Verantwoorde omgang

Dr. M.J. de Vriesuit Papendrecht is bijzonder hoogleraar christelijke filosofie aan de Technische Universiteit in Delft en lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond.

In onze westerse samenleving hebben de meeste mensen grote moeite met zo’n verklaring. Voor hen is de natuurwetenschappelijke verklaring de definitieve. Meer valt er niet over te zeggen, anders dan op puur speculatieve wijze. Voor een christen ligt dat anders, net als blijkbaar voor de boeddhist van het boek over Bhutan. Gebeurtenissen kunnen vanuit meerdere perspectieven worden beschreven. Dat geldt ook voor de milieuproblemen van onze tijd.

Broeikaseffect

Er is onder christenen nogal wat discussie over de milieuproblematiek, in het bijzonder over het broeikaseffect en de opwarming van de aarde. Het aantal mensen dat de opwarming van de aarde ontkent en meent dat alle door wetenschappers geproduceerde grafieken en tabellen frauduleus zijn, is, denk ik, niet groot meer. Zeker, dat we de afgelopen twee jaar uitzonderlijk hete zomers gehad hebben, is geen enkel bewijs voor die opwarming. Maar de aanname dat al die duizenden wetenschappers met hun grafieken en tabellen bedriegers zijn, is wel erg ongeloofwaardig. Wat ook geen twijfel waard is, is dat we sinds de Industriële Revolutie van de achttiende eeuw steeds meer kooldioxide (CO@sub@2@/sub@) in de atmosfeer hebben losgelaten. De echte discussie zou daarom moeten gaan over de vraag of er een oorzakelijk verband is tussen die CO@sub@2@/sub@-uitstoot en de opwarming van de aarde. Dat verband is lastig aan te tonen, omdat er ook andere oorzaken kunnen zijn, waarvan een deel kan worden uitgesloten en een deel niet. In elk geval kan worden aangetoond dat meer CO@sub@2@/sub@ in de atmosfeer zorgt voor een deken om de aarde die de afkoeling ’s nachts belemmert, waardoor de aarde warmte vasthoudt.

Het is alleen de vraag of daarmee de sterke opwarming van de aarde helemaal verklaard is.

Er wordt wel gesuggereerd dat de opwarming van de aarde het gevolg is van het aflopen van de zogenaamde Kleine IJstijd. Er is echter steeds meer twijfel over de vraag of de zogeheten Kleine IJstijd in omvang wel vergelijkbaar is met ‘echte’ ijstijden. Vanwege de mogelijkheid van andere verklaringen is het niet zo dat de verklaring van de overgrote meerderheid van de klimaatwetenschapers waar is, alleen omdat zij zo’n overgrote meerderheid vormen. In de discussies over schepping en evolutie zijn er immers ook genoeg christenen die hun twijfels hebben over de evolutietheorie, ondanks de overweldigende steun ervoor van de wetenschappers. Toch is het veelzeggend dat vrijwel alle klimaatwetenschappers van oordeel zijn dat onze menselijke activiteiten de hoofdoorzaak zijn van het toenemende gehalte aan CO@sub@2@/sub@ in de atmosfeer.

Uitbuiting

Hoe dan ook staat vast dat meer industriële activiteit meer CO@sub@2@/sub@ uitstoot betekent en dat meer CO@sub@2@/sub@ in de atmosfeer betekent dat de aarde meer warmte vasthoudt en daarmee op zijn minst bijdraagt aan de problemen die het gevolg zijn van de huidige opwarming van de aarde. Dat is allemaal een kwestie van natuurkunde. Althans, dat is de verklaring vanuit dat perspectief. Maar als het waar is dat de milieuproblemen er niet zouden zijn als wij terughoudender geweest waren met energiegebruik, dan is er meer te zeggen. Dan moeten we de milieuproblemen ook duiden als een oordeel van God. Hij had ons in het paradijs de opdracht gegeven om tot Zijn eer de hof te bebouwen en te bewaren. In plaats daarvan hebben wij onszelf tot eigenaars van de aarde verklaard om die voor onze eigen belangen te gebruiken. Voor die ongehoorzaamheid hebben wij Gods oordelen te verwachten. Het gaat niet aan om te zeggen dat de Heere die aarde wel zo goed geschapen had dat ze om zo te zeggen ‘wel tegen een stootje’ kon. God had de aarde goed geschapen, maar dan wel uitgaande van een goed gebruik ervan, niet van uitbuiting.

De natuurkundige orde die Hij instelde, maakt dat meer CO@sub@2@/sub@ in de atmosfeer opwarming van de aarde bevordert. Daar zouden we helemaal geen probleem van ondervonden hebben als we verantwoord waren omgegaan met energieverbruik en de daaruit voortvloeiende CO@sub@2@/sub@-uitstoot. Maar nu keert die orde zich tegen ons, met alle gevolgen van dien.

In het boek Openbaring lezen we van de oordelen van God die over de aarde komen. Dat gebeurt eerst door het blazen van bazuinen in de hoofdstukken 8 en 9.

Verschillende verklaarders wijzen op de overeenkomst met de tien plagen in Egypte (Ex.7-11). Bij een aantal van die bazuinen is er sprake van een beschadigen van de aarde en van kosmische effecten. De effecten zijn nog groter bij het uitgieten van de gouden schalen (in Openb.16). Voor elk van de gebeurtenissen waarvan we lezen is waarschijnlijk best een natuurkundige verklaring mogelijk. Er zijn wel verklaarders die menen dat deze oordelen helemaal buiten de natuurlijke orde omgaan, maar waarom zou dat zo moeten zijn? Net als bij de plagen in Egypte kan de Heere om Zijn oordelen uit te voeren heel goed gebruik gemaakt hebben van de natuurlijke orde die Hij Zelf had ingesteld. Maar wie meent dat een natuurkundige verklaring alle reden tot zorg wegneemt, heeft het grondig mis. Dat die processen juist dan en daar optreden, is het oordelend ingrijpen van God. De natuurkundige en de geestelijke duiding van de in Openbaring beschreven rampen zijn complementair, vullen elkaar aan. Het is niet ‘of... of’ maar ‘en... en.

Schuldbelijdenis

Wanneer wij met ons eigen lichaam niet omgaan zoals de Heere het bedoeld had, moeten we niet verbaasd zijn als de Heere ons daarvoor via natuurlijke (biologische) processen de rekening presenteert en wij ziek worden. Zeker, er zijn ook mensen die ziek worden zonder dat hun levensstijl daarvoor aanleiding gaf (Job bijvoorbeeld), maar voor wie een ziekte volgt op een leven van ongezond gedrag, is er alle reden tot verootmoediging en schuldbelijdenis. Zo moet ook ons uitbuiten van de schepping allereerst aanleiding zijn tot verootmoediging en schuldbelijdenis, nog voordat wij ons leven beginnen te beteren of onze toevlucht nemen tot nieuwe technologische oplossingen. Zelfs al zou ons energieverbruik maar een deel van de opwarming van de aarde veroorzaken, dan hebben we ons over dat deel te schamen. De oorzaak ervan ligt immers in ons hart, dat niet op God gericht is maar op ons gemak en genot. Die notie lijkt volledig te ontbreken bij de milieusceptici, en vooral bij de christenen onder hen is dat opmerkelijk. Het feit dat wetenschappelijk niet volledig hard te maken is dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak van de opwarming van de aarde zijn, stelt voor hen blijkbaar volledig vrij van alle schuldbesef. Gaat het er niet allereerst om dat onze omgang met Gods goede schepping niet gedreven wordt door Zijn eer en niet om de vraag of God dat wel of niet oordeelt met de milieuproblemen waarmee wij ons geconfronteerd zien?

Voorzichtigheidsprincipe

Van de bekende christen-natuurwetenschapper kennen we een eenvoudige redenering die het geloof in God aanbeveelt. Ze wordt vaak de ‘weegschaal van Pascal’ genoemd. De kern ervan is dat het beter is om in God te geloven dan dat niet te doen. Stel dat ik in God geloof en Hij blijkt uiteindelijk toch niet te bestaan. Dan heb ik misschien niet alle pleziertjes van het leven gehad maar dat nadeel is gering vergeleken met het omgekeerde, namelijk dat ik niet in God geloof en Hij blijkt wel te bestaan en veroordeelt mij voor eeuwig.

Zou zo’n argument ook niet gelden voor ons milieugedrag? Het zou ons tot verantwoord gedrag moeten aanzetten, zelfs als wij nog niet toe zijn aan waarachtige bekering. Stel immers dat achteraf blijkt dat we voor niets zuinig met energie gedaan hebben omdat de opwarming van de aarde ergens anders door ontstaat. Dan hebben we tijdelijk niet uit het leven gehaald wat erin zit. Maar stel dat het andersom is en wij leven maar raak en op een gegeven moment wordt wel onomstotelijk vastgesteld dat we daardoor de problemen zelf veroorzaakt hebben.

Zouden we dan geen spijt hebben als haren op ons hoofd? We noemen dit wel het ‘voorzichtigheidsprincipe.’ Plat pragmatisch als het is, is het al beter dan het onbekommerd voortgaan met onze consumptie omdat het wetenschappelijk toch niet is aangetoond dat het kwaad kan. Als wij christenen anderen niet kunnen overtuigen van de noodzaak van bekering tot onze Schepper, is deze versie van Pascals weegschaal misschien een alternatief dat tenminste nog leidt tot symptoombestrijding.

Technologieën

Tot nu toe ging het vooral over technologische ontwikkelingen als oorzaak van de milieuproblemen.

Gelukkig kunnen zulke ontwikkelingen ook bijdragen aan oplossingen. Aanvankelijk was de aandacht vooral gericht op het bedenken van manieren om eenmaal ontstane vervuiling weer ongedaan te maken. Later is men gaan beseffen dat voorkomen beter is dan genezen. Daarom wordt door ontwerpers meer nagedacht over de vraag hoe een product zo bedacht kan worden dat het minder milieubelastend is, te beginnen in de productiefase, maar ook bij het gebruik. Ook letten ingenieurs er op dat het product na afdanken zoveel mogelijk gerecycled kan worden. Wel is duidelijk dat betere technologie- en alleen onvoldoende zijn op de milieuproblemen op te lossen. Het gedrag van gebruikers moet veranderen, willen we voorkomen dat we onomkeerbare problemen veroorzaken. Daarom is het voor christenen een roeping om duurzaam te leven, zelfs al zou het bewijs niet waterdicht zijn dat onze menselijke activiteiten de hoofdoorzaak van het probleem zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen