Op de wereld gericht

Dr. L. Floor (vanouds christelijk gereformeerd hoogleraar) onderstreept het onderscheid dat de evangelist Johannes maakt tussen het interne werk van de Heilige Geest (in het hart van de gelovige) en het externe werk van de Heilige Geest (Zijn optreden in deze wereld).

Die laatste lijn wil ik wat breder uitwerken. In dit verband is Johannes 16:8 van belang. Daar wordt van de Heilige Geest gezegd: Hij zal de wereld overtuigen van zonde, gerechtigheid en oordeel. Deze tekst wordt vaak snel ‘vergeestelijkt’, in de zin van toegepast op de werking van de Heilige Geest in het hart van de mens. Maar doen we deze tekst daarmee recht?

Het Evangelie van Johannes tekent ons het grote conflict tussen God en de wereld. Hij Die de wereld gemaakt heeft, wordt door de wereld niet gekend. Dit vindt zijn (anti)climax in de afwijzing van Jezus, een ingrijpende vergissing.

Overtuigen

De Heere God laat het er niet bij zitten. De Heilige Geest komt in beweging. Hij grijpt in en klaagt deze wereld aan. Hij overtuigt haar van zonde, gerechtigheid en oordeel. Vervolgens worden deze drie begrippen verder ingevuld.

‘Zonde’ bijvoorbeeld. Alles wat fout is in mijn leven? Zeker, maar de Heilige Geest spitst het hier toe:

‘omdat zij in Mij niet geloven’. Dit is de zonde van de wereld: Jezus opzijschuiven. Dat is het ergste wat je doen kunt. Opvallend: de Heilige Geest legt Zich daar niet bij neer. Hij accepteert dat niet. Hij confronteert de wereld daarmee.

De Heilige Geest zal, in de tweede plaats, de wereld ook overtuigen van ‘gerechtigheid’. En daar wordt als toelichting bij gegeven: ‘omdat Ik heenga naar Mijn Vader en u Mij niet meer zult zien’. Waar moeten we aan denken? We zagen zojuist: de wereld wijst Jezus af. Maar de Vader rehabiliteert Hem. In de hemel wordt Hij binnengehaald als rechtvaardige. De wereld zit ernaast. Daar overtuigt de Heilige Geest de wereld van.

Ten slotte overtuigt de Heilige Geest ook van ‘oordeel’: ‘omdat de vorst van deze wereld veroordeeld is’. Met de vorst van de wereld wordt de duivel bedoeld. Voor het oog lijkt het alsof Jezus het onderspit heeft moeten delven en de duivel de victorie heeft behaald: Christus is immers gekruisigd en gestorven. Maar de Heilige Geest zorgt voor de juiste feiten: niet Christus is de grote verliezer maar de duivel. Hij zal het oordeel van God niet ontlopen.

Getuigen

Ondertussen is dit een belangrijk aspect van het werk van de Heilige Geest. Juist in de afscheidsgesprekken van Jezus Christus komt dit aspect vaak aan bod, bijvoorbeeld in Johannes 15:26. Daar wordt van de Heilige Geest (de Parakleet) gezegd: Hij zal van Mij getuigen. Wij denken bij ‘getuigenis’ vaak aan een persoonlijk verhaal met persoonlijke ervaringen. Maar het woordje ‘getuigenis’ roept hier eerder de setting van de rechtbank op. De Heilige Geest dient een aanklacht in: Hij klaagt de (ongelovige) wereld aan.

En in het vervolg daarop staat: en u zult ook getuigen. Daarmee wordt de missionaire roeping van de kerk beschreven. Ook dat staat dus in zo’n ‘juridische’ context. Dit aspect komen we tegen in de prediking van de apostelen na Pinksteren: zij stellen mensen in staat van beschuldiging.

Dit is een belangrijke taak voor de gemeente nu, ook een taak waarin we nog wel enige oefening nodig hebben. Ook hier wil de Heilige Geest ons bij helpen: Hij heeft er verstand van.

Om deze taak naar buiten toe te vervullen hebben we de Heilige Geest dus ‘binnen’ in de gemeente heel hard nodig. Hij wil ons door het geloof verbinden met Christus. In Johannes 16:14 staat het als volgt: Hij zal Mij verheerlijken, want Hij zal het uit het Mijne nemen en het u verkondigen. De Heilige Geest leert ons leven uit de genade van Christus.

Heel concreet zegt Hij: hier, pak aan! En: verwonder je daarover, steeds dieper. Zo gaan we Christus verheerlijken en roemen in Zijn genade. Je roept het uit: Christus, U bent een geweldige Heiland. Dit is het interne werk van de Heilige Geest, in je hart, in je ziel.

Geheugenproblemen

We voelen het wel aan: als dit intern niet functioneert, komt er extern ook niet veel van terecht, is het externe werk van de Heilige Geest soms moeilijk te duiden.

Ook wat betreft het interne werk van de Heilige Geest is er de nodige onzekerheid. In Johannes 14:26 maakt Christus het concreet: De Heilige Geest herinnert ons intern aan de woorden van Jezus. We zien het gebeuren bij de Emmaüsgangers na de opstanding van Jezus Christus. Zo helpt de Heilige Geest christenen met ‘geheugenproblemen’. Hij kent de Schrift als geen ander.

In Johannes 16:13 staat dat Hij niet vanuit Zichzelf zal spreken. Hij verzint niets Zelf. Hij wil niet origineel zijn. ‘Wat Hij gehoord zal hebben, zal Hij u verkondigen’. (Joh.16:13) Het slot van vers 13 spreekt over toekomstige dingen die Hij ons zal verkondigen. Die gaan niet buiten het Woord om.

Dat wij als christenen de Bijbel hebben in deze vorm komt doordat de Heilige Geest voor canonvorming heeft gezorgd. Hij leidt de kerk. Op het apostelconvent in Jeruzalem (beschreven in Handelingen 15) speelt Hij een beslissende rol. En zou de Heilige Geest ook Zijn invloed niet hebben doen gelden op de concilies van Nicea (325), Constantinopel (381) en Chalcedon (451)?

Natuurlijk ontslaat de Heilige Geest ons niet van de plicht besluiten van concilies en kerken altijd kritisch te toetsen. Hij wil ons daar voortdurend bij helpen. Hij immers, als geen ander, weet het Woord van God te actualiseren in deze wereld en in ons leven. ‘Pneumatologie (de leer van de Heilige Geest, red.) als toegepaste christologie’ is daarom nooit saai of afgezaagd. We betreden nooit platgetreden paadjes, er valt altijd wat te beleven. Dit werk van de Heilige Geest hebben we juist vandaag de dag hard nodig.

Nieuwe fase?

Is deze accentuering van die onderlinge band tussen Christus en de Geest ook behulpzaam als we ons verdiepen in de gaven van de Geest of is het dan eerder een sta-in-de-weg? Wordt de Heilige Geest niet te veel ingeperkt door de Geest, ook na Pinksteren, aan Christus te blijven verbinden? Hij heeft toch meer in petto? Is het niet beter om pneumatologie los te koppelen van christologie? Is dat immers niet de dood in de gereformeerde pot?

Na Pinksteren is er toch ‘gewoon’ een nieuwe fase ingetreden? Het Evangelie beschrijft ons immers het optreden van Jezus, maar het boek Handelingen beschrijft ons het optreden van de Heilige Geest. Dat is toch duidelijk genoeg? Tot geloof komen in Christus en vervuld worden met de Heilige Geest is toch niet één en hetzelfde? In Handelingen 1 bijvoorbeeld ontmoeten wij 120 gelovigen in Jeruzalem. Maar vervolgens ontvangen deze gelovigen op Pinksteren (Hand.2) de Heilige Geest.

Om het even wat dogmatisch te zeggen: eerst wedergeboorte en geloof en vervolgens heiliging en toerusting. Die lijn kom je, aldus deze theologische redenatie, voortdurend tegen in het boek Handelingen. In Handelingen 8 kunnen we het lezen: in Samaria komen door de prediking van Filippus vele mensen tot geloof. Maar als Petrus en Johannes arriveren, blijkt dat de Heilige Geest nog op niemand was gevallen. Zij leggen de gelovigen de handen op en zij ontvangen de Heilige Geest. Dus ook hier een duidelijk voorbeeld van twee fasen: eerst tot geloof komen en vervolgens de doop met de Heilige Geest. Om nog één voorbeeld te noemen: de vraag van Paulus aan de gelovigen in Efeze (Hand.19): hebben jullie de Heilige Geest ontvangen toen jullie tot geloof kwamen? En dan volgt het onthutsende antwoord: we hebben niet eens gehoord dat er een Heilige Geest is. Bij navraag blijkt dat ze gedoopt zijn in de doop van Johannes. Vervolgens worden ze gedoopt in de naam van Jezus. Paulus legt hun de handen op en de Heilige Geest komt op hen.

Tweede zegening

Kortom, zo zou je het voorafgaande kunnen samenvatten: voortdurend volgt in het boek Handelingen na fase 1 (tot geloof komen) fase 2 (het vervuld worden met de Heilige Geest).

Hierop voortbordurend, en ook even kort door de bocht: in ‘traditionele’ kerken zijn heel wat gelovigen, serieus gelovigen zelfs, maar er ontbreekt nog iets. Ze missen fase 2, de tweede zegening (second blessing): de doop met de Heilige Geest.

Ds. C. van Duijn is namens de GZB uitgezonden naar Noord-Afrika.

Volgende week het slot van deze driedelige serie, over de gaven en de vrucht van de Geest.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen