Globaal bekeken

Op 17 april promoveerde dr. P.J. Verhagen aan de Universiteit Tilburg op een proefschrift over psychiatrie en religie. We feliciteren hem alsnog met de promotie. Hoewel bij het proefschrift geen stellingen zijn gevoegd, geef ik een aardige stelling uit de dissertatie zelf door:

Psychiatrie en religie zouden niet langer opgevat moeten worden als opponenten, maar als bondgenoten tegen bijgeloof en (wetenschappelijke) nonsens.

•••

Een lijvige studie van de historicus Maarten Hell over logementen in Amsterdam, waar ‘burgers en reizigers dineerden, dronken en logeerden’, draagt de titel De Amsterdamse herberg 1450-1800. Geestelijk centrum van het openbare leven (Vantilt, Nijmegen).

• Rond 1600 was niet meer dan tien procent van de Amsterdammers lidmaat van de gereformeerde kerk. Lidmaten mochten drinkhuizen bezoeken, maar dronkenschap gold wel als ‘moederzonde’, waaruit allerlei kwade gedragingen konden voortvloeien. Stevig doordrinkende gemeenteleden konden dan ook reprimandes en tuchtstraffen verwachten, vooral bij structurele en aanstootgevende openbare dronkenschap, maar niets hield ze thuis. Leden van de publieke kerk mochten ook drinkhuizen exploiteren, zolang het er netjes aan toe ging. In 1593 had dominee Johannes Ambrosius een lijst opgesteld van alle tappende lidmaten in zijn buurt, ‘d’eene met meerder ergernisse als d’ander’. De gereformeerde kerkenraad wilde ook tappers uit andere buurten gaan registreren maar verdere acties zijn niet ondernomen. Gezien de sterke aanwas van het aantal drinkhuizen zou het ook een gebed zonder eind zijn geweest. Het consistorie reageerde wel op klachten van buren maar slechts een gering aantal uitbaters werd vanwege hun ‘ongodtliche neeringe’ in de kerkenraadskamer geroepen. Daarbij ging het om zwaardere vergrijpen dan alleen het schenken van alcohol. Zo kreeg de waard Geeraert Standaert in 1599 het verzoek een ander beroep te kiezen. Hij was al eerder in opspraak geraakt omdat hij zijn herberg op zondag openhield, zelfs tijdens de dienst, aangezien ‘die neringe dan op ’t beste was’. Annetje Dircx werd in 1629 aangesproken omdat in haar herberg ‘dagelyckx gespeelt, gesongen ende gesprongen wijerdt’. Tot tuchtstraffen leidde het allemaal niet.

• In Amsterdam waren talloze lutherse en katholieke waarden actief, afkomstig uit Duitsland en de Zuidelijke Nederlanden, maar er zijn geen aanwijzingen dat zij andersdenkenden de toegang ontzegden. Zo was de Menise Bruiloft in de Oudeburgsteeg een trefpunt voor doopsgezinden, maar evengoed ontving de waard gasten met andere geloofsovertuigingen. Herbergnamen als de Paus van Rome (Singel, bij de Stromarkt) of de Keulse Dom (Rokin) lijken vooral schetsend te zijn bedoeld en waren zeker geen bolwerken van de contrareformatorische beweging. (...) Conform het principe van de ‘omgangsoecumene’ zou de openbaar toegankelijke gelagkamer een religieus neutrale locatie moeten zijn, waar in principe geen voorwerpen of schilderijen verwezen naar een dominante godsdienstige opvatting. In de Amsterdamse herbergen hingen echter overal oudtestamentische voorstellingen, zowel in de gastenvertrekken als in de algemene publieksruimte, zoals in de Kleine Karthuizer (in 1647) portretten van Abigaïl en Jonas in het voorhuis en koning David op een logeerkamer en in de Drie Kemphanen (Leliestraat) in 1648 een eenvoudig schilderijtje van de ‘groetenis van Maria’, afbeeldingen van Rachel en Abrahams huisknecht, Rebecca en Jacob en een crucifix.

Met veel moeite vond en ontcijferde ik het volgende onderschrift bij een afbeelding van de hierboven genoemde ds. Johannes Ambrosius:

Hier is Ambrosi beeld, een herder vol van deugt.
De luyster van het land en d’Amsterdamsche vreugt
Opbouwer van Gods Kerk die ’t volck met yver leyde
Met groote zedichheit en lieffelyck gelaet
Syn teedre schaepkens als een herder trouw omvaet
En voertse door syn stem tot Christi soete weijde.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen