paulus en Johannes. Boeiend om over de levens van deze getuigen te lezen. Ook allerlei kerken en archeologisch materiaal komen aan de orde. Voor wie al meer van de Bijbel weet, is veel herkenbaar en menigeen zal niet steeds iets nieuws lezen. Maar gaat het over de laatste levensfase van Johannes – waarover niets in de Bijbel te vinden is – dan vernemen we voor ons veelal onbekende feiten, bijvoorbeeld dat hij in Efeze naar de kerkdiensten gedragen moest worden (blz. 126).

De tweede helft van het boek behandelt getuigen die niet in de Bijbel voorkomen: Ignatius van Antiochië in Syrië, Polycarpus van Smyrna, Antonius en zijn gedicht, Justinus Martyr, Clemens Alexandrinus met Clemens Romanus, en Irenaeus van Lyon. Boeiend om ook in de diverse geschriften van dit zevental te worden meegenomen. Elk van deze oudchristelijke getuigen schrijft in zijn eigen stijl. Daarbij valt bijvoorbeeld Ignatius op als vervuld van liefde. Hij is dan ook een eigen leerling van de apostel Johannes. Antonius belijdt Christus sterk antithetisch tegenover vele afgoden. Justinus Martyr heeft meer een filosofische inslag. Hadden we bijna een brief van Clemens in de canon gekregen?

We mogen de auteur dankbaar zijn dat hij deze geschriften (opnieuw) voor ons ontsloten heeft. De opname van een tekst- en namenregister is mijn wens voor een eventuele herdruk. Ook zien we met de auteur uit naar het door hem gewenste vervolg op dit boek. Ten slotte: meer dan een van deze elf was niet alleen ooggetuige maar ook bloedgetuige. Doch zij schreven getuigend over de hoop die in hen was.

J.P. NAP, HOEVELAKEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen