Broeikasgassen beperken

Prof. dr. K. Blokis natuurkundige en hoogleraar energiesysteemanalyse aan de Technische Universiteit Delft en lid van de Nederlands gereformeerde kerk te Houten.

Veel mensen laten zonnepanelen installeren, isoleren hun huis en overwegen een warmtepomp. Anderen vragen zich af of er wel een urgent probleem is. Heeft het wel zin als alleen Nederland wat doet? Wordt het niet veel te duur? Vanuit wetenschappelijk perspectief zet ik de zaken op een rij.

Feiten

Wat is er aan de hand? Door het verstoken van olie, steenkool en aardgas wordt er kooldioxide (CO@sub@2@/sub@) in de atmosfeer gebracht. Dat is ook al goed meetbaar.

Tweehonderd jaar geleden, bij het begin van de industriële revolutie dus, bevatte de atmosfeer 280 ppm CO@sub@2@/sub@ – dat wil zeggen, voor één miljoen deeltjes in de lucht zijn er 280 deeltjes CO@sub@2@/sub@. Dat is inmiddels bijna anderhalf keer zoveel: we zitten nu op zo’n 410 ppm (parts per million).

Wat we ook zeker weten: het is al warmer geworden. Vergeleken met de periode rond 1850 is het nu ongeveer 1 graad Celsius warmer geworden, gemiddeld over de hele aarde. Maar op sommige plaatsen is de temperatuurstijging hoger, in Nederland is het bijvoorbeeld al 1,7 graad warmer dan rond het jaar 1900. Aan de polen is de temperatuurstijging nog hoger.

Temperatuurstijging

Is die temperatuurstijging het gevolg van de toename van de hoeveelheid CO@sub@2@/sub@ in de atmosfeer? Het antwoord is ondubbelzinnig ja. Het is een bekend natuurkundig verschijnsel dat CO@sub@2@/sub@ en verschillende andere moleculen invloed hebben op de warmtehuishouding in de atmosfeer. Deze moleculen absorberen infrarode straling en zenden dit deels weer naar de aarde terug. Dat mechanisme is al lang bekend. In de negentiende eeuw waren er al wetenschappers die dit hebben laten zien. De temperatuurstijging komt overeen met wat je zou kunnen verwachten op basis van deze eigenschappen van CO@sub@2@/sub@.

Het klimaat is echter een ingewikkeld systeem, de atmosfeer beïnvloedt bijvoorbeeld de oceanen en andersom. Ook de biosfeer – al het leven – verandert als er meer CO@sub@2@/sub@ in de atmosfeer komt. Daarom hebben klimaatwetenschappers modellen gebouwd waarmee ze heel dat ingewikkelde systeem kunnen nabootsen. Die modellen zijn de afgelopen tientallen jaren heel precies geworden en ze komen allemaal tot dezelfde conclusie: de toename van de temperatuur komt goed overeen met wat we kunnen verwachten door de toename van CO@sub@2@/sub@ en andere broeikasgassen.

Er worden wel andere verklaringen geopperd, bijvoorbeeld de verandering in de activiteit van de zon, maar dat kan nog geen 0,1 graad temperatuurstijging verklaren. Er wordt soms betoogd dat het klimaat altijd verandert, zoals bijvoorbeeld in de Kleine IJstijd. Dat soort veranderingen verloopt echter veel trager dan de ontwikkeling die we nu meemaken.

Broeikasgassen

Ik noemde al even de andere broeikasgassen. CO@sub@2@/sub@ is niet het enige broeikasgas. Het belangrijkste broeikasgas dat we kennen is een vertrouwde: waterdamp. Zonder waterdamp en CO@sub@2@/sub@ zou het veel kouder zijn op aarde. Maar het vervelende is dat door de warmere atmosfeer ook de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer toeneemt. Dat is een zelfversterkend effect, waardoor de temperatuurstijging hoger wordt dan die door CO@sub@2@/sub@ alleen. Ook methaan en lachgas zijn broeikasgassen. Deze gassen komen vaak uit de landbouw, methaan komt onder andere van koeien en andere herkauwers. Ook van deze gassen neemt de concentratie in de atmosfeer toe.

Twijfel

Als de wetenschap zo duidelijk is, waarom is er dan zoveel discussie over? En waarom trekken zoveel mensen de wetenschappelijke kennis in twijfel? Dat is een goede vraag. Er zijn een paar voor de hand liggende motieven. Bedrijven met veel belangen in aardolie of steenkool ondervinden financiële nadelen van klimaatmaatregels, en hebben – vooral in de Verenigde Staten – diverse denktanks gefinancierd die twijfel zaaien over de wetenschappelijke kennis. Het is vergelijkbaar met wat de tabaksindustrie tientallen jaren eerder deed: twijfel zaaien over kankerverwekkende effecten van roken.

Bij anderen spelen politieke belangen – ze gebruiken het onderwerp als onderdeel van een anti-boodschap: Trump in de Verenigde Staten, Wilders en Baudet in Nederland. Vaak gaat dat onder het mom van wetenschap. Kenmerkend is echter dat ze niet meedoen aan de reguliere ontwikkeling van de wetenschap. Het gaat hun niet om het verbeteren van onze kennis, maar om het verspreiden van twijfel. En dankzij sociale media kunnen onjuiste ideeën zich razendsnel verspreiden.

Gevolgen

Maar even terug naar waar we waren: één graad temperatuurstijging lijkt toch niet zoveel. Heeft dat werkelijk zoveel effect? Op allerlei manieren zien we nu al de gevolgen. Het is niet mogelijk om van één hittegolf of van één orkaan te zeggen dat ze door klimaatverandering veroorzaakt worden. Maar wat wel duidelijk is: door klimaatverandering komen hittegolven vaker voor. En ook: orkanen worden gemiddeld krachtiger.

Helaas blijft het ook niet bij die éne graad. Als we ongehinderd doorgaan met de uitstoot van broeikasgassen, zou de temperatuur in de loop van deze eeuw naar verwachting met vier à vijf graden stijgen. Dat zou grote gevolgen hebben. Een veelbesproken effect is zeespiegelstijging. In de loop van deze eeuw zou deze nog wel beperkt zijn, maar in de komende eeuwen moeten we rekenen op vele meters stijging.

Klimaatverandering heeft vooral veel verschillende effecten op het weer. Op sommige plekken zal er bijvoorbeeld meer neerslag komen, op andere minder. Vooral in gebieden waar het nu toch al kantje boord is met de hoeveelheid regen, zal het vaak nog droger worden. Dat heeft grote effecten: te weinig water kan al erg zijn, maar het gevolg is ook minder landbouwproductie en minder beschikbaar voedsel.

Het is zorgelijk dat juist de armste landen vaak het hardst worden getroffen door klimaatverandering en dat ze zich het minst kunnen verweren. Voor mij is dat de belangrijkste reden om me zorgen te maken.

De schepping staat onder druk, zeker, maar het zijn onze armste naasten die de hardste klappen moeten opvangen.

Aanpak

Wat nu te doen? Gelukkig wordt er al lang door velen hard gewerkt om het probleem aan te pakken. In 2015 is er in Parijs afgesproken dat de stijging van de gemiddelde temperatuur tot ruim beneden de twee graden beperkt zou moeten blijven. Veel landen hebben in de aanloop naar de conferentie in Parijs toezeggingen gedaan om daar ook daadwerkelijk aan bij te dragen. Helaas zijn die toezeggingen nog lang niet genoeg, maar veel landen – ook India en China – zetten al wel grote stappen. Daarom heeft het zeker zin om actie te ondernemen.

De bijdrage van een klein land als Nederlands is natuurlijk gering, maar omdat bijna alle andere landen ook meedoen is het gezamenlijke effect aanzienlijk. Willen we de temperatuurstijging inderdaad beperken tot minder dan twee graden, dan is het nodig om de uitstoot van CO@sub@2@/sub@ de komende decennia helemaal af te bouwen. De Europese Commissie heeft voorgesteld dat de Europese Unie in 2050 helemaal klimaatneutraal zou moeten zijn. Dat past goed bij de afspraken in Parijs. Het is een enorme ambitie.

Concreet betekent dat dat iedereen zijn of haar eigen verantwoordelijkheid moet nemen. Als christenen mogen we daarin best voorop lopen. Wonen, reizen en werken moeten klimaatneutraal worden. Voor thuis betekent dat: het huis isoleren, zo zuinig mogelijke lampen en apparaten aanschaffen, warmte opwekken met bijvoorbeeld een warmtepomp en elektriciteit met zonnepanelen. Al heel wat mensen hebben op zo’n manier hun huis klimaatneutraal gemaakt. De komende jaren komen er elektrische auto’s in alle soorten en maten op de markt. Daar moet een goede keuze uit te maken zijn.

Er moet geïnvesteerd worden, maar per saldo vallen de kosten mee. Het is niet meer dan één tot twee procent van het wereldwijde BNP (bruto nationaal product). Het gaat allemaal niet voor niks, maar vaak zijn de baten op den duur hoger dan de kosten. Velen van ons kunnen het zich zeker permitteren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen