Innerlijke houding

Een studieboek benader je zakelijk. Je laat daarbij vooral je hersens werken. Nu is het ongetwijfeld goed en nodig om je hersens te gebruiken bij het lezen van de Bijbel. Maar bij de Bijbel gaat het om meer. Zijn boodschap heeft alles te maken met de manier waarop wij in het leven staan. Om het wat deftiger te zeggen: het is een boek voor onze existentie, of nog anders: een bevindelijk boek. Hij richt zich eerder op ons hart dan op ons hoofd. En, zoals de Spreukendichter zei: vanuit het hart zijn de uitingen van het leven (Spr.4:23).

Afhankelijkheid

Daarom is onze innerlijke gezindheid of de houding van ons hart van groot belang. Als eerste aspect daarvan noem ik afhankelijkheid. Inderdaad, want we begrijpen het ook zomaar niet. We kunnen, zoals we in het vorige artikel zagen, er niet zonder meer vanuit gaan dat ons verstaan van de tekst natuurlijk het juiste is. Dat wordt immers zomaar vertroebeld door onze vooronderstellingen en voorkeuren.

Die afhankelijkheid krijgt concreet gestalte in gebed. De dichter van Psalm 119 gaat ons daarin voor als we hem in vers 18 horen bidden: ‘Ontsluit mijn ogen en laat mij aanschouwen de wonderen van Uw wet.’ In de zondagse eredienst bidden we doorgaans voor de Schriftlezing om de verlichting met de Heilige Geest. Ook voor de persoonlijke omgang met de Bijbel is gebed onmisbaar. Daarbij geldt wel een wederkerige afhankelijkheid. Zoals het rechte bijbellezen afhankelijk is van het gebed, moet het gebed op zijn beurt gevoed worden door het bijbellezen. Anders dreigt het te verworden tot een willekeurige opsomming van onze wensen en verlangens.

Nederigheid

Afhankelijkheid voert nederigheid in haar kielzog. We heersen niet met onze toepassingen over de Schrift, maar verlangen te horen wat de Heere tot ons te zeggen heeft. De jonge Samuël hoorde bij het slapen gaan een stem. Het lag op geen enkele manier in zijn belevingssfeer dat dat de stem van God zou kunnen zijn. Dat God sprak, hoorde in zijn tijd bij de hoge uitzonderingen. Ik denk: herkenbaar genoeg in de wereld waarin wij leven. Eli leert hem dan om te zeggen: ‘Spreek, Heere, uw dienaar luistert.’ Dat kunnen we ons allen gezegd laten zijn. We ‘meesteren’ niet over het Woord, we luisteren nederig als dienaars. Zonder die nederigheid zullen we het Woord van God niet verstaan. Een pijnlijk voorbeeld vinden we in het leven van Petrus, toen Jezus over Zijn lijden sprak – dat mocht op geen enkele manier met Jezus gebeuren.

Nederigheid houdt ook zelfrelativering in, sterker nog, zelfverloochening. We kunnen als moderne, verlichte mensen menen wel niet alle, maar toch wel heel veel wijsheid in pacht te hebben. Beseffen we dan nog hoezeer de breuk van de zonde ook ons inzicht heeft aangetast?

Vertrouwen

Die afhankelijkheid en nederigheid hoeven niet in mindering te komen op vertrouwen. Als wij de Bijbel in biddende afhankelijkheid openslaan, mogen wij ook vertrouwen dat de Heere door het geschrevene ons wat te zeggen heeft. En dat we dat ook verstaan zullen. In Psalm 25:8 betuigt de dichter: Goed en waarachtig is de Heere, daarom onderwijst Hij de zondaars in de weg. Het zal ons echt wel duidelijk worden, hoe wij leven mogen voor Gods aangezicht.

In de tijd van de Reformatie is met nadruk de duidelijkheid van de Bijbel beleden. Hij kon voor zichzelf spreken omdat de Heere Zelf door hem sprak. Je kon dan ook gerust de Bijbel in de handen van het volk geven. Uitleg van deskundigen kon wel dienstig zijn, maar niet noodzakelijk en mocht zeker niet heersen over de bijbelse boodschap. Niet dat de reformatoren wilden suggereren dat iedere tekst zonder meer duidelijk was, vandaar ook de vele bijbelcommentaren van bijvoorbeeld Calvijn. Maar als het gaat om de kern van de boodschap, dan was die naar hun belijdenis helder en duidelijk.

Wonderlijk krachtenveld

We mogen immers vertrouwen dat de heilige Schrift zichzelf uitlegt. We geloven dat de Bijbel niet zomaar een religieus boek is, maar staat onder de hoogspanning van God de Heilige Geest Zelf. Zij is naar het oer-reformatorische belijden ‘Geestdoorademd.’ We verkeren bij het bijbellezen in een wonderlijk krachtenveld. Heel kernachtig wordt in Romeinen 1:16 het Evangelie van Christus een kracht van God tot zaligheid genoemd. Dat woord van Paulus laat tegelijkertijd zien waar het in de Bijbel ten diepste om gaat, namelijk het heil in Christus Jezus. We mogen vertrouwen dat die wonderlijke kracht van het Woord ook op ons inwerkt, ons verzet verbreekt en ons inwint voor Gods heil in de Heere Jezus Christus.

Omdat de Bijbel ‘Geestdoorademd’ is, werkt hij niet alleen krachtig, maar ook persoonlijk. We belijden: de Heilige Geest is niet alleen maar een kracht, die van God en van Christus uitgaat. Hij is Zelf Persoon. Tot de goede houding bij het bijbellezen behoort dan ook openheid voor ontmoeting. De Bijbel is het boek waarin God ons ontmoeten wil.

Bij een ontmoeting stellen we ons open voor de ander. We verlangen er naar hem of haar te kennen en luisteren vol belangstelling naar wat hij of zij vertelt. Het maakt daarbij zeker ook verschil wie we ontmoeten. Bij de Bijbel gaat het om de hoogheilige God. Toen Mozes Hem ontmoette bij de Sinaï, moest hij zijn schoenen van zijn voeten doen, omdat hij heilige grond betrad. Dat respect blijft altijd geboden als wij de Heere ontmoeten in Zijn Woord. Dat respect ligt ook opgesloten in de vreze des Heeren, waarin de rechte gezindheid om de Bijbel te lezen kort is samengevat. We zijn toch niet alleen nietige, maar ook zondige mensen. Maar juist die vreze des Heeren sluit de liefde niet uit. Liefde die antwoord mag zijn op Gods eigen liefde. Augustinus schreef ergens: ‘We begrijpen alleen wat we liefhebben.’

Die vreze des Heeren behoedt ook voor eenzijdigheid. Iemand die we liefhebben willen we ook helemaal leren kennen. Hij of zij kan ons ook voor verrassingen plaatsen. Zo zullen we willen luisteren naar heel de Bijbel en hem niet alleen de oude dingen willen laten zeggen, maar ook nieuwe en verrassende.

Samen

Een laatste aspect van de rechte gezindheid van ons hart is dat we ons bewust zijn van het feit dat we niet alleen de Bijbel lezen en proberen te verstaan. Velen voor ons hebben dat gedaan en doen dat nu nog steeds met ons. Het is dan ook goed om te horen wat anderen begrepen hebben van het spreken van God. We staan ook bij het verstaan van de Bijbel op de schouders van ons voorgeslacht en alleen samen met alle heiligen kunnen wij verstaan wat de breedte en de lengte, de diepte en de hoogte is van de liefde van Christus (Ef.3:18). Ook al heeft het belijden van de kerk van alle tijden geen laatste gezag, we mogen de leiding daarvan bij het bijbellezen niet miskennen. Ook dat hoort bij de nederigheid in ons bijbelverstaan.

Ten slotte, ik besef met dit artikel wel een ideaalplaatje getekend te hebben. De praktijk van ons bijbellezen en verstaan is vaak weerbarstig genoeg. Ondanks dat blijft het gelden: Wie Hem need’rig valt te voet, zal van Hem Zijn wegen leren.

Ds. J. Westland uit Putten is emeritus predikant.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen