Biblebelt en bevindelijk

Dr. A.A.A. Prosmanuit Amersfoort is emeritus predikant.

Het zal de lezer niet ontgaan zijn dat er een interessante tentoonstelling is in het Museum Catharijneconvent te Utrecht. De titel is: ‘Bij ons in de Biblebelt’ Op de website (www.catharijneconvent.nl/tentoonstellingen/biblebelt/) krijgen we de volgende informatie:

De Biblebelt loopt dwars door Nederland, van Zeeland tot Overijssel. In deze strook wonen veel bevindelijk gereformeerden, ook wel ‘refo’s’ genoemd. Zondag is er een echte rustdag, vrouwen dragen er vaak een rok en in de huiskamers is meestal geen tv maar een orgel te vinden. Mensen trouwen er doorgaans jong, gezinnen zijn er vaak groter dan gemiddeld, en de vaccinatiegraad is er laag.

Ook op andere gebieden maken Biblebelt-bewoners vaak net andere keuzes dan de rest van Nederland: er is een eigen cultuur met een eigen politieke partij (de SGP) die aan invloed wint, eigen scholen, studentenverenigingen, media, zorg, vakanties en winkels.

Bij ons in de Biblebelt toont ook de worstelingen van de bewoners. Hoe moet je bijvoorbeeld omgaan met het internet en maatschappelijke ontwikkelingen als homo-emancipatie? Hoe is het om je uit de bevindelijk gereformeerde groep los te maken? En kun je als getrouwde vrouw werken? Aan de hand van films, interviews, objecten uit het dagelijks leven, de geschriften waarop de orthodoxe levensstijl is gebaseerd, maar ook fotografie en kunst is het mogelijk de hedendaagse Biblebelt-bewoner te ontmoeten. Een uitgelezen kans om deze unieke en diverse groep te leren kennen.

Deze zomer berichtte Trouw over de tentoonstelling.

Trouw

De tentoonstelling ‘Bij ons in de Biblebelt’ ziet er op zondag net iets anders uit dan op andere dagen.

Christelijke kunstenaars verenigd in Korf wilden hun werk graag laten zien. Maar niet op zondag. Daarom hangt er die dag een gordijn voor de schilderijen van deze reformatorische schilders en beeldhouwers.

Het is een perfect voorbeeld hoe de orthodox-christelijke wereld in elkaar steekt. De zondagsrust is er heilig, de zondag is er voor de kerk en geestelijke verdieping, niet om te werken, niet om boodschappen te doen of te sporten, niet om een stuk te lezen op de site van het Reformatorisch Dagblad. En ook niet om kunstwerken te bekijken of te laten zien.

Hoe het leven in de Biblebelt er uitziet, wordt ook aangegeven.

Ze trouwen over het algemeen jong, zegt de conservator (mw. Tanja Kootte) bij de portretten die Samuel Otte maakte van een aantal jonge stellen. Ze zitten er mooi gekleed bij in hun Rivièra Maison-achtige inrichting, met veel zwart, grijs en wit.

Ze stemmen SGP. Althans, dat deden ze. Ook Forum voor Democratie oefent aantrekkingskracht op hen uit, met zijn nadruk op de christelijke wortels en de tradities van dit land. Maar die beweging kwam net te laat om nog bij de expositie te betrekken, in de vitrine ‘politiek’ ligt er alleen materiaal van de SGP. (...)

Door de televisie te weren, hebben ze die wereld lang buiten de deur kunnen houden. Maar internet en de smartphone mochten wel, en daardoor is de toegang tot de buitenwereld aanzienlijk vergemakkelijkt. (...) Ook Jan Siebelink en Franca Treur staan op het programma, twee auteurs die de kerk van hun jeugd vaarwel hebben gezegd. De samenstellers van de expositie hebben het er vooraf over gehad hoeveel ruimte er moet zijn voor ‘uitstappers’. Zoals ook John Lapré, die wegens zijn homoseksuele relatie problemen kreeg met de kerk.

“We doen het, maar het is niet de hoofdmoot”, zegt Kootte over de uitstappers. “We vinden het het interessantst om mensen zelf aan het woord te laten. De keerzijde hoeft er niet dik bovenop te liggen, de museumkaarthouders waarop wij ons richten, snappen zelf ook wel dat er een beklemmende kant zit aan deze wereld.”

Sympathiek is dat de tentoonstelling geen karikatuur wil schetsen, maar van een orthodoxe bevolkingsgroep een eerlijk beeld wil neerzetten.

Toch is er is een achterkant die te denken geeft. De reformatorische kerkelijke pers bericht daar nauwelijks over. Als kerk voel je je niet geroepen de vuile was buiten te hangen. Die terughoudendheid valt te respecteren. Maar wie alleen het mooie belicht en het problematische toedekt, geeft een eenzijdig beeld van de werkelijkheid. Er zijn namelijk zeker wel problemen op de Biblebelt. Telkens duiken er verhalen op over alcoholmisbruik op de Veluwe (de zuipketen) of cocaïnegebruik en -handel op Urk.

Het is niet alles rozengeur en maneschijn. Meestal is het de seculiere pers die daarover bericht en die ook – soms graag – bepaalde vooroordelen in stand houdt.

Jan Schinkelshoek

Iemand die het kerkelijke leven van de Biblebelt vanuit eigen ervaring kent is Jan Schinkelshoek, opgegroeid in de Oud Gereformeerde Gemeenten en in het verleden onder andere journalist bij het Reformatorisch Dagblad. Hij is nu lid van de Protestantse Kerk in Nederland en was Kamerlid voor het CDA. In een interview met Trouw uit 2017 geeft hij uiting aan zijn waardering voor het bevindelijke leven, die deze groep kenmerkt. Wel signaleert hij dat de orthodox-gereformeerde wereld verandert. Maar naarmate ze meer op de gewone wereld begint te lijken, verliest ze haar meerwaarde.

Het gist aan de oppervlakte, meent hij.

De interne loyaliteit neemt af, relishoppen is in op de bijbelgordel. Jongeren laten zich niet meer zo makkelijk in een keurslijf stoppen. De groei van de gemeenten vlakt af, ‘de bouw van de megakerken maskeert die uitholling alleen maar’. De levensstijl is uitbundiger geworden, van predikanten begrijpt Schinkelshoek dat het materialisme hard toeslaat. Hoogleraar Fred van Lieburg heeft voor al die verschuivingen in de refowereld de term ‘refolutie’ uitgevonden, en Schinkelshoek zegt hem dat graag na. “De zuil begint barsten te vertonen”, concludeert hij.

Gaan de orthodox-gereformeerden de grote protestantse zuil achterna, die na de jaren zeventig is verbrokkeld, en waar de kerkverlating aan de orde van de dag is? Of, zoals u het zelf formuleert, is het wachten op een Kuitert uit bevindelijke hoek, die de ‘gereformeerde dogmatiek’ als een ui schil voor schil afpelt? “Ik kan niet in de sterren zien of die geschiedenis zich gaat herhalen. Maar het lijkt me te simpel dat zij automatisch dezelfde gang gaan maken. Het hoeft niet. Er zijn andere overlevingsvormen denkbaar. Maar dan zul je je wel moeten aanpassen. Dat is juist het knelpunt. Veranderingen brengen, met name bij orthodox-protestanten, spanningen met zich mee. Je ziet nu al discussie in eigen kring: gaan we niet te veel lijken op lichtere christenen, of op mensen die niet geloven? Worden we gelijkvormig aan de wereld, zoals men het in die kringen noemt? Worden we te aards? Dat was altijd de grote vrees, en die vraag begint nu ook weer op te komen.”

Wat mij opvalt, is dat de refozuil in één adem genoemd wordt met bevindelijkheid. De ‘oude schrijvers’ zijn er in ere en in verband daarmee wordt de schriftuurlijk-bevindelijke prediking als een kenmerk van de refo’s beschouwd zoals bijvoorbeeld ook kledingvoorschriften dat zijn. Het is echter onmogelijk om bevindelijkheid over te dragen op de manier zoals allerlei kerkelijke codes overgedragen kunnen worden. Juist omdat dit buiten onze menselijke macht ligt, zou het zomaar kunnen dat wat wèl tot onze mogelijkheden behoort extra benadrukt wordt. Het uiterlijke gaat het winnen van het innerlijke. Wat ik ermee wil zeggen is dat geen kerk, groep of zuil een claim kan leggen op bevindelijkheid. Bevindelijk geloofsleven is de levende omgang met God in geloof en gebed. Gelukkig overstijgt dat alle kerkmuren. De Geest waait waarheen Hij wil. Daarom komen we dit bevindelijke leven op plaatsen tegen waar wij het misschien niet verwachten.

Terzijde nog opgemerkt: is het niet veelzeggend dat Nederland deze bevolkingsgroep via een museum moet leren kennen? Misschien is dat de zwakte van de tentoonstelling. Want in een museum kun je nooit de vitaliteit van mensen laten zien en die vitaliteit is er wel degelijk bij dit deel van de bevolking.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen